descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 636/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 21 lipca 2017 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSO Grażyna Łazowska

Ewa Gambuś

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 17.02. (...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Z. stwierdził, że ubezpieczona W. B. jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od listopada 2005r. do grudnia 2007r. w kwocie 4596,09zł. oraz odsetek za opóźnienie w kwocie 5 146zł.

W odwołaniu ubezpieczona domagała się zmiany powyższej decyzji, podnosząc, że dokonała wykreślenia działalności gospodarczej z dniem 25.04.2005r.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podnosząc że ubezpieczona nie złożyła odpowiednich dokumentów wyrejestrowujących prowadzoną działalność gospodarczą, a zatem z urzędu prowadzono postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 7.02.2000r. ubezpieczona zarejestrowała działalność gospodarczą pod nr (...) w zakresie handlu artykułami przemysłowymi, którą prowadziła faktycznie tylko do 15.04.2000r. Następnie na wniosek odwołującej, decyzją Prezydenta Miasta Z. działalność gospodarcza, nr wpisu 65/00 została wykreślona z ewidencji z dniem 25.04.2005r. Decyzja Prezydenta została przekazana do Urzędu Skarbowego w Z., ZUS w Z., Powiatowego Urzędu Pracy w Z., Urzędu Statystycznego w Z. i odwołującej.

Urząd Miejski w Z. nie posiada dowodu przekazania powyższej decyzji organowi rentowemu, ponieważ w tych latach decyzje o wykreśleniu wpisów do ewidencji działalności gospodarczej nie były wysyłane za pośrednictwem Poczty Polskiej, lecz okresowo zanoszone do oddziału ZUS w Z. przez pracowników Urzędu. Odwołująca również takiego dowodu nie posiada, ale jest przekonana że w 2005r. poinformowała ZUS o likwidacji działalności.

O fakcie wyrejestrowania działalności przez ubezpieczoną, organ rentowy został powiadomiony również pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 11.02.2010r.

W kwietniu 2010r. organ rentowy zwrócił się Urzędu Miejskiego w Z. z zapytaniem czy ubezpieczona dokonała wykreślenia działalności z (...). Urząd Miejski nie odpowiedział na to pytanie i przesłał organowi rentowemu jedynie zaświadczenie o wpisie do EDG.

Pismem z dnia 15.05.2010r. organ rentowy zwrócił się do NFZ w K. o ustalenie dla odwołującej obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z dnia 1.01.2011r. Dyrektor NFZ w K. stwierdził, że odwołująca objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej /wpis 65/00/ w okresie od 1.02.2000r. do 31.12.2007r. W uzasadnieniu tej decyzji powołał się m.in. na brak informacji z Urzędu Miejskiego w Z. o wykreśleniu przez ubezpieczoną swojej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu zaznaczono, że zgodnie z informacją Urzędu Skarbowego ubezpieczona figurowała w rejestrze podatników do 25.04.2005r. Odwołująca nie odpowiadała na korespondencję NFZ dotyczącą prowadzonego postępowania i nie wniosła odwołania od wydanej decyzji.

Prawomocną decyzją z dnia 1.04.2011r. organ rentowy ustalił podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia zdrowotne odwołującej za okres od lutego 2000r. do grudnia 2007r.

W dniu 1.12.2015r. organ rentowy zawiadomił ubezpieczoną o wszczęciu postępowanie w sprawie określenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2015r. do grudnia 2007r.

W dniu 8.04.2016r. odwołująca wniosła o wznowienie postępowania przez NFZ w K. w sprawie podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Pismem z dnia 10.05.2016r. NFZ w K. poinformował ubezpieczoną o braku podstaw wznowienia postępowania z uwagi na upływ 5 lat od daty doręczenia decyzji.

Skarżoną decyzją organ rentowy ustalił wysokość zadłużenia odwołującej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu działalności gospodarczej za okres od listopada 2005r. do grudnia 2007r.

Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, pisma Urzędu Miejskiego w Z., zeznań ubezpieczonej. Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.

Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.c z dnia 27 sierpnia 2004r.

o świadczeniach opieki finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. 2016.1793) w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania (art. 13 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 2016.963 z późn.zm – dalej SUS).

Z powołanych przepisów wynika, że posiadanie tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zgodnie natomiast z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.

o świadczeniach opieki finansowanych ze środków publicznych dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Do spraw, o których mowa w ust. 1 nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (ust. 2 tej ustawy). Uprawnienie to Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizuje na mocy art. 83ust. 1 pkt 3 ustawy SUS.

