descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt 86/1/B/2015

Postanowienie

z dnia 21 listopada 2014 r.

Sygn. akt Ts 146/14

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Leon Kieres,

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 czerwca 2014 r. J.W. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490; dalej: rozporządzenie z 2002 r. lub rozporządzenie) z art. 24, art. 65 ust. 4 w zw. z art. 2 Konstytucji oraz art. 4 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: konwencja) w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U z 1995 r. Nr 36, poz. 175/1, ze zm.; dalej: protokół nr 1 do konwencji) i art. 14 w zw. z art. 4 ust. 2 konwencji.

Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego. Skarżący został wyznaczony na pełnomocnika z urzędu do reprezentowania powódki w sporze przeciwko pracodawcy. Strony zawarły ugodę i w konsekwencji postanowieniem z 21 listopada 2013 r. (sygn. akt IV P 360/13) Sąd Rejonowy w Zabrzu – Wydział IV Pracy (dalej: Sąd Rejonowy w Zabrzu) umorzył postępowanie, a także – na podstawie zaskarżonego przepisu – przyznał skarżącemu 73,80 zł (w tym 13,80 zł podatku od towarów i usług) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie w sprawie kosztów. Zostało ono oddalone przez Sąd Okręgowy w Gliwicach – VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 24 lutego 2014 r. (sygn. akt VIII Pz 5/14).

Skarżący uważa, że § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r. narusza art. 24 i art. 65 ust. 4 w zw. z art. 2 Konstytucji. Według niego przepis ten nie chroni pracy ludzkiej, ponieważ prowadzi do jej wykonywania za znacznie niższe wynagrodzenie niż minimalne, określone w ustawie. Ponadto zaskarżony przepis – zdaniem skarżącego – narusza art. 4 ust. 2 konwencji w zw. z art. 1 protokołu do konwencji, ponieważ nakłada obowiązek wykonywania pracy przymusowej oraz art. 14 w zw. z art. 4 ust. 2 konwencji, bo traktuje radców prawnych (w tym skarżącego) gorzej niż inne grupy zawodowe. Skarżący podnosi, że przewidziana w rozporządzeniu z 2002 r. stawka za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy wynosi 60 zł, a kwoty określone w tym rozporządzeniu nie były waloryzowane od początku jego obowiązywania. Skarżący dokładnie wskazuje czynności, których dokonał w związku z prowadzeniem sprawy, i określa, ile czasu na nie poświęcił. Podkreśla, że musiał „ponad 20 godzin przymusowo darmowo pracować, a nawet do sprawy dopłacić”. Jak wylicza, jego stawka godzinowa wyniosła w tej sprawie symboliczną złotówkę. Ponadto – jak twierdzi – musiał ponieść koszty związane z wysyłką korespondencji, dojazdami, rozmowami telefonicznymi i zakupem materiałów biurowych. Zdaniem skarżącego sytuacja radcy prawnego jest gorsza niż sytuacja osoby wykonującej pracę niewymagającą specjalnych kwalifikacji, bo w tym drugim przypadku minimalne wynagrodzenie wynosi 1680 zł. Skarżący zarzuca, że państwo stara się być przyjazne dla obywatela kosztem radców prawnych.

Zarządzeniem z 30 lipca 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez doręczenie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu z 21 listopada 2013 r. W piśmie z 11 sierpnia 2014 r. skarżący podaje, że 30 grudnia 2013 r. złożył w sądzie wniosek o doręczenie odpisu tego postanowienia, ale dotychczas sąd tego wniosku nie rozpatrzył. W dniu 22 września 2014 r. skarżący przesłał odpis postanowienia z informacją, że zrobił to niezwłocznie po doręczeniu mu go przez sąd.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna lub gdy jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie, lub też gdy występują przesłanki, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstępne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

W rozpatrywanej sprawie szczególne znaczenie ma przesłanka określona w art. 79 ust 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, z której wynika konieczność wskazania przez skarżącego przysługujących mu wolności lub praw konstytucyjnych. Złożona skarga nie spełnia powyższej przesłanki, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Przepisy konwencji, a także wskazane przepisy Konstytucji nie mogą być wzorcami kontroli w rozpatrywanej sprawie.

