descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt X C 795/24 upr

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 30 września 2025 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Asesor sądowy Anna Bindas-Smoderek

Protokolant: sekretarz sądowy Julia Ogórek

0 4.404 zł (cztery tysiące czterysta cztery złote) od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia zapłaty;

1 4.404 zł (cztery tysiące czterysta cztery złote) od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia zapłaty;

II. zasądza od pozwanego G. C. na rzecz powoda Ł. T. kwotę 2.317 zł (dwa tysiące trzysta siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

Powód Ł. T. wniósł o zasądzenie od pozwanego G. C. kwoty 8.808 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty 4.404 zł od dnia 1 lutego 2020 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 4.404 zł od dnia 1 lipca 2020 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 27 kwietnia 2010 roku w Urzędzie Gminy H. w obecności Wójta Gminy H. zawarł z pozwanym umowę dzierżawy gruntów obejmujących (...) o łącznej powierzchni 8,69 ha, położone w miejscowości Ł., gmina H., których właścicielem był powód. Umowa została zawarta na okres 10 lat. Wydzierżawiający Ł. T. wydał przedmiot dzierżawy G. C. jako dzierżawcy w dniu 27 kwietnia 2010 roku. Zgodnie z postanowieniami umowy czynsz dzierżawny ustalono w wysokości 1.200 zł za 1 hektar dzierżawionego gruntu, płatny w dwóch ratach rocznych: I rata do dnia 31 stycznia, a II rata do dnia 30 czerwca każdego roku. W związku ze zmianami własnościowymi oraz podziałem działki nr (...) na (...), przedmiot dzierżawy został ograniczony do działek nr (...) o łącznej powierzchni 7,34 ha. Zmiana ta została wprowadzona aneksem nr (...) do umowy dzierżawy z dniem 10 stycznia 2011 roku.

Pozwany G. C. w trakcie obowiązywania umowy dzierżawy uiszczał czynsz dzierżawny w sposób nieregularny, a niekiedy uchylał się od jego zapłaty. Między stronami toczyła się m.in. sprawa sądowa o zapłatę zaległego czynszu dzierżawnego zarejestrowana pod sygnaturą akt X Nc 1793/18. Pozwany nie uiścił czynszu dzierżawnego za ostatni rok obowiązywania umowy, tj. za 2020 rok mimo kierowanych do niego upomnień. Zgodnie z treścią umowy dzierżawy, pierwsza rata czynszu w kwocie 4.404 zł powinna zostać uiszczona do dnia 31 stycznia 2020 roku, natomiast druga rata w tej samej wysokości do dnia 30 czerwca 2020 roku. Pomimo ciążącego na nim obowiązku, pozwany nie dokonał zapłaty należnych kwot.

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie o sygnaturze akt X Nc 2606/23 referendarz sądowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany G. C. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany wskazał, że potwierdza fakt zawarcia z powodem Ł. T. umowy dzierżawy z dnia 27 kwietnia 2010 roku zawartej na okres 10 lat. Pozwany podniósł, że w trakcie obowiązywania umowy płatności czynszu dzierżawnego następowały poza terminami określonymi w umowie. Jak wskazał w 2011 roku powód oświadczył ustnie, że preferuje, aby płatność za użytkowanie gruntów następowała raz w roku w okresie zimowym gdyż, jak twierdził, pomoże mu to w zakupie opału i utrzymaniu w okresie zimowym. Pozwany przyznał, że zdarzały się opóźnienia w dokonywaniu płatności, jednak każdorazowo należności zostały uregulowane w całości. Zaprzeczył, jakoby uchylał się od zapłaty czynszu, wskazując, iż ewentualne opóźnienia wynikały z bieżącej sytuacji rynkowej, o której powód był informowany.

