descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt 135/2/B/2013

Postanowienie

z dnia 15 marca 2012 r.

Sygn. akt Ts 118/10

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Wojciech Hermeliński,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 maja 2010 r. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Rejs (dalej: skarżąca) domaga się zbadania zgodności art. 96 i art. 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm.; dalej: prawo bankowe) oraz art. 7862 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim bankowe przywileje egzekucyjne dotyczą czynności bankowych sensu largo opisanych w art. 5 ust. 2 prawa bankowego.

Skargę konstytucyjną skarżąca wniosła w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżąca zawarła 19 maja 2008 r. z Bankiem BPH S.A. z siedzibą w Krakowie (dalej: bank) „Umowę o prowadzenie rachunków bankowych dla klientów korporacyjnych oraz o świadczenie usług związanych z tymi rachunkami” zatytułowaną „Umowa ramowa”, w związku z czym złożyła 28 października 2008 r. oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 97 ust. 1 i 2 prawa bankowego (do kwoty 14 300 000 zł, z terminem końcowym wyznaczonym na 31 maja 2014 r.). Bank wystąpił 5 października 2009 r. do Sądu Rejonowego w Rypinie z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr WI/4640/09/259/09/KS przeciwko skarżącej. Sąd Rejonowy w Rypinie postanowieniem z 26 października 2009 r. (sygn. akt I Co 872/09) nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowymi egzekucyjnemu. Skarżąca wniosła 18 listopada 2009 r. zażalenie na postanowienie sądu rejonowego, które zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego we Włocławku z 5 marca 2010 r. (sygn. akt I Cz 2/10). Egzekwowana kwota (2 418 153,74 zł) została wpłacona 19 listopada 2009 r. przez skarżącą na konto Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli.

Zgodnie z zaskarżonymi przepisami banki mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne na podstawie ksiąg banków lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych (art. 96 ust. 1 prawa bankowego). W bankowym tytule egzekucyjnym należy oznaczyć bank, który go wystawił i na rzecz którego egzekucja ma być prowadzona, dłużnika zobowiązanego do zapłaty, wysokość zobowiązań dłużnika wraz z odsetkami i terminami ich płatności, datę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, jak również oznaczenie czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia, oraz wzmiankę o wymagalności dochodzonego roszczenia. Bankowy tytuł egzekucyjny należy opatrzyć pieczęcią banku wystawiającego tytuł oraz podpisami osób uprawnionych do działania w imieniu banku (art. 96 ust. 2 prawa bankowego).

Bankowy tytuł egzekucyjny może być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów k.p.c. po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia (art. 97 ust. 1 prawa bankowego). Oświadczenie to powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności (art. 97 ust. 2 prawa bankowego).

Wniosek banku o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego złożenia (art. 97 ust. 3 prawa bankowego). W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu sąd bada, czy dłużnik poddał się egzekucji oraz czy roszczenie objęte tytułem wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem lub z zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z tej czynności. Jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które udowodnić powinien wierzyciel, sąd nada klauzulę wykonalności, po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia w formie dokumentu (art. 7862 k.p.c.).

Zdaniem skarżącej kwestionowane przepisy naruszają zasadę sprawiedliwości społecznej, w tym zasady proporcjonalności i praworządności (art. 2 Konstytucji), zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę rozpatrzenia sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Skarżąca twierdzi, że sprzeczne z Konstytucją jest wyposażenie niektórych przedsiębiorców (banki) w przywileje procesowe i egzekucyjne, prowadzi to bowiem do nierównego traktowania pozostałych (nieuprzywilejowanych) przedsiębiorców. Skarżąca podnosi nadto, że „jedyny” środek ochrony przeciwko bankowemu tytułowi wykonawczemu (postępowanie przeciwegzekucyjne) „powiązany jest z (…) nadzwyczajnymi obostrzeniami proceduralnymi, skutkującymi jego praktyczną nieprzydatnością do zapobieżenia egzekucji dokonywanej przez bank”.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 listopada 2010 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braku formalnego złożonej skargi przez określenie sposobu naruszenia prawa do sądu wynikającego z wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Rypinie z 26 października 2009 r. (sygn. akt I Co 872/09) i postanowienia Sądu Okręgowego we Włocławku z 5 marca 2010 r. (sygn. akt I Cz 2/10).

Skarżąca w wykonaniu zarządzenia wyjaśnia, że naruszenie przysługującego jej prawa do sądu nastąpiło przez pozbawienie jej ochrony praw materialnych w postępowaniu sądowym. Zdaniem skarżącej sąd okręgowy, pomijając jej zarzuty merytoryczne, pozbawił ją ochrony praw na drodze sądowej. W ocenie skarżącej sąd nie powinien był nadać bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, gdyż oświadczenie skarżącej o poddaniu się egzekucji nie zawierało oznaczenia czynności bankowej. „Umowa ramowa” nie stanowi bowiem – w przekonaniu skarżącej – czynności bankowej w rozumieniu art. 5 lub art. 6 prawa bankowego. „Z istoty umowy ramowej wynika, że nie kreuje ona praw i obowiązków, typowych dla umów jednostkowych, których dotyczy”. Co więcej, „generalne dozwolenie na uprzednie uzyskanie klauzuli wykonalności przez wierzyciela i dopiero następcze wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego przez dłużnika jest takim przesunięciem uprawnień procesowych na stronę wierzyciela, że powinno być kwalifikowane jako pozbawienie dłużnika prawa do sądu”.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna stanowi, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, szczególny środek ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, które zostały naruszone przez wydanie w sprawie skarżącego orzeczenia opartego na zaskarżonej normie. Powołany przepis Konstytucji wyznacza przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej, które zostały uszczegółowione w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skarga winna zatem spełniać wymogi formalne ujęte w art. 46-48 ustawy o TK, a zarzuty w niej zawarte nie mogą cechować się oczywistą bezzasadnością (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK).

