descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 419/25

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 18.12.2024 roku ZUS (...) Oddział w C. na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , art. 107 § 1, § 2 pkt. 2 i 4, art. 108 § 1 , art. 109 § 2 pkt. 1 i art. 114 ustawy ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że U. I. jako prezes zarządu (...) sp. Z oo ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 161.900,35 zł w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres:12.2019, 03-04.2020, 08.2020-12.2021 – należność główna, odsetki, koszty egzekucyjne – 124.737,09 zł

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 12.2019, 03-04.2020, 08.2020-12.2021 - należność główna, odsetki, koszty egzekucyjne – 31.928,95 zł

- FP, FGŚP za okres 11-12.2019,03-04.2020, 08.2020 – 12.2021 - należność główna, odsetki, koszty egzekucyjne 5234,31 zł.

W uzasadnieniu organ podniósł, że U. I. pełnił funkcję prezesa zarządu w spornym okresie, wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony, co jest równoznaczne z bezskutecznością egzekucji uniwersalnej, brak było możliwości zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu dotyczącym ogłoszenia upadłości wnioskodawcy jako osoby fizycznej z uwagi na brak prawomocnej decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności za zadłużenie spółki z tytułu nieopłaconych składek. /decyzja k. 42 akt ZUS/

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł U. I. żądając zmiany zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu składek wynikających z decyzji w łącznej kwocie 161.900,35 zł oraz stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji w ustawowym terminie, wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, podnosząc w uzasadnieniu m.in., że:

- wnioskodawca złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie

- organ rentowy nie zgłosił wierzytelności w ramach konsumenckiego postępowania upadłościowego

- przedawnienie do wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność

- kwestionowanie decyzji co do zasady i wysokości

- przyczyną niewypłacalności był L. 19

/odwołanie – k. 3 /

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

/odpowiedź na odwołanie – k. 252/

Pismem z dnia 28.04.2025 r syndyk masy upadłości wyznaczony dla wnioskodawcy jako upadłego poinformował, że uprawomocnienie się postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli oznacza zakończenie postępowania upadłościowego, czyli od 1.12.2023 r nie pełni już funkcji syndyka, w konsekwencji czego nie wykonuje już prawa ubezpieczonego przysługujących stronie, ani nie jest uprawniony do udziału w sprawie w charakterze syndyka, a wnioskodawca wykonuje osobiście i samodzielnie prawa strony w niniejszym postępowaniu.

/pismo- k. 463/

Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca U. I. był prezesem zarządu (...) spółki z oo w Z. od 8.09.2016 roku. Przedmiotem działalności spółki zgodnie z KRS była działalność portali internetowych. Spółka wydawała także lokalną gazetę oraz wydawnictwa okazjonalne w formie papierowej, zajmowała się również działalnością reklamową w zakresie pośrednictwa i sprzedaży reklamy w prasie oraz e – wydaniu.

/ wniosek o ogłoszenie upadłości – k. 19, przesłuchanie wnioskodawcy e – prot. z dnia 13.05.2025 r 00:05:29 w zw. z e – prot. z dnia 23.04.2026 r 00:06:44, zał. odpis KRS/

W 2019 roku spółka miała przejściowe problemy finansowe. Zostały podjęte działania naprawcze, spółka dostała zgodę na spłatę zadłużenia w ZUS w systemie ratalnym. Do pewnego momentu umowy ratalne były realizowane. W okresie pandemii Spółka występowała do organu rentowego, w związku z wejściem w życie ustawy covidowej, która wprowadziła możliwość elastycznego regulowania terminami, o odroczenie terminu płatności składek. Pandemia miała niekorzystny wpływ na działalność spółki. Nie było przychodów, ponieważ wstrzymano budżety reklamowe, małe firmy były zamknięte. Wydawane przez spółkę gazety i portale internetowe opierały się na reklamach regionalnych oraz sprzedaży egzemplarzy papierowych. Sytuacja pandemiczna ograniczała sprzedaż gazet papierowych. Punkty sprzedaży były zamknięte, kierowcy bali się wozić gazety. Lokalni klienci zostali zamknięci w lockdown. Nie potrzebowali reklamy. Kontrahenci płacili z opóźnieniem, bo byli na granicy bankructwa. Spółka skorzystała z subwencji z (...) oraz dofinansowania do wynagrodzeń. Po stopniowej poprawie sytuacji nastąpił kolejny lockdown. Gdyby nie pandemia udałoby się spłacić zaległości.

/przesłuchanie wnioskodawcy e – prot. z dnia 13.05.2025 r 00:05:29 w zw. z e – prot. z dnia 23.04.2026 r 00:06:44/

Spółka zwierała z organem rentowym umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek oraz umowy o odroczenie terminu płatności ( także na podstawie szczególnych przepisów związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem L. 19, po ich wejściu w życie):

- nr 331 z 13.09.2019 – o rozłożenie na raty w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne 4-6.2019, ubezpieczenie zdrowotne 3-6.2019, FP i (...) 3-6.2019 – umowa zrealizowana – ostatnia wpłata 20.01.2020 r

- nr 410 z 28.11.2019 – o rozłożenie na raty w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP, (...) za sierpień 2019 – umowa zrealizowana – ostatnia wpłata 10.01.2020 r,

- nr 411 z dnia 28.11.2019 – o rozłożenie na raty w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP, (...) za wrzesień 2019 – umowa zrealizowana – ostatnia wpłata 10.01.2020 r