Pozwany zaprzeczył również twierdzeniu powoda, jakoby toczyła się sprawa o zapłatę zaległego czynszu dzierżawnego, podnosząc, że sprawa taka nigdy się nie odbyła, ani też nie został wydany w jej przedmiocie nakaz zapłaty. Wskazał ponadto, iż w 2019 roku uiścił czynsz dzierżawny w dniu 25 listopada 2019 roku w pełnej wysokości 8.808 zł. Następnie w dniu 27 grudnia 2019 roku otrzymał od powoda wezwanie do wydania nieruchomości z tytułu rzekomego bezumownego korzystania z gruntu. W piśmie tym powód powołał się na zakończenie umowy z dniem 20 września 2019 roku. Pozwany podkreślił, że powód wystosowując powyższe wezwanie posiadał wiedzę o poniesionych przez pozwanego nakładach finansowych na obsianie pól zbożem oraz o tym, że wydanie nieruchomości miało nastąpić po uregulowaniu należności z tytułu dokonanych obsiewów, poniesionych kosztów uprawy oraz równowartości przyszłych plonów z tych zasiewów. W ocenie pozwanego roszczenie powoda jest bezzasadne, gdyż zgodnie z postanowieniami umowy zapłata czynszu dzierżawnego za 2020 rok miała nastąpić do dnia 30 czerwca 2020 roku. Pozwany wskazał, że nie znajduje uzasadnienia fakt, iż powód z wystąpieniem z roszczeniem zwlekał przez okres trzech lat. W konsekwencji pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego.

W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko wyrażone w pozwie. Powód oświadczył, że wyraża zgodę na zawarcie ugody z pozwanym pod warunkiem uiszczenia przez niego zaległego czynszu dzierżawnego za 2020 rok oraz pokrycia wszelkich kosztów sądowych poniesionych w niniejszej sprawie. Jednocześnie powód wskazał, że w przypadku spełnienia powyższych warunków rozważy rezygnację z dochodzenia należnych odsetek od zaległego czynszu.

Pismem z dnia 10 lipca 2024 roku pozwany wskazał, że dostrzega możliwość polubownego zakończenia sporu poprzez zawarcie ugody. W ramach propozycji ugodowej pozwany zaproponował zapłatę na rzecz powoda kwoty 2.936 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości rolnej przez okres czterech miesięcy po zakończeniu obowiązywania umowy dzierżawy, tj. od dnia 27 kwietnia 2020 roku do momentu zebrania plonów do sierpnia 2020 roku. Pozwany wskazał, iż kwota ta została ustalona w oparciu o czynsz dzierżawny określony w umowie w wysokości 8.808 zł rocznie, co w przeliczeniu na jeden miesiąc daje kwotę 734 zł. Pomnożenie tej kwoty przez cztery miesiące użytkowania gruntu daje łączną kwotę 2.936 zł.

W dniu 12 listopada 2024 roku na rozprawie Sąd oddalił wniosek pozwanego o przekazanie sprawy do innego Sądu właściwego dla jego miejsca zamieszkania albowiem zgodnie z art. 15 k.p.c. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy do ukończenia postępowania.

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2024 roku w przedmiocie wniosku pozwanego o przyznanie pełnomocnika z urzędu Sąd postanowił na podstawie art. 119 1 k.p.c. w sprawach cywilnych zarządzić dochodzenie co do rzeczywistego stanu majątkowego pozwanego G. C..

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2025 roku Sąd oddalił wniosek pozwanego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W toku postępowania Sąd zachęcał strony do zawarcia ugody mając na względzie okoliczności ustalone w toku postępowania. Strony nie doszły do porozumienia.

Na rozprawie w dniu 16 września 2025 r. pozwany G. C. w razie ewentualnego wydania wyroku uwzględniającego powództwo, złożył wniosek o rozłożenie świadczenia na raty.

Sąd ustalił, co następuje

W dniu 27 kwietnia 2010 roku w Urzędzie Gminy w H. zawarto umowę dzierżawy pomiędzy Ł. T. zwanym wydzierżawiającym a G. C. zwanym dzierżawcą. Wydzierżawiający oświadczył, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,25 ha fizycznych co stanowi 10,41 ha przeliczeniowe, położonego w miejscowości Ł. nr (...). Grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, obejmującego obszar o powierzchni 8,69 ha, położone są w Ł. i składają się z działek nr (...) dla których jest założona księga wieczysta nr (...). Wydzierżawiający przekazuje na okres 10 lat z wyjątkiem działki nr części działki o powierzchni 0,56 kl. III b, położonej w Ł.. Dzierżawca przyjmuje gospodarstwo rolne w dzierżawę z dniem 27 kwietnia 2010 roku. Tytułem czynszu dzierżawnego Dzierżawca uiści w dwóch ratach 31 stycznia i 30 czerwca każdego roku w kwocie 1.200 zł z 1 ha na rzecz wydzierżawiającego.

