descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 972/26

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 16.02.2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. ponownie ustalił U. W. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r. w wysokości 62.478,46 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r., przy czym w 1992 r. i w 1993 r. przyjęto jako zarobki roczne ubezpieczonej 0,00 zł, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 103,32%,. Przyjęto do obliczenia okresy składkowe w ilości lat, 4 miesięcy, 25 dni, tj. 64 miesiące, okresy nieskładkowe w ilości 9 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) 2 lata, 2 miesiące, 4 dni, okresy nauki w szkole wyższej 4 lata, 6 miesięcy, 0 dni, łączny okres nieskładkowy do obliczenia kapitału początkowego przyjęto w ilości 6 lat, 8 miesięcy, 13 dni, łącznie 80 miesięcy. /decyzja z 16.02.2026 r. w aktach kapitałowych ZUS/

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona wskazując, że organ rentowy bezzasadnie nie zastosował w stosunku do niej dyspozycji art. 174 ust.3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i tym samym nie podzielił osiągniętych przez nią, w latach od 1989 r. do 1998 r., dochodów przez 8 , mimo że w 1992 r. i 1993 r. sprawowała opiekę nad dzieckiem i był to okres nieskładkowy, który nie uprawniał do zwiększenia dzielnika. Skarżąca wniosła o zmianę spornej decyzji i ponowne ustalenie kapitału początkowego oraz obliczenie wskaźnika wymiaru podstawy kapitału początkowego poprzez podzielenie dochodów przez nią osiągniętych w latach od 1989 r. do 1998 r. przez 8. Podniosła, że wcześniejszą prawomocną decyzją z dnia 8.10.2018 r. ZUS obliczył jej kapitał początkowy przy zastosowaniu wwpw 128,29%, który był obliczony z jej faktycznego stażu ubezpieczeniowego 8 lat pracy, zgodnie z art.174 ust. 3 ustawy emerytalnej, gdyż jej łączny staż ubezpieczeniowy do 1.01.1999 r. nie wynosił 10 lat. /odwołanie k.3 - 4/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. /odpowiedź na odwołanie k.13 - 14/

Na rozprawie z dnia 22.06.2026 r. - bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w n/n sprawie - strony podtrzymały zajęte stanowiska. / e-prot. z 22.06.2026 r.: 00:01:19/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona- U. W. urodziła się (...) /okoliczność bezsporna/

Decyzją z dnia 8.10.2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. obliczył dla ubezpieczonej kapitał początkowy przy zastosowaniu wwpw 128,29%, który był obliczony z jej faktycznego okresu ubezpieczenia 8 lat pracy do 1.01.1999 r., zgodnie z art.174 ust. 3 ustawy emerytalnej, tj. przy uwzględnieniu jej rocznych zarobków z lat 1989-1991 i 1994-1998, ponieważ łączny staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni przed 1.01.1999 r. nie wynosił 10 lat.

/decyzja z 8.10.2018 r. wraz obliczeniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego w aktach kapitałowych/

Zaskarżoną decyzją z dnia 16.02.2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. ponownie ustalił U. W. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r., na kwotę (...),46 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r., przy czym za lata 1992 i 1993 przyjęto jako zarobki roczne ubezpieczonej 0,00 zł, wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 103,32%. Do obliczenia kapitału początkowego przyjęto okresy składkowe w ilości lat, 4 miesięcy, 25 dni, tj. 64 miesiące, a okresy nieskładkowe w ilości 9 dni, okresy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi) 2 lata, 2 miesiące, 4 dni, okresy nauki w szkole wyższej 4 lata, 6 miesięcy, 0 dni (którego wcześniej ZUS nie uwzględnił mimo że zaświadczenie o odbyciu studiów zostało już przedłożone przez ubezpieczoną przy pierwszorazowym wniosku o ustalenie kapitału początkowego); łączny okres nieskładkowy wyniósł 6 lat, 8 miesięcy, 13 dni, łącznie 80 miesięcy.

/decyzja z 16.02.2026 r. wraz z obliczeniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego w aktach kapitałowych/

Na dzień 1.01.1999 r. odwołująca nie udowodniła 10 lat stażu ubezpieczeniowego.

