Treść orzeczenia
Sygn. akt VIII U 523/13
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 19 czerwca 2013 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Iwona Szczygłowska
Protokolant: Katarzyna Busz
po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. w Gdańsku sprawy J. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o prawo do emerytury na skutek odwołania J. Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 13 marca 2013 r. nr (...) zmienia zaskarżona decyzje i przyznaje wnioskodawcy J. Z. prawo do emerytury począwszy od dnia 9 lutego 2013r. / na oryginale właściwy podpis / I.Uzasadnienie Decyzją z dnia 13.03.2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił przyznania ubezpieczonemu J. Z. prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach z uwagi na niespełnienie warunków nabycia tego prawa, tj. wobec nieudokumentowania wymaganego 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie uznał okresu zatrudnienia od 01.04.1985 do 31.08.1996 jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, gdyż według wyjaśnień zakładu pracy w/w okresie ubezpieczony zajmował stanowisko ślusarz remontowy -aparatowy w dziale ekstrakcji, która to praca jest jednoznaczna z aparatowym ekstrakcji z tą różnicą, że dodatkowo w dziale ekstrakcji dokonywał drobnych napraw. Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji wskazując, że w spornym okresie pracował jako aparatowy ekstrakcji stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Była to praca zmianowa. W godz. 15-7, nie były czynne warsztaty naprawcze, które w ciągu dnia dokonywały napraw i usuwania awarii. W przypadku, kiedy trzeba było naprawić urządzenia właśnie w godzinach 15-7, dokonywał takich drobnych napraw, żeby nie było przestojów, co rzadko miało miejsce . Pracował również w godz. 7-15 i wtedy nie dokonywał drobnych napraw, które to były zabezpieczane przez zakładowe warsztaty naprawcze. Na stanowisko ślusarza remontowego-aparatowego został awansowany przez zakład pracy, w celu uzyskania podwyżki wynagrodzenia, natomiast nie zmieniły warunki pracy w warunkach szczególnych. W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie, w uzasadnieniu w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Ubezpieczony J. Z., ur. (...), w dniu 09.01.2013 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Ubezpieczony nie pozostaje w stosunku pracy i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Okoliczności bezsporne, vide: wniosek – k. 1 – 2 akt ubezpieczeniowych plik II. W toku postępowania przed organem rentowym na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony udowodnił 26 lat 11 miesięcy 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych, jednak nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej, że przez okres co najmniej 15 lat wykonywał pracę w warunkach szczególnych. W związku z powyższym, decyzją z dnia 13.03.2013 r., zaskarżoną w niniejszym postępowaniu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Okoliczności bezsporne, vide: decyzja– k. 51 akt ubezpieczeniowych plik II, odwołanie – k. 2 akt sprawy. W okresie od 12.05.1975 r. do 31.08.1996 r. ubezpieczony był zatrudniony w zakładach (...) Sp. z o.o. w G. w D. Ekstrakcji na stanowisku aparatowego tłoczni, aparatowego ekstrakcji, ślusarza remontowego-aparatowego. W okresie od 01.04.1985 r. do 31.08.1996 r. pracując na stanowisku ślusarza remontowego-aparatowego wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prace aparatowego ekstrakcji , tj.: prace przy ekstrakcji, filtracji i destylacji olejów roślinnych oraz hydrolizie białka roślinnego. Praca ubezpieczonego polegała na wykonywaniu czynności związanych z obsługą procesu technologicznego , co wiązało się z obsługą urządzeń i także usuwaniem ich awarii, żeby nie było przestojów. Ubezpieczony sporadycznie dokonywał wspomnianych drobnych napraw pracując na zmianie w godzinach popołudniowych i nocnych-15-7 , kiedy nie były czynne zakładowe warsztaty naprawcze. (dowód: świadectwo pracy z 31.08.1996 – k. 14 plik II akt ubezp., świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach-k. 15, 48 plik II akt ubezp , akta osobowe, w tym pisma ws wynagrodzenia-przeszeregowania z dn. 01.08.1995, ,07.06.94, 30.03.1993, 17.02.1992, 18.04.1991, 31.07.1990, , 10.08.1989 , 06.04.1988, 16.02.1987 r., 23.07.1986,-k. 22 akt sprawy , zeznania świadków T. J. , Z. M. oraz wyjaśnień ubezpieczonego - k. 24-25 akt sprawy) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów dołączonych do akt, a także znajdujących się w aktach ZUS oraz w aktach osobowych ubezpieczonego, których wiarygodności oraz autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron procesu, a nadto na podstawie zeznań ubezpieczonego oraz świadków. Sąd zważył, iż zeznania ubezpieczonego były logiczne, szczegółowe i potwierdzone dokumentacją zgromadzoną w aktach pracowniczych ubezpieczonego oraz w aktach ubezpieczeniowych. Zeznania przesłuchanych w sprawie świadków Sąd uznał za wiarygodne, bowiem są logiczne, spójne i wzajemnie się uzupełniają oraz są zgodne z pozostałym materiałem dowodowym.