Niesporne, a nadto dowód:

- umowa z dnia 27 kwietnia 2010 roku, k. 9-9v.

W dniu 10 stycznia 2011 roku zawarto aneks nr (...) do umowy dzierżawy zawartej w dniu 27 kwietnia 2010 roku pomiędzy Ł. T. zwanym wydzierżawiającym a G. C. zwanym dzierżawcą. Dokonano zmiany w części dotyczącej powierzchni gospodarstwa wykreślającego działkę nr (...), która została podzielona na działkę nr (...). Dzierżawca użytkować będzie grunty rolne składające się z działek (...) wchodzące w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,34 ha położonego w miejscowości Ł., pomniejszone o działkę nr (...) o powierzchni 1,35 ha, zaś pozostałe postanowienia umowy bez zmian.

Na skutek powyższego aneksu czynsz dzierżawny za rok wynosił kwotę 8808 zł (7,34 ha x 1.200 zł).

Niesporne, a nadto dowód:

- aneks nr (...) do umowy dzierżawy zawartej w dniu 27 kwietnia 2010 roku, k. 10.

W dniu 20 marca 2018 roku referendarz sądowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym o sygnaturze akt X Nc 1793/18 wobec G. C.. Nakazał aby pozwany G. C. zapłacił na rzecz powoda Ł. T. kwotę 8.378,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 lipca 2017 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 1.292 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W dniu 13 kwietnia 2018 roku G. C. reprezentowany przez adw. R. T. wniósł sprzeciw od wydanego nakazu zapłaty. W dniu 4 czerwca 2018 roku postanowieniem Sąd odrzucił sprzeciw albowiem nie uzupełniono braków formalnych sprzeciwu. Nakaz zapłaty z dnia 20 marca 2018 roku uprawomocnił się w dniu 18 kwietnia 2018 roku.

W dniu 25 listopada 2019 roku G. C. uiścił przekazem pocztowym na rzecz Ł. T. czynsz dzierżawny za 2019 rok w kwocie 8.808 zł.

Dowód:

- akta sprawy o sygnaturze akt X Nc 1793/18.

- przekaz pocztowy – potwierdzenie nadania (...) z dnia 25 listopada 2019 roku, k. 22, 39.

W dniu 27 grudnia 2019 roku w imieniu Ł. T. pełnomocnik r. pr. G. Z. w związku z zakończeniem w dniu 20 września 2019 roku trwania umowy dzierżawy z dnia 20 września 2009 roku zawartej na okres 10 lat na mocy art. 222 § 1 kodeksu cywilnego wezwała G. C. do niezwłocznego wydania nieruchomości rolnej położonej w Ł., gminie H. o pow. 7,90 ha o nr. (...) stanowiącej wyłączną własność Ł. T.. Poinformowała, iż ostateczny, nieprzekraczalny termin wydania nieruchomości to 31 stycznia 2020 roku. W przypadku uchybienia tego terminu i braku dowolnego wydania nieruchomości od dnia 1 lutego 2020 roku czynsz dzierżawny podwyższony zostaje o 100 % i wynosi 3.400 zł za 1 ha, a sprawa o wydanie nieruchomości rolnej i zapłatę wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości skierowania zostanie na drogę postępowania sądowego.

Powyższe wezwanie było wynikiem błędnego ustalenia, że umowa dzierżawy rozpoczęła swój bieg od daty wstępnej umowy sporządzonej na piśmie przez strony w dniu 20 września 2009 r. Niemniej następnie Ł. T. nie kwestionował, że w 2020 r. umowa nadal obowiązywała na podstawie umowy dzierżawy z 27 kwietnia 2010 r.