- nr 73 z dnia 28.02.2020 o rozłożenie na raty w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne 10-12.2019, ubezpieczenie zdrowotne 10-12.2019, FP i (...) 10-12.2019 – raty były płatne miesięcznie od marca do sierpnia 2020 – wraz z aneksem z dnia 10.06.2020 r , zawartym w związku z wnioskiem o zawieszenie spłaty umowy ratalnej z powodu covid 19, na mocy którego zostały zmienione terminy płatności rat na okres od lipca do listopada 2020, wraz z aneksem z dnia 9.10.2020, na mocy którego uchylono aneks z dnia 10.06.2020 – pierwsza rata według pierwotnego terminu płatności została zapłacona w terminie w dniu 16.03.2020, zgodnie z aneksem z dnia 10.06.2020 r zostały opłacone raty w pełnej wysokości do 21.09.2020 oraz częściowo do 20.10.2020 i 20.11.2020,

- nr 390 z dnia 26.05.2020 o odroczenie terminu płatności składek za luty 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do czerwca 2020 – umowa została zrealizowana – płatność w dniu 15.06.2020.

- nr 391 z dnia 26.05.2020 o odroczenie terminu płatności składek za marzec 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do lipca 2020 – umowa częściowo zrealizowana – płatności w dniu 21.09.2020 i 14.10.2020

- nr 524 z dnia 5.06.2020 o odroczenie terminu płatności składek za kwiecień 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do sierpnia 2020 – umowa nie została zrealizowana

- nr 1340 z 8.09.2020 – o rozłożenie na raty w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne , FP i (...) 3-4.2020 – 10 rat płatnych od września 2020 do czerwca 2021 – umowa niezrealizowana

- nr (...) z dnia 2.10.2020 o odroczenie terminu płatności składek za sierpień 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do lutego 2021 – umowa niezrealizowana

- nr 1700 z dnia 25.11.2020 o odroczenie terminu płatności składek za wrzesień 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do marca 2021 – umowa niezrealizowana

- nr (...) z dnia 27.11.2020 o odroczenie terminu płatności składek za październik 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do kwietnia 2021 – umowa niezrealizowana

- nr (...) z dnia 8.01.2021 o odroczenie terminu płatności składek za listopad 2020 (społeczne, zdrowotne, FP, (...)) – składki miały być zapłacone do maja 2021 – umowa niezrealizowana

/umowy – k. 199 – 247, pismo – k. 632/

Od 14.03.2020 r obowiązywał w Polsce stan zagrożenia epidemicznego, od 20 marca 2020 r stan epidemii. Od 16.05.2022 odwołano stan epidemii i ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego, który odwołano 1.07.2023 roku.

/ okoliczność bezsporna/

Wnioskodawca wnioskiem z dnia 26.03.2020 r wystąpił do sądu o ogłoszenie wobec niego upadłości jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

/ bezsporne, kserokopia wniosku – k. 27, załączone akta XVIII GU 482/20 /

Decyzją z dnia 30.04.2020 r naczelnik US, m.in. na podstawie ustawy z dnia 2.03.2020 r i szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid 19(…) odroczył spółce (...) termin płatności podatku VAT za marzec 2020 roku do 20.08.2020. Z uzasadnienia decyzji wynika m.in. że z analizy sytuacji materialnej spółki wynika, że w związku z pandemią sytuacja spółki w znaczny sposób pogorszyła się m.in. dlatego, że nie są terminowo realizowane przez odbiorców płatności, a klienci są na granicy bankructwa i spadają radykalnie obroty spółki. Rozpoznając pozytywnie wniosek organ podatkowy podkreślił zasadność wniosku biorąc pod uwagę wystąpienie epidemii spowodowanej wirusem sars cov 2.

/kserokopia decyzji – k. 302/

W dniu 8.06.2020 r spółka zawarła umowę z (...) SA, której przedmiotem była subwencja. W umowie wskazano, m,in, że w kwietniu 2020 doszło do spadku obrotów gospodarczych, skala spadku obrotów ma związek z zakłóceniem w funkcjonowaniu gospodarki na skutek L. 19 – 67 %.

/kserokopia umowy – k. 310 - 323/

Postanowieniem z dnia 9.10.2020 r Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy ogłosił upadłość wnioskodawcy jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej oraz wezwał wierzycieli upadłego do zgłaszania przysługujących im wierzytelności w terminie 30 dni od dnia ukazania się obwieszczenia o upadłości. Postanowieniem z dnia 13.11.2023 r sąd wyznaczył ubezpieczonemu plan spłaty wierzycieli, w którym U. I. przeznaczy na rzecz wierzycieli kwotę 19677,70 zł. Wśród wierzycieli został ujęty ZUS, który miał otrzymać kwotę 439,73 zł. Sąd orzekł, że po wykonaniu planu spłaty, jego pozostałe zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości (19.10.2020), poza zobowiązaniami, o których mowa w art. 491 ze z.21 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe, zostaną w całości umorzone.

/kserokopia postanowienia – k. 41,42, zał akta XVIII U 482/20 /

W piśmie z dnia 28.01.2021 r organ rentowy poinformował spółkę, że nie opłaciła 3 i 4 raty układu ratalnego (terminy płatności 21.12.2020 i 20.01.2021 r) oraz składki bieżącej za grudzień 2021. Na dzień 28.01.2021 r ustalono niedopłatę, która nie jest objęta układem ratalnym :

- składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne , FP, (...) za okres 11-12.2019, 03.2020, 12.2020.