Sąd zważył, co następuje
Na tle ustalonego stanu faktycznego, Sąd uznał, iż odwołanie ubezpieczonego J. Z. zasługuje na uwzględnienie, albowiem spełnia on wszelkie przesłanki dla przyznania mu prawa do dochodzonego świadczenia.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozważenia, czy przedstawione dowody są wystarczające dla uznania, iż praca wykonywana przez skarżącego w spornym okresie była pracą w szczególnych warunkach, tj. zatrudnieniem, o którym mowa w wykazie A dziale X poz. 12 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. nr 8 poz. 43 ze zm.) (dalej: rozporządzenie) tj. pracą przy ekstrakcji, filtracji i destylacji olejów roślinnych oraz hydrolizie białka roślinnego.
Podstawą ustalenia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 nr 153, poz. 1227 ze zm.).
Na wstępie wskazać należy, iż przepis ten stanowi szczególne uregulowanie, tworząc osobną kategorię ubezpieczonych i mając zastosowania do innych stanów faktycznych, aniżeli objęte regulacjami art. 32 ust. 1 i 46 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przepis art. 184 tej ustawy stanowi szczególne uregulowanie, znajduje bowiem zastosowanie w stosunku do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., które zasadnicze, wskazane w nim warunki nabycia prawa do świadczenia, spełniły już w dacie wejścia ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a więc na dzień 1 stycznia 1999r. i gwarantuje osobom tym możność nabycia prawa do świadczenia na dotychczasowych warunkach. Przepis ten został zawarty w przepisach przejściowych, ma na celu zagwarantowanie częściowo nabytych uprawnień emerytalnych – prawa do emerytury w wieku obniżonym z tytułu pracy w szczególnych warunkach osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. – z tytułu spełnienia warunków stażowych, określonych w tym przepisie, do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Niewątpliwie bowiem ustawa o emeryturach i rentach z FUS ograniczyła uprawnienia emerytalne tych osób, chociażby w art. 46 ust. 1 określając czasokres, do którego można spełnić warunki do uzyskania świadczenia. Z uwagi na ten fakt właśnie ustawodawca wprowadził przepis przejściowy, jakim jest art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pozwalający realizować wskazanej w nim grupie ubezpieczonych prawo do emerytury.
Stosownie do jego treści, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w tym przepisie przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Zgodnie z art. 27 ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, a nadto mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
Nadto, zgodnie z art. 32 ust. 1 i 4 tej ustawy, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 (ust.1), gdzie wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (ust. 2).
Przepisami dotychczasowymi, do których odsyła ustawa o emeryturach i rentach z FUS jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r. nr 8, poz. 43 ze zm.).
Stosownie do treści § 3 tego rozporządzenia, za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia. Natomiast w myśl § 4 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia, pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 60 lat dla mężczyzn,
- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w cytowanym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia).
Przepis §2 rozporządzenia stanowi dalej, iż okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według stosownego wzoru lub w świadectwie pracy.
Należy podkreślić, że wskazanego wyżej ograniczenia dowodowego, dotyczącego ustalania okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie stosuje się w postępowaniu odwoławczym przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1985 r., Nr 20, poz. 85 ze zm.), nakazująca stosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 ust. 3 wym. ustawy), nie zawiera ograniczeń dowodowych.
Bezspornym jest, iż ubezpieczony ukończył 60 lat, udokumentował okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze powyżej 25 lat, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego oraz nie pozostaje w stosunku pracy.
Przedmiotem niniejszego postępowania była kwestia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a w szczególności posiadanie przez ubezpieczonego wymaganego 15-letniego okresu pracy w tychże warunkach.