Dowód:

- wezwanie z dnia 27 grudnia 2019 roku do wydania nieruchomości rolnej, k. 23,40,

- wstępna umowa dzierżawy z 20 września 2009 r., k. 13 akt X Nc 1793/08,

- zeznania pozwanego G. C., k. 126v-127;

Z dniem 27 kwietnia 2020 roku uległa rozwiązaniu umowa dzierżawy. G. C. korzystał z przedmiotowych gruntów przez cały okres obowiązywania umowy, a po jej zakończeniu w 2020 r. użytkował nieruchomości nadal przez okres czterech miesięcy, tj. do sierpnia 2020 roku w celu zebrania zasiewów dokonanych jeszcze w okresie trwania umowy. G. C. dokonał zasiewów na gruntach objętych dzierżawą, zaś zbiory z tych zasiewów nastąpiły w lipcu i sierpniu 2020 roku po zakończeniu obowiązywania umowy. G. C. zebrał plon z całych 7 hektarów, tj. 3 hektary stanowiła kukurydza, a pozostałe 4 hektary zboże. Grunty były użytkowane zgodnie z ich rolniczym przeznaczeniem, prowadzone były uprawy oraz dokumentacja w ramach pakietu rolno-środowiskowego.

Dowód:

- zeznania świadka P. C., k. 125v-126;

- zeznania pozwanego G. C., k. 126v-127, 155;

- zeznania powoda Ł. T., k. 154v.

Przez 10 lat dzierżawy były sytuacje, że G. C. – na prośbę sióstr Ł. T. – pomagał w gospodarstwie Ł. T.. Ponadto były sytuacje kiedy uiszczał dodatkowe kwoty na rzecz Ł. T., który potrzebował bieżących środków. To było „luźne rozliczanie” umowy dzierżawy.

Była sytuacja kiedy były Ł. T. utrudniał prace polowe G. C., w tym również interwencje Policji na polu.

Dowód:

- zeznania pozwanego G. C., k. 126v-127, 155;

G. C. w 2024 r. sprzedał swoje gospodarstwo rolne prowadzone w miejscowości Ł.. Środki ze sprzedaży przeznaczył na spłatę zobowiązań oraz zakup nowego gospodarstwa w miejscowości T..

G. C. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, mają na utrzymaniu szóstkę dzieci. G. C. jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 230 m 2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 12 ha, gruntów leśnych o powierzchni 5,80 ha, dwóch budynków gospodarczych i magazynowo-składowych. Prowadzi gospodarstwo rolne w ramach którego posiada bydło opasowe i trzodę chlewną. Jedyny dochód jaki wskazał to kwota 4.000 zł miesięcznie z tytułu świadczenia 800+. Wraz z żoną pracują na gospodarstwie rolnym. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki pozwanego wynoszą około 6.000 zł miesięcznie. G. C. posiada maszyny i pojazdy rolnicze o wartości około 650.000 zł. Dochody z pracy w gospodarstwie G. C. przeznacza na bieżące utrzymanie rodziny, rozwój i utrzymanie gospodarstwa rolnego, co związane jest z trudna sytuacją w związku z hodowlą trzody chlewnej. Otrzymał również w roku 2022 i 2023 dopłaty z (...), jednak w związku z nałożonymi sankcjami, zobowiązany jest ponosić dodatkowe opłaty do (...).

G. C. utrzymuje się z bieżących dochodów związanych z pracą rolniczą. Obecnie ponosi liczne nakłady w związku ze zmianą miejsca gospodarstwa rolnego.

Dowód:

- dane znane z urzędu w związku z postępowaniem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, k. dokumentacja w kopercie k. 88,

- zeznania świadka P. C., k. 125v-126;

- zeznania pozwanego G. C., k. 126v-127, 155;

Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz zeznań powoda Ł. T., pozwanego G. C. oraz świadka P. C..

Sąd dał wiarę dowodom w postaci dokumentów zgromadzonych w toku procesu, albowiem były kompletne, jasne, wraz z pozostałymi dowodami obrazowały dokładny stan faktyczny sprawy. Ich prawdziwość nie budziła, w ocenie Sądu, jakichkolwiek wątpliwości. Co więcej, wiarygodność i autentyczność przedłożonych dokumentów nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Świadek P. C. również zeznawała wiarygodnie, nie zasłaniając się nie pamięcią, ewentualnie wskazując na upływ czasu, odnosząc się przy tym do chronologii zdarzeń.