/pismo – k. 247/

W dniu 9.03.2021 r wnioskodawca reprezentując spółkę, złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (...), powołując się na złą kondycję finansową spółki wywołaną m.in. pandemią, która pogorszyła wrażliwy rynek reklamowy, zmniejszyła mobilność ludzi, chęć sięgania po papierowe wydania, uderzając w sprzedaż egzemplarzową. Wśród spisu wierzycieli i wierzytelności wskazano – jako najstarsze dotyczące listopada i grudnia 2020 r. Spółka była także dłużnikiem innych podmiotów – (...) SA – najstarsza wierzytelność za 12/2020, Towarzystwo Budownictwa (...) sp z oo – termin płatności do 31.07.2021r,

/wniosek – k. 18 – 24, informacja – k. 382, porozumienie – k. 384, umowa – k. 411/

Pismem z dnia 21.06.2021 r organ rentowy poinformował spółkę, że nie zostały opłacone w wyznaczonym terminie należności wskazanych w piśmie z dnia 28.01.2021 r, w związku z czym nastąpiło rozwiązanie umów:

- nr 73 z 28.02.2020 oraz nr 1340 z 8.09.2020 – od 6.02.2021 r

- nr (...) z dnia 2.10.2020 od 2.02.2021

- nr 1700 z dnia 25.11.2020 od 2.03.2021

- nr (...) 27.11.2020 – od 2.04.2021

- nr (...) z 8.01.2021 – od 5.05.2021.

/pismo – k. 249/

Postanowieniem z dnia 23.09.2021 r Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek spółki z uwagi na treść art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe.

/bezsporne, kserokopia postanowienia – k. 25 odw./

Zadłużenie spółki wobec ZUS wynosi:

- na ubezpieczenie społeczne za okres:12.2019, 03-04.2020, 08.2020-12.2021 – należność główna (...),73 zł, odsetki za zwłokę na 18.12.2024 42.045 zł, koszty egzekucyjne 213,36 – łącznie 124.737,09 zł

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 12.2019, 03-04.2020, 08.2020-12.2021 - należność główna 20.989,85 zł, odsetki za zwłokę na 18.12.2024 10.736 zł, koszty egzekucyjne 203,10 zł– łącznie 31.928,95 zł

- FP, FGŚP za okres 11-12.2019,03-04.2020, 08.2020 – 12.2021 - należność główna 3468,07 zł, odsetki za zwłokę na 18.12.2024 1565 zł, koszty egzekucyjne 201,24 zł – łącznie 5234,31 zł.

/wydruk stany należności – k. 31-33 akt ZUS/

Postanowieniem z dnia 19.11.2024 r Dyrektor (...) Oddziału ZUS w C. umorzył postępowanie egzekucyjne w stosunku do spółki (...) sp z oo w Z., wobec zaistnienia przesłanek bezskuteczności egzekucji.

/postanowienie – k. 5 akt Zus/

Spółka doświadczyła gwałtownego wzrostu skali działalności w 2018 roku (+ 905,67 %), w 2019 r wzrost spowolnił (+26,42 %), w 2020 roku nastąpił spadek o – 24,13 % oraz drastyczny spadek - 83,13 % w 2021.Kapitał własny po początkowym względnie stabilnym udziale, nastąpił wzrost do 44,58 % w 2019 roku, w 2020 r udział spadł do 22,34 %, a w 2021 r osiągnął wartość ujemną – 408,83 %. W 2021 roku zobowiązania stanowią 508,83 % aktywów ogółem, co jest bezpośrednim odzwierciedleniem ujemnego kapitału własnego. Taka struktura finansowania świadczy o głębokiej niewypłacalności technicznej firmy. Analiza bilansu wskazuje, że przedsiębiorstwo przeszło przez okres gwałtowanej ekspansji w latach 2018 – 2019, od 2020 roku zaszła krytyczna zapaść. Struktura finansowa w 2021 roku wskazuje na konieczność głębokiej restrukturyzacji lub niewypłacalność. Rok ten charakteryzuje się załamaniem rentowności i struktury kosztowej. W latach 2017 – 2019 firma osiągała dodatni zysk z działalności operacyjnej, w 2020 r stał się ujemny – 9,41 %, w 2021 r strata netto wyniosła – 153,38 % przychodów. W latach 2017 – 2019 firma była rentowna, w 2021 r nastąpiło całkowite oderwanie bazy kosztowej od skali przychodów, co doprowadziło do katastrofalnej straty. W 2021 roku przychody spadły o – 84,20 %. W okresie 2017 – 2020 wskaźnik płynności bieżącej i szybkiej utrzymywał się na poziomie wskazującym na zdolność do pokrycia zobowiązań krótkoterminowych aktywami obrotowymi. W 2021 r nastąpił dramatyczny spadek obu wskaźników, co świadczy o poważnych problemach z płynnością i braku zdolności do terminowego regulowania bieżących długów. Nastąpił duży spadek ogólnej zdolności płynnościowej w 2021 r. W 2021 r nastąpił bardzo znaczący wzrost wskaźnika zadłużenia do poziomu 508,83 %.

