descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt XXIII Ga 251/15

Postanowienie

Dnia 16 maja 2016 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy w składzie:

SSO Aneta Łazarska

SSO Aneta Łazarska

Uzasadnienie

1. PRZEDMIOT, STAN FAKTYCZNY I PRZEBIEG POSTĘPOWANIA:

Sprawa dotyczy zwrotu rekompensaty za koszty odzyskiwania należności z tytułu opóźnień zapłaty w transakcjach handlowych. Strony będące przedsiębiorcami zawarły umowę najmu lokalu, gdzie w zamian za czynsz pozwany - najemca korzystał z pomieszczeń biurowych należących do wynajmującego powoda. W związku z opóźnieniami w płatnościach czynszu wynajmujący domagał się od najemcy rekompensaty kosztów odzyskiwania należności.

Problem dotyczy wyjaśnienia, czy w świetle prawa europejskiego: 1) najem lokalu jest świadczeniem usług oraz 2) transakcją handlową - jest umowa czy pojedyńcza, odrębna „transakcja” jaką jest każdorazowa płatność czynszu w zamian za udostępnienie lokalu i mediów. Odpowiedź na pytanie 2, że transakcją jest każdorazowa zapłata czynszu w zamian za udostępnienie lokalu i mediów implikuje pytanie 3) czy przepisy Dyrektywy należy intepretować w ten sposób, że państwa członkowskie mogą wykluczyć jej zastosowanie do umów najmu zawartych przed 16 marca 2013r., w sytuacji jeżeli opóźnienia w realizacji poszczególnych płatności czynszu występują po tej dacie.

Stan faktyczny

Powód P. Z. i pozwany A. S. jako przedsiębiorcy zawarli 20 września 2010r. na czas nieokreślony umowę najmu pomieszczeń biurowych. Powód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zajmuje się wynajmowaniem lokali użytkowych, których jest właścicielem.

Z tytułu najmu pozwany miał uiszczać miesięczny czynsz z góry w oparciu o wystawione faktury oraz pokrywać koszty zużycia energii, ogrzewania, wywozu śmieci, zużycia wody oraz opłat za odprowadzanie ścieków. Lokal został pozwanemu wydany.

Strony ustaliły w umowie, że pozwany miał płacić z góry czynsz w wysokości 1260 zł plus VAT miesięcznie, płatny w terminie 7 dni od daty wystawienia faktury VAT za bieżący miesiąc. W dniu 7 marca 2013r. strony podpisały porozumienie sprawie e- faktur. Pozwany wyraził zgodę na przesyłanie mu drogą elektroniczną faktur w formie PDF.

Począwszy od 9 kwietnia 2014r. do lutego 2015r. pozwany mimo otrzymania kolejnych dziewięciu faktur każdego miesiąca opóźniał się z zapłatą należności z tytułu czynszu i opłat za media od kilku do kilkunastu dni.

Postępowanie przed Sądem Rejonowym:

Powód jako wynajmujący domagał się zapłaty od pozwanego kwoty 1511,17 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności stałej kwoty po 40 euro w związku z comiesięcznym opóźnieniem się z zapłatą czynszu za lokal przez pozwanego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z 8 marca 2013r. oraz art. 3 ust. 3 a w zw. z art. 6 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE.

Pozwany wnosił o oddalenie powództwa z uwagi na art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, zgodnie z którym ustawa ta nie ma zastosowania do umów zawartych przed wejściem w życie ustawy, tj. 28 kwietnia 2013r.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie oddalił powództwo. Sąd uznał, że nowa ustawa nie ma zastosowania do umów zawartych przed wejściem jej w życie.

Postępowanie przed Sądem Okręgowym:

Z wyrokiem tym nie zgodził się wynajmujący, wniósł apelację, będącą przedmiotem rozpoznania przez sąd pytający, w której zarzucił naruszenie:

1. art. 2 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE w zw. z art. 1 ust 1 oraz pkt 2, 12, 36 preambuły Dyrektywy polegające na ich:

a) Niezastosowaniu,

b) Pominięciu definicji „transakcji handlowej” określonej przez Dyrektywę

c) Pominięciu celu wprowadzenia Dyrektywy i chronionego przez nie dobra,

d) Zaniechaniu prounijnej wykładni art. 4 pkt 1 oraz art. 15 ust 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z 8.03.2013 r.