W pierwszej kolejności Trybunał podkreśla, że zgodnie z treścią art. 79 Konstytucji podstawą skargi może być wyłącznie naruszenie przez zaskarżone przepisy konstytucyjnych wolności lub praw. W trybie skargi konstytucyjnej niedopuszczalne jest badanie zgodności zaskarżonego przepisu z umowami międzynarodowymi. Przepisy konwencji nie mogą zatem być wzorcem kontroli w takim postępowaniu (zob. wyroki TK z: 17 grudnia 2003 r., SK 15/02, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 103; 7 marca 2005 r., P 8/03, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 20; 20 listopada 2007 r., SK 57/05, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 125 oraz 6 października 2009 r., SK 46/07, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 132).

W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zarzut naruszenia jedynie tych przepisów Konstytucji, które gwarantują konstytucyjne wolności lub prawa. Samodzielnym wzorcem kontroli regulacji zaskarżonych w skardze konstytucyjnej nie może być zasada ustrojowa ani przepis Konstytucji, który reguluje funkcjonowanie organu państwa lub którego zastosowanie wymaga przywołania innej normy statuującej wolność lub prawo człowieka. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału podstawą skargi konstytucyjnej nie może być więc zarzut naruszenia art. 24 Konstytucji. Przepis ten wyznacza jedynie kierunek polityki państwa – deklaruje ochronę pracy oraz traktuje o obowiązku nadzoru państwa nad warunkami wykonywania pracy. Treść tego przepisu samoistnie nie formułuje natomiast wolności i praw konstytucyjnych, których ochrony skarżący mógłby się domagać w trybie skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z 26 listopada 2012 r. i 18 czerwca 2013 r, Ts 155/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 261 i 262 oraz 11 września 2013 r., Ts 99/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 608, 7 kwietnia 2014 r. i 11 lipca 2014 r., Ts 22/14, dotychczas niepubl.).

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez zaskarżony przepis art. 65 ust. 4 w zw. z art. 2 Konstytucji Trybunał stwierdza, że przywołane wzorce nie są adekwatne do oceny zaskarżonej regulacji. Skarżący zarzuca, że został zmuszony do wykonania pracy za znacznie niższe wynagrodzenie niż minimalne, określone w ustawie. W związku z tym Trybunał zauważa, że art. 65 ust. 4 Konstytucji expressis verbis nie normuje wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, lecz zawiera wymóg jego ustawowego określenia. Poza tym zaskarżone przepisy regulują wysokość wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu przez radcę prawnego, ale nie na podstawie stosunku pracy.

W swoim dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że z art. 65 ust. 4 Konstytucji można wywodzić prawo podmiotowe każdego pracownika do ustawowo normowanego minimalnego wynagrodzenia lub do sposobu ustalania jego wysokości. Prawo to odnosi się jednak wyłącznie do osób wykonujących pracę zarobkową w rozumieniu tego przepisu. Nie obejmuje natomiast osób wykonujących tzw. wolne zawody, w szczególności pełnomocników procesowych (zob. postanowienie TK z 17 marca 2008 r., Ts 39/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 105 oraz 12 grudnia 2011 r., Ts 262/11, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 152; a także wyrok TK z 19 października 1999 r., SK 4/99, OTK ZU nr 6/1999, poz. 119). Świadczenie pomocy prawnej, również z urzędu, jest wykonywaniem wolnego zawodu, ale nie świadczeniem pracy w rozumieniu Konstytucji.

Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny stwierdza oczywistą bezzasadność zarzutu dotyczącego naruszenia art. 65 ust. 4 w zw. z art. 2 Konstytucji (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK).

W tym stanie rzeczy Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.