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego złożona skarga nie spełnia powyższych wymogów, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu.

Skarżąca twierdzi, że z uwagi na brak możliwości podniesienia zarzutów merytorycznych w postępowaniu klauzulowym została pozbawiona ochrony przysługujących jej praw, co narusza jej prawo do sądu wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał zaznacza jednak, że skarżąca – w granicach art. 7862 k.p.c. – skorzystała skutecznie z możliwości zakwestionowania postanowienia sądu rejonowego o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Sąd okręgowy rozpatrujący jej zażalenie wziął pod uwagę zgłoszone przez nią zarzuty, w tym zarzut, że roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym nie wynikało z czynności bankowej. W świetle art. 7862 § 1 k.p.c. sąd, nadając klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, bada bowiem m.in., czy roszczenie objęte tytułem wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem. Kwestia ta jest więc objęta kognicją sądu w postępowaniu klauzulowym.

Niemniej, sąd okręgowy przyjął odmienną od skarżącej ocenę umowy ramowej zawartej przez nią z bankiem, a zatem uznał, że roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym wystawionym przez bank wynikało z czynności bankowej. Jak podkreślił sąd, umowa ta dotyczyła prowadzenia kilku rachunków bankowych oraz świadczenia usług związanych z tymi rachunkami i spełniała definicję czynności bankowej z art. 5 ust. 1 pkt 2 prawa bankowego, a nie – jak zarzuca skarżąca – definicję czynności bankowej sensu largo z art. 5 ust. 2 prawa bankowego.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżąca nie uprawdopodobniła naruszenia przysługującego jej prawa do sądu, a argumenty mające przemawiać za naruszeniem jej praw są bezzasadne w stopniu oczywistym (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK). Trybunał stwierdza też, że zarzut skarżącej zmierzający do wykazania niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów w zakresie, w jakim dotyczą czynności bankowych opisanych w art. 5 ust. 2 prawa bankowego jest abstrakcyjny, a zatem w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – niedopuszczalny. W sprawie skarżącej sąd okręgowy zakwalifikował bowiem umowę pomiędzy nią a bankiem jako czynność bankową opisaną w art. 5 ust. 1 pkt 2 prawa bankowego. Tym samym sąd nie orzekał na podstawie art. 5 ust. 2 prawa bankowego, lecz art. 5 ust. 1 pkt 2 prawa bankowego.

Trybunał przypomina nadto, że na treść prawa do sądu składają się w szczególności: prawo do uruchomienia procedury przed niezależnym, niezawisłym i bezstronnym sądem, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd oraz prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy (por. wyroki TK z: 16 marca 1999 r., SK 19/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 36; 2 kwietnia 2001 r., SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 52; 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 14; 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 108; 7 grudnia 2010 r., P 11/09, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 128 oraz m.in. postanowienie TK z 14 grudnia 2009 r., SK 49/07, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 173). Prawo do sądu należy zatem wiązać z pojęciem konstytucyjnym „sprawy” (zob. wyrok TK z 27 maja 2008 r., SK 57/06, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63). Orzekanie w kwestii nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie jest – w ocenie Trybunału – rozstrzyganiem o „sprawie”, do którego stosuje się bezpośrednio gwarancje wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Należy podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego prawo do równego traktowania, o którym stanowi art. 32 ust. 1 Konstytucji, winno być ujmowane w związku z konkretnymi normami prawnymi lub działaniami organów władzy publicznej, a nie w oderwaniu od nich, tj. niejako „samoistnie”. Jeżeli te normy lub działania nie mają odniesienia do konkretnych, określonych w Konstytucji wolności i praw jednostki (podmiotu prawnego), prawo do równego traktowania nie ma charakteru wyodrębnionego prawa w pełni konstytucyjnego, a to sprawia, że nie może być skutecznie chronione za pomocą skargi konstytucyjnej (zob. w szczególności wyrok TK z 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89 oraz wydane w pełnym składzie postanowienie TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Wobec powyższego, zarzut sformułowany w skardze oparty na art. 32 ust. 1 Konstytucji nie uprawdopodabnia naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego skarżącej.

Ponadto, Trybunał przypomina, że zawarta w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawnego może wyjątkowo – w myśl orzecznictwa TK – stanowić źródło nowych praw lub wolności niewynikających z innych przepisów konstytucyjnych. W takiej sytuacji konieczne jest jednak dokładne określenie przez skarżącego zarówno adresata konstytucyjnego prawa podmiotowego (jego beneficjenta), jak i jego całej sytuacji prawnej powiązanej z możnością wyboru sposobu zachowania się (por. postanowienia TK z: 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, wydane w pełnym składzie; 23 stycznia 2002 r., SK 13/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 9 i 14 grudnia 2004 r., SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124). Takiej argumentacji nie przedstawiono jednak w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. Prawa podmiotowego po stronie obywatela nie tworzy zasada sprawiedliwości społecznej.

W świetle powyższego Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 oraz art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – orzekł jak na wstępie.