W apelacji zarzucił też, że Sąd I instancji nie uwzględnił cyklicznego i ciągłego charakteru umowy najmu, która jako czynność prawna składa się z ciągu okresowo powtarzalnych świadczeń – transakcji handlowych.

2. PRAWO UNII EUROPEJSKIEJ:

-Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16.02.2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych

Artykuł 1. Przedmiot i zakres stosowania.

1. Celem niniejszej dyrektywy jest zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP.

2. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w transakcjach handlowych.

Artykuł 2. Definicje.

Do celów niniejszej dyrektywy zastosowanie mają następujące definicje:

1) "transakcje handlowe" oznaczają transakcje między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem;

Artykuł 3.

Transakcje między przedsiębiorstwami.

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby w transakcjach handlowych między przedsiębiorstwami wierzyciel był uprawniony do odsetek za opóźnienia w płatnościach bez konieczności przypomnienia, w przypadku gdy spełnione są następujące warunki:

a) wierzyciel wypełnił swoje zobowiązania umowne i prawne; oraz

b) wierzyciel nie otrzymał należności w odpowiednim czasie, chyba że dłużnik nie jest odpowiedzialny za opóźnienie.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby mająca zastosowanie stopa referencyjna odpowiadała:

a) za pierwsze półrocze danego roku - stopie obowiązującej w dniu 1 styczniu tego roku;

b) za drugie półrocze danego roku - stopie obowiązującej w dniu 1 lipca tego roku.

3. W przypadku gdy warunki określone w ust. 1 są spełnione, państwa członkowskie zapewniają:

a) aby wierzyciel był uprawniony do odsetek za opóźnienia w płatnościach od dnia następującego po dacie płatności lub terminie płatności określonych w umowie;

b) w przypadku gdy data lub termin płatności nie zostały ustalone w umowie, aby wierzyciel był uprawniony do odsetek za opóźnienia w płatnościach po upływie któregokolwiek z następujących terminów:

(i) 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania przez dłużnika faktury lub równoważnego wezwania do zapłaty;

(ii) w przypadku gdy data otrzymania faktury lub równoważnego wezwania do zapłaty nie jest pewna, 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania towarów lub usług;

(iii) w przypadku gdy dłużnik otrzyma fakturę lub równoważne wezwanie do zapłaty przed otrzymaniem towarów lub usług, 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania towarów lub usług;

(iv) w przypadku gdy procedura przyjęcia lub weryfikacji, za pomocą której ma zostać potwierdzana zgodność towarów lub usług z umową, przewidziana jest w ustawie lub w umowie i jeśli dłużnik otrzyma fakturę lub równoważne wezwanie do zapłaty przed datą takiego przyjęcia lub weryfikacji lub w dniu ich dokonywania, 30 dni kalendarzowych od tej daty.

4. W przypadku gdy przewidziana jest procedura przyjęcia lub weryfikacji, za pomocą której ma zostać potwierdzana zgodność towarów lub usług z umową, państwa członkowskie zapewniają, aby maksymalny czas trwania tej procedury nie przekraczał 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania towarów lub usług, chyba że w umowie wyraźnie ustalono inaczej i pod warunkiem że nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela w rozumieniu art. 7.

5. Państwa członkowskie zapewniają, aby termin płatności ustalony w umowie nie przekraczał 60 dni kalendarzowych, chyba że w umowie wyraźnie ustalono inaczej i pod warunkiem że nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela w rozumieniu art. 7.

Artykuł 6.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności.