/okoliczność bezsporna/

Wnioskodawczyni miała przerwę w zatrudnieniu w 1992 r. i 1993 r., ponieważ była w zagrożonej ciąży i zrezygnowała wtedy z zatrudnienia, a po urodzeniu dziecka 16.07.1992 r. sprawowała opiekę nad dzieckiem.

/okoliczności niesporne, a nadto przyznane przez wnioskodawczynię e-prot. z 22.06.2026 r.: 00:00:19, kwestionariusz okresów składkowych i nieskładkowych w aktach kapitałowych, odpis aktu urodzenia dziecka k. 7 akt kapitałowych/

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie jest zasadne i podlega uwzględnieniu, skutkując zmianą spornej decyzji.

Wskazać należy, że istota sporu w niniejszym postępowaniu sprowadziła się do rozstrzygnięcia czy organ rentowy prawidłowo ustalił wysokość kapitału początkowego wnioskodawczyni poprzez przyjęcie do obliczenia wwpw za 1992 r. i 1993 r. roczne zarobki 0,00 zł przy jego wyliczeniu z kolejnych 10 lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r.

Zgodnie z treścią art.114 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.), prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.

Zgodnie z treścią art.173 ust.1 ww. ustawy, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art.174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art.26 ust.3 dla osób w wieku 62 lat (art.173 ust.2 ww. ustawy). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art.173 ust.3 ww. ustawy).

Zgodnie z treścią art.174 ust.1 i 2 ww. ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art.53, z uwzględnieniem ust.2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1. okresy składkowe, o których mowa w art.6,

2. okresy nieskładkowe, o których mowa w art.7 punkt 5,

3. okresy nieskładkowe, o których mowa w art.7 punkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Zgodnie z art.174 ust.2 a ( obowiązującym od 1 maja 2015 r.) przy ustalaniu kapitału początkowego do okresów, o których mowa w art. 7 pkt 5 stosuje się art. 53 ust. 1 pkt 2 ( tj. przy zastosowaniu przelicznika 1,3 za każdy rok).

Podstawę wymiaru kapitału początkowego, w myśl ust.3 art.174 ww. ustawy, ustala się na zasadach określonych w art. 5, 16, 17 ust.1 i 3 oraz art.18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed 1 stycznia 1999 roku.

Stosownie zaś do treści art.174 ust.3b (w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2013 r.) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

Zgodnie zaś z art. 17 ustawy emerytalnej:

- ust. 1 jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla ubezpieczonego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 1-4, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu, z uwzględnieniem ust. 2 i 3. Przepis art. 15 ust. 3 stosuje się odpowiednio;

- ust. 2 nie ustala się podstawy wymiaru renty dla ubezpieczonego, o którym mowa w ust. 1, jeżeli nie pozostawał on w ubezpieczeniu co najmniej przez 1 rok kalendarzowy;

-ust. 3 przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla ubezpieczonego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 5, z powodu pełnienia zastępczej służby wojskowej, odbywania czynnej służby wojskowej albo korzystania z urlopu wychowawczego.

Należy przypomnieć, że celem wprowadzenia kapitału początkowego było odtworzenie teoretycznej składki ubezpieczonego. Jeżeli zatem ktoś tak jak powódka pracował do 31.12.1998 r. krócej (np. 8 lat), to podstawę wymiaru oblicza się wyłącznie z tych 8 lat, a dzielnikiem ułamka przy wyliczaniu (...) staje się liczba 8, a nie 10. Nakaz dzielenia przez 10 w przypadku braku fizycznej możliwości wykazania tych lat byłby rażącym naruszeniem równego traktowania ubezpieczonych, stąd ustawodawca przewidział taką sytuację w wyżej cytowanych przepisach.

Należy też przypomnieć, że zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okresami nieskładkowymi wliczanymi do stażu pracy są okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem:

⚫

w wieku do lat 4 – do 3 lat na każde dziecko lub bez względu na liczbę dzieci łącznie do 6 lat

⚫

na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo do 3 lat na każde dziecko

W tym przypadku okres opieki nad dzieckiem należy udokumentować. Wymagane jest oświadczenie osoby zainteresowanej i skrócony odpis aktu urodzenia dziecka.