Analiza modeli upadłościowych wskazuje, że do roku 2019 spółka znajdowała się w strefie bezpiecznej, natomiast w 2020 r weszła w strefę zagrożenia, a w 2021 r odnotowała skrajnie negatywne wyniki, potwierdzające wystąpienie bardzo wysokiego ryzyka upadłości przedsiębiorstwa.

Przesłanka z art. 11 pkt. 2 wystąpiła w dniu 31.12.2022 r po dwóch latach ujemnego kapitału własnego w 2021 i 2022.

Wartość majątku spółki w kwietniu 2021 wynosiła (...),28 zł.

Trudno jest jednoznacznie wskazać przyczyny zaistnienia sytuacji niewypłacalności badanego podmiotu. (...) działalności wskazywałby raczej na odporność na pewne okoliczności wynikające bezpośrednio z działań rządu w trakcie covid 19, biegły jest daleki od stwierdzenia, że covid 19 nie miał wpływu na biznesy o mniej tradycyjnym charakterze, ze względu na szeroki kontekst i wpływ ekonomiczno – społeczny podejmowanych w tamtym czasie działań. Biegły nie badał podłoża spadku przychodów, więc nie ocenia jego przyczyn.

/pisemna opinia biegłego ds. rachunkowości – k. 985 – 1012, opinie uzupełniające – k. 1033 – 1038, k. 1065 - 1071/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o niekwestionowane dowody z dokumentów zawartych w aktach sprawy i aktach rentowych, w oparciu częściowo o opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i ekonomiki przedsiębiorstw, a także w oparciu o zeznania wnioskodawcy uznając, że dowody te wzajemnie korelują i tworzą spójną całość, z której wynika, iż skarżący należycie wykazał zasadność swojego odwołania, a mianowicie co do tego, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie. Sąd pominął jedynie wnioski biegłego w zakresie analizy podstaw do ogłoszenia upadłości w ujęciu płynnościowym, bowiem analiza ta pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu art. 11 prawa upadłościowego oraz orzecznictwem, o czym będzie mowa w dalszym toku rozważań. W ocenie Sądu opinia złożona przez biegłego w pozostałym zakresie stanowi w pełni wartościowe źródło dowodowe. Jest ona pełna i jasna, nie zawiera sprzeczności ani uchybień, które pozbawiałyby ją wartości dowodowej i nie była kwestionowana przez strony.

Sąd pominął na podstawie art. 235 [2] 5 k.p.c. wniosek dowodowy zgłoszony przez organ rentowy o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego jako zmierzający jedynie do zbędnego przedłużania postępowania, bowiem zgromadzony dotychczas materiał dowodowy pozwalał na ocenę, czy złożony przez wnioskodawcę wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym terminie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że chybionym jest podniesiony w odwołaniu przez wnioskodawcę zarzut przedawnienia dochodzonych należności.

Niezasadny jest zarzut wnioskodawcy jakoby organ rentowy naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 118 § 1 ordynacji podatkowej i wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności pomimo upływu terminu przedawnienia.

Ustosunkowując się do zarzutu niedopuszczalności wydania decyzji, ze względu na przedawnienie, sąd pragnie wskazać, że zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeważa pogląd, że wydanie decyzji nie oznacza jej doręczenia.

Pogląd, że pojęcie „wydać decyzję”, użyte w art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa obejmuje również doręczenie decyzji osobie trzeciej przed upływem pięcioletniego terminu wskazanego w tym przepisie.” (wyrok NSA z dnia 06.01.2006 r., II FSK 135/05) należy uznać za odosobniony i nietrafny. W orzecznictwie, w tym przede wszystkim w orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa obecnie pogląd, zgodnie z którym wydanie decyzji nie oznacza jej doręczenia (por. wyrok SN z dnia 16.11.2009 r., II UK 111/09, wyrok SN z dnia 07.04.2010 r., (...) UK 340/09, postanowienie SN z dnia 03.02.2012 r., II UK 263/11, wyrok NSA z dnia 20.08.2013 r., II FSK 2436/11, wyroku NSA z dnia 24.01.2013 r., II FSK 1122/11). Z uwagi na powyższe zarzut odwołującego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Niezasadne były także zarzuty odwołującego się co do tego, że organ rentowy nie może dochodzić należności z uwagi na treść art. 491 (21) prawa upadłościowego, zgodnie z którym po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. (ust.1). Nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.(ust. 2). Po wydaniu postanowienia, o którym mowa w ust. 1, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w ust. 2.

W związku z tym, że zobowiązanie wnioskodawcy zostało ukształtowane na podstawie decyzji z grudnia 2024 r, brak podstaw do stosowania w niniejszym postępowaniu ust. 3 cytowanego przepisu.

Istota sporu w n/n sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zaistniały przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych przez spółkę (...) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na członka zarządu U. I. za okres, kiedy pełnił on powyższą funkcję.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. składki na ubezpieczenia emerytalne:

1)pracowników,

2)osób wykonujących pracę nakładczą,

3)członków spółdzielni,

4)zleceniobiorców,

5) posłów i senatorów,

6)stypendystów sportowych,

7)pobierających stypendium słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej,

8)osób wykonujących odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

9)osób współpracujących ze zleceniobiorcami,

10)funkcjonariuszy Służby Celnej,

11)osób odbywających służbę zastępczą

- finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek.

Stosownie do art. 17 ust. 1 przytoczonej ustawy składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1-3, 5, 6 i 9-12, obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.