Sąd dał wiarę zeznaniom stron w zakresie w jakim pokrywały się z pozostałym materiałem dowodowym. Sąd odnotował, że zeznania pozwanego G. C., który aktywnie uczestniczył w całym procesie i zeznawał emocjonalnie, a także często gwałtownie reagując na stanowisko drugiej strony, niemniej przez to wiarygodnie. Sąd nie dał wiary twierdzeniom pozwanego G. C., jakoby nie toczyła się wcześniej żadna sprawa o zapłatę zaległego czynszu dzierżawnego, ani też jakoby nie został w jej przedmiocie wydany nakaz zapłaty. Twierdzenia te pozostawały w sprzeczności z treścią dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz aktami sprawy X Nc 1793/18/ Z których wynika, że w dniu 20 marca 2018 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym wydał w postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty o sygnaturze akt X Nc 1793/18 i który jest prawomocny. Ponadto pozwany G. C. przyznał, że w trakcie obowiązywania umowy dzierżawy zalegał z terminowym opłacaniem czynszu dzierżawnego, jednak należności te każdorazowo zostały ostatecznie uregulowane w całości.

W odniesieniu do przesłuchanego w sprawie powoda Ł. T. należało odnotować, że powód odpowiadał na pytania, niemniej nie rozwijał swoich wypowiedzi. W zakresie zeznań powoda w którym zaprzeczały one zeznaniom świadka i pozwanego Sąd nie dał wiary powodowi, niemniej w ostatecznym rozrachunku, okoliczności te nie miały wpływu na wynik sprawy.

Sąd zważył, co następuje

W niniejszej sprawie powód Ł. T. domagał się zasądzenia zaległego czynszu dzierżawnego za 2020 rok w kwocie 4.404 zł od dnia 1 lutego 2020 roku oraz kwoty 4.404 zł od dnia 1 lipca 2020 roku. Bezsporne było, że strony łączyła umowa dzierżawy z dnia 27 kwietnia 2010 roku zawarta na okres 10 lat wraz z aneksem nr (...) do umowy, która zakończyła się w dniu 27 kwietnia 2020 roku. Nie budziło wątpliwości, że pozwany G. C. użytkował grunty po wygaśnięciu umowy przez okres czterech miesięcy oraz zebrał z nich plony w całości.

Podstawą rozstrzygnięcia była konieczność ustalenia, czy pozwany G. C. zobowiązany był do uiszczenia czynszu dzierżawnego za 2020 rok, mimo że faktycznie korzystał z gruntów jedynie przez okres czterech miesięcy, a nie przez cały rok dzierżawny.

W ocenie Sądu roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Sąd zważył, że pozwany G. C. po wygaśnięciu umowy dzierżawy z dniem 27 kwietnia 2020 roku nadal korzystał z przedmiotowych gruntów rolnych przez okres czterech miesięcy, tj. do czasu zebrania plonów w sierpniu 2020 roku. W tym czasie pozwany czerpał pożytki z nieruchomości, w szczególności w postaci uzyskanych plonów, które zebrał w całości.

Zgodnie z art. 693 § 1 k.c. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Czynsz może być oznaczony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju, w tym w ułamkowej części pożytków (§ 2).

Jednocześnie, od początku procesu Sąd zwracał uwagę pozwanemu na to, że zgodnie z treścią art. 707 k.c. jeżeli dzierżawa kończy się przed upływem roku dzierżawnego, dzierżawca obowiązany jest zapłacić czynsz w takim stosunku, w jakim pożytki, które w tym roku pobrał lub mógł pobrać, pozostają do pożytków z całego roku dzierżawnego.

Wyżej opisane rozwiązanie ustawowe jest rozwiązaniem zgodnym z doświadczeniem życiowym i odpowiadającym zasadom logiki oraz słuszności. Z uwagi na nieregularność osiąganych pożytków w ciągu roku dzierżawnego art. 707 k.c. ustanawia kryteria wyliczenia czynszu w przypadku umów zakończonych przedwcześnie. Obowiązuje zasada proporcjonalności, ale nie co do czasu trwania dzierżawy (co mogłoby okazać się niesprawiedliwe ze względu na wspomnianą nieregularność pożytków), lecz co do pożytków: należy bowiem obliczyć relację pożytków, które dzierżawca pobrał (lub mógł pobrać) do całości pożytków, jakie przynosi przedmiot dzierżawy w roku dzierżawnym i w takim zakresie odpowiednio zmniejszyć czynsz. Rozwiązanie takie ugruntowane jest założeniem, że na wartość, jaką przedstawia dla stron przedmiot dzierżawy, wpływa przede wszystkim wartość osiąganych pożytków, a nie czas, w którym strona miała przedmiot w swoim władaniu (por. A. Sylwestrzak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, LEX/el. 2025, art. 707.).