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby wierzyciel był uprawniony do uzyskania od dłużnika co najmniej stałej kwoty 40 EUR w przypadku gdy odsetki za opóźnienia w płatnościach stają się wymagalne w ramach transakcji handlowych zgodnie z art. 3 lub 4.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby stała kwota, o której mowa w ust. 1, była płacona bez konieczności przypomnienia jako rekompensata za koszty odzyskiwania należności poniesione przez wierzyciela.

3. Oprócz stałej kwoty, o której mowa w ust. 1, wierzyciel jest uprawniony do uzyskania od dłużnika rozsądnej rekompensaty za wszelkie koszty odzyskiwania należności przekraczające tę stałą kwotę, poniesione z powodu opóźnień w płatnościach dłużnika. Mogłoby to obejmować koszty poniesione między innymi w związku ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej.

Artykuł 12. Transpozycja.

4. Podczas transpozycji niniejszej dyrektywy państwa członkowskie mogą zadecydować, czy wykluczyć umowy zawarte przed dniem 16 marca 2013r.

3. PRAWO POLSKIE:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16.02.2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych została implementowana przez ustawę z dnia 8 marca 2013r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dziennik Urzędowy z 28 marca 2013r. poz. 584), która weszła w życie tj. 28 kwietnia 2013r. uchylając poprzednio obowiązującą ustawę z 12 czerwca 2003r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. Nr 139, poz. 1323 ze zm.). Poprzednia ustawa nie przewidywała obowiązku zapłaty rekompensaty 40 euro za koszty odzyskiwania należności.

art. 4

Użyte w ustawie określenia oznaczają:

1)transakcja handlowa - umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością;

art. 10

1. Wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności.

2. Oprócz kwoty, o której mowa w ust. 1, wierzycielowi przysługuje również zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających tę kwotę.

3. Uprawnienie do kwoty, o której mowa w ust. 1, przysługuje od transakcji handlowej, z zastrzeżeniem art. 11 ust. 2 pkt 2.

art. 15

1. Do transakcji handlowych zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

4. WĄTPLIWOŚCI SĄDU KRAJOWEGO:

Odnośnie pytania nr 1:

1. Wątpliwość dotyczy tego, czy najem lokalu jest usługą w rozumieniu art. 2 pkt 1, art. 3 (oraz pkt 2, 3, 7, 11, 18 i 23 Preambuły) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych

2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE expressis verbis definiuje, że „ transakcje handlowe oznaczają transakcje między przedsiębiorcami lub między przedsiębiorcami a organami publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem” (art. 2 pkt 1). Dyrektywa posługuje się pojęciem “de services”, lecz go nie definiuje.

3. W Traktacie o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2006/123/WE z dnia 12 grudnia 2006r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym czy przepisach wspólnotowych dotyczących podatku VAT pojęcie „usługi” jest rozumiane szeroko, mając na uwadze swobodny przepływ towarów, kapitału i osób. Za usługi uznawane są świadczenia z reguły odpłatne, mające charakter czasowy i wykonywane transgranicznie. Trybunał za „usługę” uznał działalność polegającą na wynajmowaniu kotwicowisk właścicielom statków z innych państw członkowskich (sprawa C. wyrok Trybunału: z dnia 29 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑224/97 C., Rec. s. I‑2517 ), jak również działalność polegającą na oddawaniu w leasing samochodów spółkom mającym siedzibę w innym państwie członkowskim (sprawa (...) wyrok dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C‑451/99 (...), Rec. s. I‑3193.). Odmienny pogląd wyraził Trybunał jedynie na tle sporów o jurysdykcję w sprawach cywilnych, gdzie uznał, że nie jest umową świadczenia usług umowa o korzystanie z prawa własności intelektualnej (wyrok z 23.04.2009r, C 533/07, (...) :EU:C:2009:257). Pogląd ten jest odosobniony i wyrażony ten tle Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych w sprawach dotyczących oznaczania właściwości sądu.