Decyzje dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym są wydawane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (dalej NFZ) wyjątkowo, bowiem co do zasady dla zaistnienia tego obowiązku wystarczającym jest posiadanie tytułu ubezpieczenia (np. z umowy o pracę, umowy zlecenia czy działalności gospodarczej) a nie wydanie samego orzeczenia. „Wydanie decyzji przez NFZ jest konieczne jedynie w przypadkach szczególnych: gdy chodzi o osoby, które ubiegają się o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, albowiem o zawarciu z daną osobą umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego decyduje wyłącznie ta instytucja, bądź też w sytuacjach wątpliwych - kiedy dopiero decyzja NFZ może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu” – vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 marca 2017r., III AUa 2356/15, LEX nr 2273958.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że prawomocną decyzją dyrektor NFZ uznał, że odwołująca objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od listopada 2005r. do grudnia 2007r., mimo że odwołująca zlikwidowała tę działalność i wykreśliła ją z ewidencji z dniem 25.04.2005r. Jak wskazał organ rentowy, ta właśnie decyzja dyrektora NFZ była podstawą wydania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z utrwalonym poglądem, prawomocna decyzja dyrektora NFZ jest wiążąca zarówno dla organu rentowego oraz sądu, z uwagi na odrębność postępowań sądowego i administracyjnego wyrażającą się w tym, że w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a nie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego i kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania, pozostaje poza przedmiotem tego postępowania. Z drugiej strony, sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania. Stwierdzenie takiej wady następuje jednak tylko dla celów postępowania cywilnego i ze skutkami dla tego tylko postępowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyrażany jest również pogląd, że decyzja administracyjna nie może wywoływać skutków prawnych, pomimo jej formalnego nieuchylenia, jeśli jest dotknięta wadami, godzącymi w jej istotę jako aktu administracyjnego. Do takich wad zalicza się brak organu powołanego do orzekania w określonej materii oraz niezastosowanie jakiejkolwiek procedury lub oczywiste naruszenie zasad postępowania administracyjnego (vide: uchwały: z dnia 21 listopada 1980r., sygn. III CZP 43/80, OSNCP 1981/8/142; z dnia 21 września 1984r., sygn. III CZP 53/84, OSNC 1985/ 5-6/65; z dnia 27 listopada 1984r., sygn. III CZP 70/84, OSNCP 1985/8/108).

Należy podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach przedstawione w uzasadnieniu wyroku z dnia 3.02.2015r., sygn. akt III AUa 3652/13, www.orzeczenia.ms.gov.pl, że „wydanie prawidłowej decyzji w postępowaniu administracyjnym w każdym przypadku powinno poprzedzać prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż do tego obligują art.7 k.p.a. stanowiący, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu, iż lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art.7 k.p.a.) oraz art.77 § 1 k.p.a. wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Bowiem brak ustaleń w oparciu o znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy dowody, powoduje brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, co prowadzi do naruszenia art.7 k.p.a. Natomiast nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego uchybia przepisowi art. 77 § 1 k.p.a. Niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości i okoliczności mających istotne znaczenie stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji…. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu administracyjnym strona nie ma obowiązku dowodzenia swoich twierdzeń…. Przy czym, to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego”.

Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności sprawy, zdaniem Sądu w postępowaniu przed NFZ doszło do oczywistego naruszenia zasad postępowania administracyjnego, polegającego na nie wyjaśnieniu rozbieżności pomiędzy informacjami uzyskanymi z Urzędu Miejskiego w Z. oraz Urzędu Skarbowego w Z.. Pierwszy z nich z niewiadomych przyczyn nie powiadomił organu rentowego i dyrektora NFZ, że odwołująca w kwietniu 2005r. wykreśliła działalność gospodarczą i przesłał tylko zaświadczenie o wpisie do ewidencji DG z dnia 20.01.2000r., co skutkowało domniemaniem jej dalszego prowadzenia. Jednakże dyrektor NFZ, co wynika z treści uzasadnienia decyzji posiadał informację Urzędu Skarbowego w Z., że odwołująca zgłosiła w tym Urzędzie wykreślenie działalności z dniem 25.04.2005r. Zdaniem Sądu, skoro odwołująca nie uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym, to obowiązkiem dyrektora NFZ było wyjaśnienie tych wątpliwości poprzez zwrócenie się do Urzędu Skarbowego w Z. o podanie podstaw wykreślenia odwołującej z ewidencji podatników, a następnie ponownie do Urzędu Miejskiego w Z..

Powyższe zaniechanie NFZ skutkowało wydaniem decyzji, stwierdzającej objęcie odwołującej ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie m.in. od listopada 2005r. do grudnia 2007r., mimo, że odwołująca w tym czasie ani formalnie ani faktycznie działalności takiej nie prowadziła.

Skoro odwołująca w powyższym okresie nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na podstawie art.6 ust.1 pkt. 5 w zw. art.12 ust. 1 i art.13 pkt 4 ustawy SUS, to zdaniem Sądu nie jest również zobowiązana do zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za ten okres. W konsekwencji, Sąd zmienił skarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił iż ubezpieczona nie jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia zdrowotne z okres od listopada 2005r. do grudnia 2007r.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o przywołane przepisy prawa, 477 14 § 2 kpc Sąd orzekł jak w sentencji.

(-)SSO Grażyna Łazowska