Przepis mówi o opiece, a nie o urlopie, a zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy emerytalnej, okresem nieskładkowym jest ogólnie "okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem ". Przepis ten obejmuje zarówno kobiety, które w trakcie pracy przeszły na urlop wychowawczy, jak i te, które rozwiązały stosunek pracy, aby zająć się dzieckiem.

Warunki zaliczenia okresu w przypadku powódki 2 lat i 2 miesięcy i 4 dni za okres opieki, muszą być spełnione tylko dwa warunki: dziecko musiało mieć mniej niż 4 lata, a kobieta w tym okresie nie mogła mieć innego tytułu do ubezpieczeń (np. nie mogła założyć w tym czasie firmy). Te warunki są w badanej sprawie w pełni spełnione.

Zasada wyliczania wwpw pozostaje taka sama jaką ZUS zastosował we wcześniejszej swojej decyzji z dnia 8.10.2018 r., bo skoro ten czas jest pełnoprawnym okresem nieskładkowym opieki, to w mocy pozostają dokładnie te same zasady: czyli lata 1992 r. i 1993 r. sprawowania opieki nad dzieckiem do lat czterech muszą być pominięte przy wyliczaniu średniej zarobków, prawidłowym dzielnikiem jest 8 (faktyczna liczba lat pracy ubezpieczonej), a nie 10. Jedynie dodatkowo należy przypomnieć, że za te 2 lata i 2 miesiące opieki ZUS musi przyjąć do kapitału przelicznik 1,3% za każdy rok - co w tej części w zaskarżonej decyzji zrealizował poprawnie. Naruszenie art. 7 pkt 5 lit. a ustawy emerytalnej poprzez błędną interpretację charakteru okresu opieki nad dzieckiem urodzonym (...) i nieprawidłowe potraktowanie tego czasu jako „pustych” lat ubezpieczeniowych obniżających średnią zarobków powódki, skutkuje uznaniem, że odwołanie jest zasadne, bo jest to pełnoprawny okres nieskładkowy niepodlegający wliczaniu do dzielnika podstawy wymiaru.

W niniejszej sprawie postępowanie wykazało, że w odniesieniu do wnioskodawczyni zastosowanie ma regulacja normatywna z art. 17 ust. 3 w zw. z art. 174 ust.3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, która nakazuje podzielenie jej dochodów z lat od 1989 r. do 1998 r. przez 8 lat faktycznego stażu ubezpieczeniowego, tj. bez uwzględnienia okresu sprawowania opieki nad dzieckiem w 1992 r. i w 1993 r., gdy powódka opiekowała się synem urodzonym (...) Art. 174 ust.3 ww. ustawy wskazuje jednoznacznie, że podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, co oznacza, że zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego są takie same, jak zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Powyższe oznacza, że skoro ubezpieczona na dzień 1.01.1999 r. nie udowodniła stażu ubezpieczeniowego w ilości 10 lat, to należny jej kapitał początkowy powinien być obliczony przy wwpw bez uwzględnienia okresów sprawowania opieki przez wnioskodawczynię w 1992 r. i 1993 r. nad dzieckiem. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 17 ust. 3 tej ustawy znajduje zastosowania w przypadku ubezpieczonej, bo powódka nie legitymuje się co najmniej 10-letnim okresem podlegania ubezpieczeniom społecznym według stanu na dzień wejścia w życie ww. ustawy czyli na dzień 1.01.1999 r. , co ZUS uwzględnił we wcześniejszej swojej decyzji z 8.10.2018 r., w której przy obliczeniu wwpw przyjął właśnie z tej przyczyny faktyczny okres ubezpieczenia powódki jaki wykazała przed 1.01.1999 r. i obliczenia dokonał przy uwzględnieniu zarobków rocznych z 8 lat wnioskodawczyni, tj. z lat 1989-1991, 1994-1998, z pominięciem 1992 r. i 1993 r., gdy powódka nie miała zarobków, bo zrezygnowała z pracy z uwagi na zagrożoną ciążę i po urodzeniu dziecka sprawowała nad nim opiekę.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję na mocy art. 477 14§ 2 k.p.c., o czym orzekł, jak w wyroku.

/U. T./