4. Zgodnie z prawem krajowym transakcjami są jedynie umowy, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi (art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych). W ustawodawstwie krajowym brak jest definicji pojęcia świadczenie usług. Do umów o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Zalicza się do nich przykładowo umowy: zlecenia, spedycji, komisu, agencji, przechowania, składu, rachunku bankowego czy przewozu. W doktrynie umowę o świadczenie usług definiuje się jako dokonanie czynności różnego rodzaju prawnych, faktycznych, jednorazowych, jak i ciągłych. Odróżnia się ponadto umowy przenoszące własność rzeczy lub praw od umów polegających na czasowym korzystaniu z rzeczy lub praw (S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego. Prawo zobowiązań- część szczegółowa, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1976, s. 23). Nie ma jednolitości poglądów, co do kwalifikacji umowy najmu jako umów o świadczenie usług, określonych w art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w rozumieniu Dyrektywy. Prezentowane są dwa stanowiska. Według jednego, ustawa o terminach zapłaty w transakcjach nie ma zastosowania do tych umów, co wynika z brzmienia definicji transakcji handlowych, w szczególności braku definicji świadczenia usług. Według innego poglądu, celem ustawy jest zapewnienie wierzycielom możliwie szerokiej ochrony w przypadkach, kiedy nie uzyskają zapłaty za spełnione świadczenia. Wobec tego pojęcie świadczenia usług powinno obejmować także udostępnienie na pewien czas rzeczy lub prawa.

5. Podsumowując, gdyby przyjąć literalnie, że najem nie jest żadną usługą wówczas umowa najmu lokalu nie byłaby transakcją handlową w rozumieniu Dyrektywy. Gdyby jednak dokonać szerokiej wykładni pojęcia świadczenia usług z uwagi na cel Dyrektywy to wówczas umowa najmu byłaby objęta jej zakresem. Za szeroką wykładnią pojęcia usług przemawiają w ocenie sądu krajowego następujące argumenty:

- cel ekonomiczny umów o świadczenie usług, który powinien być rozumiany szeroko mając na uwadze swobodny przepływ towarów, kapitału i osób

-brak wyraźnego wyłączenia umów najmu z zakresu transakcji w treści Dyrektywy. Wyłączenia dotyczą jedynie transakcji z udziałem konsumentów, odsetek związanych z innymi płatnościami, na przykład z płatnościami wynikającymi z prawa czekowego i wekslowego, lub z płatnościami w formie odszkodowań, łącznie z płatnościami towarzystw ubezpieczeniowych oraz długi, które są przedmiotem postępowania upadłościowego, w tym postępowań mających na celu restrukturyzację dług (Preambuła Dyrektywy)

- powszechne i doniosłe znaczenie likwidacji zatorów dla funkcjonowania przedsiębiorstw, których głównym przedmiotem działalności jest np. wynajem pojazdów, wynajem nieruchomości, dzierżawa gruntów, czy leasing pojazdów. Przysłowiowa terminowa zapłata czynszu przez kontrahenta co miesiąc ma realne znaczenie dla płynności finansowej takich firm, ich wypłacalności oraz bieżącej aktywności.

- odmienny cel wykładni pojęcia „świadczenia usług” na potrzeby jurysdykcji i właściwości (Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001) od funkcji i celu Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE

6. Te argumenty przemawiałby za potrzebą dokonania szerokiej wykładni pojęcia świadczenia usług z uwagi na cel Dyrektywy, zasadę swobody świadczenia usług, jak również szczególne znaczenie gospodarcze umów najmu dla przedsiębiorców.

Odnośnie pytania nr 2:

7. W przypadku odpowiedzi pozytywnej na pierwsze pytanie, powstaje wątpliwość, czy w przypadku umowy najmu lokalu na czas nieokreślony transakcją handlową - jest umowa czy pojedyńcza, odrębna „transakcja” jaką jest każdorazowa płatność czynszu w zamian za udostępnienie lokalu i mediów. Sens gospodarczy umowy najmu polega na cyklicznym dostarczeniu nabywcy określony usług lub dóbr. Składa się ona z szeregu operacji tworzących ciąg transakcji handlowych.

8. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE w art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 3, art. 6, art. 8 (oraz pkt 1, 3, 4, 8, 9, 26, 35 Preambuły) używa określenia „transakcje handlowe”. Artykuł 2 pkt 1 Dyrektywy definiuje transakcje handlowe jako transakcje między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za wynagrodzeniem. Zgodnie z definicją słownikową transakcja handlowa – to operacja handlowa dotycząca na przykład kupna, sprzedaży towarów lub usług.

9. Prawo krajowe zawęża transakcje handlowe do umów. Art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych definiuje transakcję handlową jako umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

10. Jak wynika z pkt 1, 3, 4, 8, 9, 26, 35 Preambuły Dyrektywy opóźnienia w płatnościach mają negatywny wpływ na płynność finansową i komplikują zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Wpływa to również na ich konkurencyjność i rentowność, gdy z powodu opóźnień w płatnościach wierzyciel zmuszony jest sięgać do zewnętrznych źródeł finansowania. Problemy w płatnościach zagrażają przetrwaniu małych i średnich przedsiębiorstw. Te firmy finansują swoją działalność za pomocą kredytów krótkoterminowych i często nie wytrzymują presji z opóźnień, w wyniku czego są często zmuszane do ogłaszania upadłości. Celem Dyrektywy jest więc eliminowanie opóźnień w płatnościach. Powstaje więc wątpliwość, czy ustawodawca unijny chroni czynność prawną jaką jest umowa, czy też może zabezpiecza on ujmowane od strony gospodarczej zdarzenie ekonomiczne, jakim jest zapłata, jaka ma nastąpić w zamian za dostarczenie towarów i usług.

11. Za poglądem, że pojęcie transakcji handlowych użyte w Dyrektywie ma szerszy zakres przemawiają następujące argumenty:

- wykładnia literalna Artykułu 2 pkt 1 Dyrektywy, który definiuje transakcje handlowe jako transakcje. Każda umowa jest więc transakcją handlową, ale nie każda transakcja handlowa musi być umową. Może być np. umowa ramowa, w zakresie której jest wykonywanych szereg pojedynczych transakcji handlowych. Umowa jest zawierana, zaś transakcja jest z reguły realizowana.

- ochrona prawa wierzyciela do otrzymania terminowej płatności w transakcji handlowej. Dyrektywa nie powinna zawężać celów tej ochrony do umów, lecz operacji handlowych – czyli transakcji.

Odnośnie pytania nr 3:

12. W przypadku uznania, że transakcją handlową jest pojedyńcza, odrębna „transakcja” jaką jest każdorazowa płatność czynszu w zamian za udostępnienie lokalu i mediów powstaje wątpliwość, czy art. 1 ust. 1, art.2 pkt 1 oraz art. 12 ust.4 (oraz pkt 3 Preambuły) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7UE należy intepretować w ten sposób, że państwa członkowskie mogą wykluczyć zastosowanie Dyrektywy do umów najmu zawartych przed 16 marca 2013r., w sytuacji jeżeli opóźnienia w realizacji poszczególnych płatności czynszu występują po tej dacie.

13. Zgodnie z art. 12 ust. 4 Dyrektywy podczas jej transpozycji państwa członkowskie mogą zadecydować, czy wykluczyć umowy zawarte przed dniem 16 marca 2013r. Dyrektywa - w art 12 ust.4 - posługuje się odrębnym pojęciem umowy, a nie transakcji, choć w wielu jej innych przepisach występuje pojęcie transakcji (art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 3, art. 6, art. 8). Ponadto art 12 ust.4 stanowi o zawarciu umowy, a nie jej realizowaniu.