Zgodnie z treścią art. 85 ust. 1 ustawy z dnia z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za osobę pozostającą w stosunku pracy lub w stosunku służbowym składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza pracodawca, a w razie wypłaty świadczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o którym mowa w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, podmiot zobowiązany do wypłaty tych świadczeń.

Stosownie natomiast do treści art. 104 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. obowiązkowe składki na Fundusz Pracy opłacają pracodawcy.

W myśl art. 108 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2026 r. poz. 622 t.j.) w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji.

Z mocy art. 31 i 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się odpowiednio wyszczególnione w przepisie art. 31 przepisy ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (zob. uchwała SN z 4.06.2008 r., II UZP 3/08 OSNP 2009/11-12/148). Zastosowanie do należności z tytułu składek, z mocy art. 31, ma m.in. przepis art. 116 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz z 2023 r. poz. 1723 i 1860) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Nie należy także tracić z pola widzenia treści art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Sąd Najwyższy podkreślał, że użyte w treści tego przepisu określenie "pełnienie obowiązków" wskazuje, że chodzi tu o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie (bierne) funkcji, z którą te obowiązki są związane (por. wyrok SN z dnia 9 października 2006 r., II UK 47/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 296, wyrok SN z dnia 30 marca 2017 r., II UK 267/16, LEX nr 2306377).

Przepisy § 1-3, w myśl § 4, stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji.

Przepis przywołany powyżej stanowi wyjątek od zasady, że spółka kapitałowa odpowiada za swoje zobowiązania jedynie własnym majątkiem, inne zaś podmioty, w szczególności udziałowcy (akcjonariusze) czy też władze spółki takiej odpowiedzialności nie ponoszą. W tym kontekście przepisy szczególne statuujące tego rodzaju wyjątkową odpowiedzialność winny być wykładane w sposób rygorystycznie ścisły, który nie prowadzi do rozszerzenia odpowiedzialności poza ramy przesłanek ustawowych.

Odpowiedzialność członków zarządu określona w §1, obejmuje zaległości składkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu.

Natomiast zgodnie z art. 107 §1 i 2 pkt 2 i 4 cytowanej ustawy Ordynacja podatkowa odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości z tytułu składek wynikające z prowadzenia działalności i odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne.

Art. 116 Ordynacji podatkowej znajduje zastosowanie, gdy spółka kapitałowa lub spółka kapitałowa w organizacji nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich zobowiązań publicznoprawnych, przez co powstaje konieczność zastosowania reżimu tzw. odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe tych podmiotów. Odpowiedzialność ta przybiera postać odpowiedzialności subsydiarnej (posiłkowej) z uwagi na to, że wierzyciel nie ma swobody w kolejności zgłaszania roszczenia do osoby trzeciej, lecz w pierwszej kolejności musi dochodzić należności od spółki. Mając na względzie uzależnienie odpowiedzialności członka zarządu od istnienia zobowiązania spółki, uzasadniona staje się konstatacja o jej akcesoryjnym i następczym charakterze. Art. 116 Ordynacji podatkowej przesądza o tym, że członek zarządu ponosi odpowiedzialność za cudzy dług, a orzeczenie przypisujące mu obowiązek zapłaty nie zwalnia dłużnika z odpowiedzialności, w konsekwencji czego odpowiedzialność osoby trzeciej ma charakter gwarancyjny. Członek zarządu odpowiada osobiście, całym swoim majątkiem oraz solidarnie z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką ((...). (...), J. Uniejewski, Interpretacja art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jako przykład współzależności dyrektyw redagowania i interpretacji norm prawnych, Prz.Leg. 2015, nr 3, s. 69-80, por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2006 r., II UK 47/2006, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 296).

Głównym celem postępowania prowadzonego w oparciu o przywołany przepis jest prawna ochrona interesów wierzycieli, którzy w zamiarze odzyskania należności wskazują na bezskuteczność egzekucji skierowanej do znanych lub ujawnionych mu w postępowaniu egzekucyjnym składników majątku dłużnej spółki (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 kwietnia 2007 r., (...) UK 349/06, OSNP 2008 nr 9-10, poz. 149; z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 100/07, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 127; z dnia 24 lutego 2009 r., (...) UK 207/08, LEX nr 736711; z dnia 27 maja 2009 r., II UK 373/08, OSNP 2011 nr 3-4, poz. 40; z dnia 26 marca 2013 r., III UK 63/12, LEX nr 1330598.) oraz interesów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., (...) UK 172/07, OSNP 2009 nr 3- 4, poz. 5).

Z analizy przepisu art. 116 wynika, iż przesłankami odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe spółki z o.o. jest ustalenie, że (1) zaległości składkowe powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu przez daną osobę, że (2) egzekucja do majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub w części oraz że (3) nie zaistniały żadne okoliczności zwalniające tej osoby od odpowiedzialności.

Do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu Spółki za zobowiązania składkowe organ rentowy jest obowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania składkowego, które przerodziło się w zaległość składkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce, bowiem ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej odpowiedzialność, spoczywa na członku zarządu (wyrok NSA w Bydgoszczy z 6.03.2003 r. SA Bd 85/03 POP 2003/4/93 wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2018 r.(...) SA/Bd 1020/17 N. Numer (...)). Tym samym ciężar wykazania dwóch pierwszych przesłanek /pozytywnych/ ciąży na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, natomiast ciężar dowodu przesłanki trzeciej - w zakresie istnienia okoliczności uwalniających od tej odpowiedzialności - spoczywa na odwołującym się.