W sprawie należy stwierdzić, że rok dzierżawny za 2020 r. się rozpoczął skoro pozwany zasiał zboże, wiedząc, że umowa co do zasady kończy się w kwietniu 2020 r. i planował zbiory na lato 2020 r. Tym samym, wobec zarówno zasiewów jak i zbioru plonów należało stwierdzić, że czynsz dzierżawy był należny powodowi za rok 2020 r. w całości tj. w niespornej kwocie 8.808 zł. Co istotne pierwsza rata tj. kwota 4.404 zł była wymagalna z dniem 1 lutego 2020 r., a zatem przed upływem terminu zakończenia umowy. Ponadto, należy wskazać, że pozwany co do zasady nie kwestionował, że używał ww. grunty oraz że czynsz dzierżawy jest należny za co najmniej okres rzeczywistego użytkowania. Niemniej, jak wskazano powyżej o wysokości czynszu nie decyduje rzeczywisty okres użytkowania a relacja użytkowania do zebranych pożytków. Skoro pozwany zebrał za 2020 r. całość pożytków to w takim też zakresie powinien uiścić czynsz dzierżawy.

Sumując, skoro pozwany faktycznie korzystał z gruntu i uzyskał pożytki odpowiadające pełnemu cyklowi produkcyjnemu, obowiązany jest do zapłaty czynszu w wysokości odpowiadającej całorocznemu okresowi dzierżawy, niezależnie od tego, że faktyczne korzystanie trwało krócej. Skrócenie czasu korzystania z nieruchomości nie może prowadzić do proporcjonalnego obniżenia należnego czynszu, skoro pozwany osiągnął pełne korzyści gospodarcze z uprawy, jakie przysługiwałyby mu w razie obowiązywania umowy przez cały rok.

W sprawie warto wskazać, że pozwany został pouczony przez Sąd o treści art. 700 k.c. zgodnie z którym jeżeli wskutek okoliczności, za które dzierżawca odpowiedzialności nie ponosi i które nie dotyczą jego osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierżawy uległ znacznemu zmniejszeniu, dzierżawca może żądać obniżenia czynszu przypadającego za dany okres gospodarczy. Niemniej na rozprawie w dniu 12 listopada 2024 r. oraz w toku całego procesu wskazywał, że plon zebrał.

Tym samym, po stronie pozwanego powstał obowiązek zapłaty czynszu dzierżawnego należnego za 2020 rok w pełnej wysokości, zgodnie z postanowieniami zawartej umowy dzierżawy z dnia 27 kwietnia 2010 roku wraz z aneksem nr (...) do niniejszej umowy.

W zakresie zarzutów zgłoszonych przeciwko roszczeniu należy odnieść się do najdalej idącego zarzutu przedawnienia. Pozwany podnosił zarzut przedawnienia roszczenia na podstawie art. 118 ustawy Kodeks cywilny twierdząc, że powód zwlekał przez trzy lata z jego dochodzeniem. Sąd uznał, zarzut ten za niezasadny, albowiem roszczenie powoda było wymagalne, a jego dochodzenie mieściło się w terminach przewidzianych przepisami prawa.

Stosownie do treści art. 120 § 1 zdanie pierwsze bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W sprawie roszczenie dotyczy czynszu dzierżawnego za 2020 r. – wymagalnego najwcześniej z dniem 1 lutego 2020 r. co do kwoty 4.404 zł, a dalej z dniem 1 lipca 2020 r. co do dalszej kwoty 4.404 zł. Pozew z dnia 6 listopada 2023 r. w sprawie został natomiast złożony w dniu 10 listopada 2023 r. Tym samym stosownie do treści art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Wobec powyższego pozew został złożony przed upływem terminu przedawnienia albowiem dla całości czynszu termin przedawnienia upływał 31 grudnia 2023 r. W tym stanie rzeczy wszczęcie postępowania sądowego przed tą datą powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia i zasądzenie kwoty dochodzonej pozwem.