14. Przepisy krajowe art. 15 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wykluczają jej zastosowanie do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie. Pojęcie „zawarcia umowy” należy interpretować na gruncie prawa krajowego. Ustawodawca polski ma swobodę w określaniu reguł prawa intertemporalnego. W komentarzach prawa krajowego na gruncie prawa cywilnego przyjmuje się, że zadekretowana swoboda ustawodawcy jest ograniczona względami konstytucyjności danej regulacji, ochroną obywateli do państwa i prawa, lojalnością, ochroną praw słusznie nabytych czy odpowiednim vacatio legis. Ustawodawca ma z reguły wybór między bezpośrednim działaniem nowej ustawy a dalszym (przedłużonym działaniem ustawy dawnej – tempus regit actum). Kryterium trwałości niektórych stosunków zobowiązaniowych przesądziło o poddaniu ich zasadzie bezpośredniego działania nowej ustawy zobowiązań. Chodzi to o stosunki takie jak umowy kontraktacji, najmu, dzierżawy, rachunku bankowego, ubezpieczenia, renty, dożywocia. Przepis ten w judykaturze jest odnoszony także do innych „świadczeń o stałym charakterze”(por. uchwała SN (7) z 14 grudnia 1990r., III PZP 20/90, OSN 1991, nr 7, poz. 90).

15. Na gruncie prawa unijnego brak jest szerszych wypowiedzi Trybunału co do przepisów intertemporalnych w odniesieniu do umowy najmu. Problem analogiczny jednakże na tle umowy o pracę i rozporządzenia Rzym I sygnalizuje opinia Rzecznika Generalnego M. S. z dnia 20 kwietnia 2016r. w sprawie C 135/15 (Republika Grecka p-ko G. N.). Rzecznik Generalny stawia pytanie, czy rzeczywiście intencją prawodawcy Unii jest poddanie stosunków ciągłych działaniu prawa dawanego? Analogiczny problem występuje w tej sprawie. Okresy w jakich udostępniono dłużnikowi lokal użytkowy, dostarczono media, jak i należności czynszowe za przedziały czasowe pochodzą z okresu obowiązywania Dyrektywy i ustawy, a mimo to sąd pierwszej instancji powództwo oddalił.

16. Powstaje więc wątpliwość, czy celem Dyrektywy nie powinna być ochrona pojedyńczych stosunków ciągłych lub periodycznych, a zatem czy wykładając art. 12 ust.4 nie powinno się przyjąć preferencji stosowania zasady bezpośredniego działania nowego prawa. Stosunki takie są ustanawiane na długie okresy i chodzi o to, aby nowe, lepsze prawo nie zaczęło działać w jakieś odległej przyszłości. Wydaje się, że ustawodawca unijny chronić powinien zdarzenie ekonomiczne, jakim jest płatność transakcjach.

17. Art. 12 ust.4 Dyrektywy wykluczając umowy zawarte przed dniem 16 marca 2013r. nie chroni w istocie pojedyńczych transakcji, które są wykonywane po wejściu w życie Dyrektywy i ustawy o terminach zapłaty. Nie zapewnia więc skuteczności (effet utile) Dyrektywy w odniesieniu do relacji ciągłych. Przy takiej wykładni podmioty gospodarcze nawet przez wiele lat są de facto pozbawione skutecznej możliwości uzyskania uczciwej rekompensaty za odzyskiwanie należności. W ten sposób może dojść nawet do efektu mrożącego polegającego na całkowitym wykluczeniu możliwości wierzyciela dochodzenia rekompensaty za odzyskiwanie należności na podstawie Dyrektywy.

18. Przepis art. 12 ust. 4 Dyrektywy nie różnicuje dwóch odrębnych reżimów, jakie wyznaczają daty: zawarcia umowy oraz realizowania transakcji. Jeśliby jednak przyjąć, że umowa w rozumieniu art. 12 ust. 4 Dyrektywy jest synonimem transakcji handlowych w rozumieniu art.2 pkt 1, to zawarcie umowy (transakcji) należałoby rozumieć jako jej realizację. Umowy są bowiem zawierane, zaś transakcje realizowane.

19. Z tej przyczyny sąd krajowy pragnie ustalić, czy umowa w rozumieniu art. 12 ust. 4 Dyrektywy może być uznana za synonim transakcji i czy zawarcie umowy (transakcji) należałoby rozumieć jako jej realizację. W konsekwencji, czy wykluczeniem przewidzianym w art. 12 ust. 4 Dyrektywy są objęte transakcje realizowane po 16 marca 2013r.

SSO Aneta Łazarska