W toku przedmiotowego postępowania bezspornym był fakt pełnienia w spornym okresie przez skarżącego funkcji Prezesa jednoosobowego Zarządu spółki oraz fakt powstania zaległości składkowych za ten okres w łącznej wysokości jaka wynika z zaskarżonej decyzji.

Przy czym wnioskodawca początkowo zakwestionował wysokość zadłużenia, jednakże w toku postępowania nie podtrzymywał tego zarzutu, ani nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych na te okoliczności.

Nadto postępowanie dowodowe potwierdziło, że prowadzona egzekucja była w stosunku do spółki bezskuteczna.

Wnioskodawca podnosił, że brak było podstaw do przeniesienia na niego odpowiedzialności z uwagi na to, że złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.

Ustalenie czy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego był konieczny lub czy został zgłoszony w odpowiednim czasie wymaga uwzględnienia przepisów regulujących podstawy oraz terminy do zgłoszenia takowych wniosków. Kwestie te normuje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2025r. poz. 614).

Zgodnie z dyspozycją art. 10 ww. ustawy przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika. Przepis art. 11 ust. 1 ww. ustawy określający, kiedy istnieje niewypłacalność stanowiąca podstawę ogłoszenia upadłości stanowi, iż następuje to wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich zobowiązań pieniężnych, które są wymagalne. Dotyczy to tak zobowiązań cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Przepis art. 11 ust. 2 reguluje drugą postać niewypłacalności. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Od 1.01.2016 wskazany przepis został zmieniony i w ust. 1a. wskazano, że domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Natomiast w ust. 2 dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Wobec takiej regulacji każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości ma samodzielny charakter, a to oznacza, że dysponujący sporym majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał w sposób trwały płacenia długów./tak postanowienie SN z dnia 19.12.2002 r, V PCKN 342/01 III FSK 3354/21 - wyrok NSA (N) z dnia 18-05-2021/

Termin zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości określa art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym dłużnik jest obowiązany zgłosić taki wniosek nie później niż w terminie trzydziestu od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Rygor, o którym mowa w art. 21 ust. 1 tej ustawy, jest emanacją naczelnej zasady prawa upadłościowego (tj. ochrony praw wierzycieli) i jako taki powinien być interpretowany w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej ściśle. /III FSK 4644/21 - wyrok NSA (N) z dnia 08-02-2022/. Zgodnie z ust. 2, jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

W art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów. /III FSK 2469/21 - wyrok NSA (N) z dnia 08-03-2022/

Sam fakt niedokonywania wpłat jest wystarczającą podstawą do uznania, że spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia bowiem jest przyczyna niewykonywania zobowiązań oraz ilość wierzycieli. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje tych zobowiązań, które są wymagalne. /wyrok NSA 2018.12.13 II FSK (...)/2018 LEX nr (...) III FSK 4106/21 - wyrok NSA (N) z dnia 07-09-2021/.

Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań. Z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność. Przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 Prawa Upadłościowego. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć./III FSK 538/21 - wyrok NSA z 6.05.2022, III FSK 138/21 - wyrok NSA z 30.11.2021/. W świetle powyższego orzecznictwa niezasadne były tezy biegłego, co do oceny wysokości nieopłaconych zobowiązań na co najmniej 10 % w terminie minimum 3 miesięcy od daty wymagalności jako przyjętej praktyki rynkowej przy ocenie terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w ujęciu płynnościowym, choć w istocie ostatecznie termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości ustalony w ten sposób przez biegłego zbiegł się w czasie z rozwiązaniem wszystkich niewykonanych umów ratalnych i ostatecznym zaprzestaniem regulowania należności.

Nie można przy tym odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, to sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową . /wyrok WSA w Białymstoku 2019.02.13, (...) SA/Bk (...), LEX nr 2628128/

Właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu /wyrok NSA z 8.03.2011 r. (...) FSK 392/10, LEX nr 1079514/.

W zamiarze ustawodawcy od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki uwalnia członka zarządu obiektywna i niezawiniona niemożność podjęcia działań wymienionych w tym przepisie, a nie świadome ich niepodjęcie, nawet jeśli w ocenie danego członka zarządu były racjonalne przyczyny takiej decyzji. /Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim 2018.12.06, (...) SA/(...), LEX nr (...)/

Dokonując oceny, czy zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło we "właściwym czasie" - art. 116 § 1 o.p. należy uznać, że powinno to nastąpić w takim momencie, aby zapewnić ochronę zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli, aby po ogłoszeniu upadłości wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociaż tylko częściowego, zaspokojenia z majątku spółki. Przesłanka ta jest spełniona w szczególności wtedy, gdy członek zarządu po ustaleniu, że stan finansowy spółki uzasadnia złożenie wniosku o upadłość, niezwłocznie złoży taki wniosek. Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość nie może natomiast polegać na nadziei na wpływy i zyski. Subiektywna ocena sytuacji majątkowej spółki nie świadczy o braku winy; brak winy może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu (prezes) nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań /por. wyrok SN z 10.02.2011 r., II UK 265/10, LEX nr 844740/.