W tym miejscu należy warto przy tym odnotować, że o ile w toku procesu pozwany wskazywał, że po ustaleniach z powodem czynsz płacił w jednej racie – po zbiorach, na zimę, to jednak w ostateczności nie miało to odzwierciedlenia w umowie stron. Nadto wobec treści pozwu zarówno w niniejszej sprawie, jak i sprawie X Nc 1793/18 należało przyjąć, że było to związane jedynie z odroczeniem terminu zapłaty, za których co do zasady w innych latach powód nie dochodził odsetek. Nie był to bowiem termin ściśle określony, powód jedynie oczekiwał, że po zbiorach pozwany zapłaci należy czynsz, do czego zwykle dochodziło. Niemniej nie miało to wpływu na wymagalność roszczenia w sprawie. W odniesieniu do zarzutu przedawnienia – ewentualne przyjęcie twierdzenia pozwanego o zmianie daty płatności, powoduje jednak że nadal roszczenie nie jest przedawnione albowiem wówczas termin wymagalności byłby jeszcze późniejszy niż określony w umowie.

Odnośnie do zarzutów strony pozwanej w zakresie spłaty czynszu poprzez inne wpłaty na rzecz powoda w toku procesu, to o ile powód kwestionował ten fakt, tym niemniej Sąd co do zasady uznał, że w tym zakresie pozwany G. C. zeznawał wiarygodnie. Niemniej jak wynikało z przesłuchania pozwanego kwoty były uiszczane przez okres 10 lat, jednocześnie wówczas strony na bieżąco rozliczały się z kwot danego czynszu. Pozwany nie przedłożył dowodu z którego jednoznacznie by wynikało, że ww. kwoty wnosił tytułem zaliczenia na czynsz dzierżawny w 2020 r. i aby w ten sposób powód uznał spełnienie świadczenia za ostatni rok dzierżawny. Pamiętać przy tym należy, że w świetle art. 451 § 3 k.c. w braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego. Nadto stosownie do treści art. 451 § 1 in fine może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. W sprawie natomiast nie było sporne, że pozwany w ostatecznym rozrachunku zalegał z płatnościami na rzecz powoda albowiem płacił raty po terminie umówionym. Wobec tego twierdzenia powoda o dokonanych dodatkowych wpłatach nie mogły wpłynąć na obniżenie kwoty czynszu, albowiem powód w tym zakresie nie udowodnił wygaśnięcia roszczenia.

Sąd odnotował przy tym, że pozwany w toku procesu akcentował poczucie pokrzywdzenia postawą powoda w tym związane z przedwczesnym wezwaniem do wydania nieruchomości w 2019 r., utrudnianiem zbiorów w 2020 r., wytoczeniem powództwa po trzech latach od daty zakończenia umowy, a także brakiem uwzględnienia pomocy i ułożonych przez lata wykonywania umowy zasad płatności. Niemniej, powyższe w świetle opisanego i omówionego powyżej art. 707 k.c. nie miało wpływu na wynik sprawy. Sąd wziął pod uwagę sytuację strony pozwanej i wynikające trudności finansowe w okresie sporu, ale pozwany nie wykazał, aby zbiór plonów był niższy lub niemożliwy do uzyskania. Przeciwnie pozwany przyznał, że zbiory zebrał, wobec powyższego czynsz jest należny.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie I wyroku zasądził od pozwanego G. C. na rzecz powoda Ł. T. kwotę 8.808 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: 4.404 zł od dnia 1 lutego 2020 roku do dnia zapłaty oraz 4.404 zł od dnia 1 lipca 2020 roku do dnia zapłaty.

Sąd orzekł o odsetkach na podstawie art. 481 § 1 k.c. Czynsz dzierżawny był płatny w dwóch ratach: 31 stycznia i 30 czerwca każdego roku, nie ma zatem wątpliwości, że od dnia 1 lutego 2020 roku oraz od dnia 1 lipca 2020 roku należności czynszowe były wymagalne. Stosownie bowiem do treści ww. art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanego o rozłożenie świadczenia na raty w trybie art. 320 k.p.c. Zgodnie z art. 320 k.p.c., rozłożenie świadczenia na raty musi być uzasadnione szczególnymi okolicznościami. Chodzi tu o wypadki, które bardzo, ponadprzeciętnie lub w sposób nadzwyczajny uzasadniają albo nawet nakazują zmodyfikowanie skutków wymagalności dochodzonego roszczenia. Podkreślenia wymaga przy tym, że do rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty nie jest wystarczająca wyłącznie trudna sytuacja pozwanego (majątkowa, osobista i zdrowotna), ale uwzględnić trzeba także usprawiedliwiony interes powoda jako wierzyciela. Należy przez to rozumieć, że rozłożenie na raty mogłoby zostać uznane za celowe jedynie wtedy, gdyby istniała realna szansa, że pozwany, jako dłużnik, będzie w stanie wywiązywać się z płatności ratalnej, a jednocześnie zapewni to zaspokojenie powoda w rozsądnym, tj. niezbyt odległym, terminie. Pozostaje to m.in. w związku z faktem, że skorzystanie przez sąd z art. 320 k.p.c. wiąże się z pozbawieniem wierzyciela odsetek od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat.