Sąd uznał zatem za zasadne ustalić charakter pracy ubezpieczonego w spornych okresach. Zaznaczyć należy, iż prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach przysługuje wówczas, gdy ubiegający się o prawo wykonywał prace w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Decydujące znaczenie ma zatem rodzaj i wymiar wykonywanej pracy, a nie przedłożenie odpowiedniego świadectwa pracy w szczególnych warunkach, ze wskazaniem stanowiska pracy określonego w wykazie prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Jak zauważył Sąd Najwyższy - określanie dla celów emerytalnych stanowisk pracy jako „pracy wykonywanej w szczególnych warunkach” w rozumieniu wykazów stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie należy do kompetencji pracodawcy (vide: wyrok z dnia 22 czerwca 2005r., sygn. akt I UK 351/04, OSNP 2006/5-6/90). Zdarzyć się przecież może, iż pracodawca wystawił świadectwo pracy w szczególnych warunkach, pomimo iż pracownik takiej pracy nie wykonywał.
W sądowym postępowaniu odwoławczym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze mogą być ustalane także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84, Lex Polonica, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84, Lex Polonica). Nie jest zatem przeszkodą dla dokonania takich ustaleń brak świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, czy niewłaściwy wpis w tymże świadectwie. Jednakże powtórzyć należy, iż decydujące znaczenie ma rodzaj i wymiar wykonywanej pracy, a nie przedłożone świadectwo pracy w szczególnych warunkach, określające stanowisko pracy, ponieważ o zaliczeniu danego rodzaju pracy do wykonywanej w szczególnych warunkach decyduje nie nazwa zajmowanego stanowiska, ale charakter wykonywanych czynności.
Należy przy tym wskazać, że ubezpieczony nie ponosi winy za brak możliwości wystawienia mu przez pracodawcę odpowiednich świadectw. W związku z tym, należało oprzeć się z jednej strony na zachowanej dokumentacji pracowniczej, a z drugiej na dowodach w postaci zeznań świadków – współpracowników ubezpieczonego ze spornych okresów zatrudnienia i wreszcie na zeznaniach samego ubezpieczonego.
Podnoszona przez ubezpieczonego okoliczność, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace aparatowego ekstrakcji , w spornych, powyżej wskazanych okresach, uwzględnionych przez Sąd, znalazła potwierdzenie w treści zeznań powołanych w sprawie świadków, którzy posiadali wiedzę na temat charakteru i rodzaju wykonywanej przez niego pracy. Świadkowie podali zakres czynności wykonywanych przez ubezpieczonego oraz opisali specyfikę jego pracy w spornych okresach. W związku z powyższym, wskazać należy, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem charakteru pracy ubezpieczonego w spornych okresach wyraźnie wskazuje, iż była to praca w warunkach szczególnych.
Dodać należy, że w dokumentach znajdujących się w aktach osobowych dotyczących spornego okresu, tj.: pismach w sprawie wynagrodzenia-przeszeregowania z dn. 01.08.1995, ,07.06.94, 30.03.1993, 17.02.1992, 18.04.1991, 31.07.1990, , 10.08.1989 , 06.04.1988, 16.02.1987 r., 23.07.1986, widnieje stanowisko aparatowy ekstrakcji , bez wzmianki o stanowisku ślusarza remontowego. Ponadto jak wynika z akt osobowych ubezpieczony został awansowany na stanowisko ślusarza remontowego-aparatowego przez zakład pracy w celu uzyskania podwyżki wynagrodzenia, natomiast nie zmieniły się warunki jego pracy.
Przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe potwierdziło, że ubezpieczony w spornym okresie od 01.04.1985 r. do 31.08.1996 r. pracując w Zakładach (...) Sp. z o.o. w G. na stanowisku ślusarza remontowego-aparatowego wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prace aparatowego ekstrakcji , tj.: prace przy ekstrakcji, filtracji i destylacji olejów roślinnych oraz hydrolizie białka roślinnego ; okres ten po zsumowaniu z okresem uznanym przez organ rentowy daje wymiar przekraczający wymagane przez przepisy ustawy emerytalnej 15 lat.
W tym stanie rzeczy, należy uznać, iż ubezpieczony wykazał wymagane przepisem 15 lat pracy w szczególnych warunkach, spełnia zatem warunki do przyznania mu emerytury. W związku z tym, emeryturę należało przyznać ubezpieczonemu od dnia 09.02.2013 r. , tj.: (...)
Wobec powyższego, na mocy przepisów przywołanych wyżej i w oparciu o art. 477 14 § 2 k.p.c., Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.
SSO Iwona Szczygłowska