Należy podkreślić, że obligatoryjne oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie musi być równoznaczne z tezą, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony we właściwym czasie. Nie ma uzasadnienia dla takiego prawnego uregulowania (domniemania) i związania sądu ubezpieczeń społecznych, rozpoznającego sprawę odpowiedzialności na podstawie art. 116 o.p. postanowieniem innego sądu, oddalającym wniosek o ogłoszenie upadłości. Przesłanka zgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie podlega samodzielnej ocenie sądu. /tak postanowienie SN z dnia 27.01.2022 r, II USK 356/21/. Odpowiedzialność z art. 116 ordynacji podatkowej nie uzależnia zwolnienia z odpowiedzialności od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie jest to odpowiedzialność za uzyskanie satysfakcjonującego wierzyciela rezultatu postępowania upadłościowego (por. wyrok SN z dnia 19.05.2022, (...) USKP 111/21, postanowienie SN z dnia 22.06.2021, II USK 201/21). Obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie oznacza skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłościowy a jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny , czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest wyłącznie właściwy sąd. Przesłanka egzoneracyjna odnosi się wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości.(por. wyrok NSA z dnia 20.02.2024 , III FSK4514/21).

Biorąc pod uwagę powyższe, niezasadne jest twierdzenie organu rentowego, że oddalenie wniosku przez sąd na podstawie art. 13 prawa upadłościowego przesądza o tym, że wniosek nie został złożony we właściwym czasie.

Należy też podkreślić, że podpisanie umowy ratalnej uniemożliwia Zakładowi podjęcie działań zmierzających do przymusowego ściągnięcia należności, gdyż wówczas składki nie są już składkami nieopłaconymi w terminie (zaległością) (por. J. Szyjewska- Bagińska, Umowa o rozłożenie należności z tytułu składek na raty - pozycja prawna dłużnika (płatnika składek), PiZS 2018, nr 10, s. 32). Zasadniczo w czasie wywiązywania się przez płatnika z postanowień zawartej umowy nie ma podstaw do tego, aby sięgać do majątku członka zarządu, którego odpowiedzialność, jak wskazano powyżej, jest odpowiedzialnością akcesoryjną i subsydiarną i jako taka związana jest z niewykonaniem przez zobowiązanego albo nienależytym wykonaniem zobowiązania. Twierdzenie powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 14 grudnia 2010 r., (...) UK 278/10 (LEX nr 738539) Sąd Najwyższy przyjął, że złożenie przez członka zarządu spółki we właściwym czasie wniosku o wszczęcie postępowania układowego nie zwalnia go od odpowiedzialności za zaległości składkowe powstałe po zatwierdzeniu układu. Zawarcie układu i jego realizacja nie eliminują możliwości powstania stanu niewypłacalności spółki uzasadniającego złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli spółka nie spłaca nieobjętych układem należności publicznoprawnych powstałych przed jego zawarciem i należności powstałych na bieżąco (podobnie w wyrokach: z dnia 14 stycznia 2011 r., II UK 171/10, LEX nr 786388; z dnia 12 maja 2011 r., (...) UK 308/10, OSNP 2012 nr 11-12, poz. 144; z dnia 26 marca 2013 r., III UK 63/12, LEX nr 1330598; z dnia 17 lipca 2014 r., II UK 492/13, LEX nr (...)).Wyrok ten dotyczył postępowania układowego, niemniej można z niego wyprowadzić ogólną regułę, zgodnie z którą objęcie układem zaległości składkowych wyłącza w tym zakresie odpowiedzialność członka zarządu, do czasu kiedy będą one spłacane.

Bezpośrednio w kwestii układu ratalnego Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku z dnia 4 marca 2021 r., II USKP 26/21, LEX nr (...), w którym przyjął, że skoro zawarcie układu ratalnego w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy systemowej sprawia, że wobec spółki nie może toczyć się egzekucja, to zrozumiałe jest, że akcesoryjna, wtórna i niesamoistna odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki nie aktualizuje się. Konkluzja ta znajduje potwierdzenie w treści art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis przewiduje, że za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Znaczy to tyle, że subsydiarna odpowiedzialność za cudzy dług ma miejsce, jeśli podmiot bezpośrednio zobowiązany nie realizuje swojego zobowiązania w ramach określonych prawem. W rezultacie, jasne jest, że sytuacja taka nie zachodzi, jeśli organ rentowy dostrzegł podstawy do umownego rozłożenia zaległości składkowej na raty. Realizacja przez spółkę układu ratalnego sprawia bowiem, że egzekucja jest skuteczna, a zatem nie ziszcza się przesłanka z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, a to oznacza, że nie ma podstaw do obciążenia członka zarządu odpowiedzialnością. Prowadzi to do konkluzji, iż zawarcie układu ratalnego oraz wywiązywanie się płatnika z obowiązku terminowej spłaty rat, prowadzi do uwolnienia w tym czasie członka zarządu z odpowiedzialności za zaległe składki. Odpowiedzialność ta natomiast aktywuje się ponownie w przypadku braku spłaty wymaganych rat.