Sąd nie rozkładając świadczenia na raty w pierwszym rzędzie miał na uwadze fakt, że pozwany wiedział o toczącym się postępowaniu od maja 2024 r., a następnie w listopadzie 2024 r. został pouczony przez Sąd o treści przepisów ustawy Kodeks cywilny, w tym o konieczności liczenia się z możliwością wydania wyroku zasądzającego. Oznacza to, że o ile Sąd nie neguje sytuacji życiowej i majątkowej pozwanego, który utrzymuje siebie i rodzinę z własnej pracy rolnej, a środki uzyskane ze sprzedaży swojej trzody przeznacza na bieżące utrzymanie gospodarstwa, a także nie neguje – znanych powszechnie – problemów przy prowadzeniu gospodarstw rolnych, to jednak powinien zabezpieczyć przynajmniej część środków na spłatę roszczenia dochodzonego pozwem. Co więcej Sąd miał na względzie, że zgodnie z umową pozwany miał kwotę czynszu uiszczać w dwóch ratach, a jak wynikało z ustalonego stanu faktycznego uiszczał tę kwotę jednorazowo. Powyższe natomiast oznacza, że co do zasady pozwany jest w stanie wygospodarować środki na spłatę zadłużenia w całości i jednorazowo. Czynił to bowiem corocznie w trakcie trwania umowy dzierżawy.

Ponadto, o ile majątek pozwanego związany jest z gospodarstwem rolnym, to nie sposób odmówić mu znacznej wartości, a jaki taki może stanowić chociażby odpowiednie zabezpieczenie.

Sumując, rozważając zastosowanie art. 320 k.p.c. sąd musi brać pod uwagę interesy obu stron, a rozłożenie na raty może mieć miejsce, gdy umożliwi to pozwanemu wywiązanie się ze zobowiązania w możliwym do przyjęcia przez wierzyciela terminie. Uwzględnienie wniosku dłużnika jest racjonalne, w sytuacji, gdy wykaże on, że dysponować będzie środkami umożliwiającymi wykonanie zmodyfikowanego obowiązku w sposób odczuwalny ekonomicznie przez wierzyciela. W przeciwnym razie nie zostanie osiągnięty cel wynikający z art. 320 k.p.c. określony jako należyte zaspokojenie wierzyciela bez prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W sprawie natomiast wniosek o rozłożenie na raty stanowił kolejne przedłużenie terminu spłaty czynszu przez pozwanego, które wobec jego sytuacji życiowej i majątkowej nie jest usprawiedliwione. Pozwany domaga się rozłożenia na raty z uwagi na czynione inwestycje i zmiany w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, niemniej wobec tego w istocie dąży do pokrzywdzenia interesów wierzyciela, jakim jest powód. Tym samym wniosek o rozłożenie niniejszej należności na raty nie znajdował uzasadnienia, gdyż przewidziane w przepisach szczególne okoliczności nie wystąpiły.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 1 1 k.p.c. oraz 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Strona pozwana przegrała proces w całości, wobec czego jest obowiązana zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty procesu w całości. Sąd zasądził od pozwanego G. C. na rzecz powoda Ł. T. kwotę 2.317 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Na kwotę 2.317 zł składały się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 500 zł, koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie zastosowanego odpowiednio § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) w kwocie 1.800 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Kwota 2.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu została od pozwanego na rzecz powoda zasądzona wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zgodnie z brzmieniem art. 98 § 1 1 k.p.c., w myśl którego, od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.