Jak już wyżej wskazano art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej wskazuje przesłanki egzoneracyjne, pozwalające na uwolnienie się członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Pierwszą z nich jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie w tym czasie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej). Drugą natomiast jest wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej). W wyroku z dnia 11 lutego 2021 r., II (...) 17/21 (LEX nr 3119755) Sąd Najwyższy podkreślił, że łącznik "albo" występujący pomiędzy art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b Ordynacji podatkowej wyznacza alternatywę rozłączną, której zmienną jest zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we "właściwym czasie". Zgłoszenie takiego wniosku czyni bezprzedmiotowym rozważania na temat zawinienia członka zarządu. Brak aktywności w tym zakresie sprawia, że punkt ciężkości zostaje przesunięty na ocenę należytego pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Nie jest przecież wykluczona sytuacja, w której dochował on wymaganej staranności, co uniemożliwia przypisanie mu odpowiedzialności za dług osoby trzeciej. Sąd Najwyższy stwierdził, że "właściwym czasem" w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie jest ani krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów na skutek przejściowych trudności, ani też całkowite zaprzestanie płacenia długów w następstwie wyzbycia się przez podmiot gospodarczy całego (lub prawie całego) majątku, lecz dzień, kiedy wiadomo już, że dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić wszystkich swych zobowiązań. Określenie tej chwili powinno być ujmowane elastycznie w zależności od okoliczności konkretnego przypadku, bowiem właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy, dla określenia której nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2016 r., (...) UK 214/15, LEX nr 2112304). Zarząd powinien zgłosić wniosek o upadłość, jeżeli tylko zachodzi zagrożenie niewypłacalnością, której nastąpienie w sposób oczywisty niweczy sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2015 r., III UK 39/15, LEX nr 1946412). W wyroku z dnia 25 kwietnia 2012 r., II UK 218/11 (OSNP 2013, nr 7-8, poz. 90) Sąd Najwyższy przyjął, że "właściwy czas" wobec odrębnej regulacji w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej może być inny od terminów Prawa upadłościowego. Jest to nie tylko czas określony w Prawie upadłościowym, ale też czas, o którym można wnioskować z regulacji art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki powinny być płacone w terminie i należy to do obowiązku zarządu spółki, a z zaniechania tego obowiązku wynika uzasadnienie szczególnej odpowiedzialności członków zarządu spółki na podstawie tych przepisów.

Wskazać też należy, że w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej zostały wymienione alternatywne przesłanki uwalniające od odpowiedzialności. Członek zarządu dokonuje wyboru, który środek wybierze, przy czym to on ponosi konsekwencje dokonanego wyboru.

W rozpoznawanej sprawie organ rentowy wykazywał istnienie stanu niewypłacalności spółki w oparciu o przesłankę określoną w art. 11 ust. 1 i 1a p.u., tj. niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Przesłanka z ust. 2 została oceniona w ramach opinii biegłego i nie zakwestionowana przez ZUS. Zgodnie z ustaleniami przesłanka z art. 11 pkt. 2 wystąpiła w dniu 31.12.2022 r po dwóch latach ujemnego kapitału własnego w 2021 i 2022, a zatem już po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

W sprawie nie było sporu co do tego, że spółka nie regulowała swoich należności na bieżąco, poczynając od połowy 2019 roku , jednakże zawierała z organem rentowym umowy o rozłożenie na raty lub o odroczenie terminu płatności powstałych zaległości. (...) w początkowym okresie były one wykonywane, następnie odraczano terminy płatności, które były realizowane do października 2020 r, a ostatecznie zostały rozwiązane z początkiem 2021 roku. Zatem istnienie tego rodzaju umów oraz ich wykonywanie uzasadniało niewystępowanie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Ostatnie płatności z tego tytułu miały miejsce w październiku 2020. Zaległości w stosunku do innych wierzycieli terminowały się po tej dacie (11,12.2020)

Przyjmując najmniej korzystną wersję dla ubezpieczonego w zakresie istniejących zaległości, która wynika z pisma ZUS z dnia 28.01.2021 r,, najpierwszym nieuregulowanym przez spółkę w terminie płatności zobowiązaniem były nieobjęte układem ratalnym składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne , FP, (...) za okres 11-12.2019 (z terminem płatności 15.12. 2019 r.). Przyjmując powyższe spółka stała się niewypłacalna z dniem 15.03 2020 r. W 30-dniowym terminie wskazanym ustawą Prawo upadłościowe, tj. licząc od dnia 15 .03. 2020 r., powinien zostać zgłoszony wniosek o upadłość spółki (15.04.2020). W tym terminie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie został złożony. Należy jednak zauważyć, że jednocześnie z umowy nr (...) wynikało, że składki za ten okres zostały objęte umową ratalną, która została ostatecznie rozwiązana z dniem 6.02.2021 roku. Biorąc pod uwagę tę datę, spółka stała się niewypłacalna 6.05.2021 roku, a wtedy wniosek o ogłoszenie upadłości już został złożony.

Niezależnie po powyższego, nawet przy przyjęciu, że wniosek powinien być złożony, licząc od 15.03.2020 r, czyli do dnia 15.04.2020 r w realiach badanej sprawy - należy mieć na uwadze, że terminy z art. 11 ww. ustawy zostały przedłużone w okresie w jakim obowiązywały przepisy tzw. tarczy antykryzysowej 2.0. zgodnie z art. 15zzra ust. 1 ustawy z dnia 2.03.2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid - 1, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych /DzU. 2025 poz. 764 tj./,, który wszedł w życie 13.04.2020 r (art. 118 pkt. 4 w zw. z art. 73 pkt. 45 ustawy z dnia 16.04.2020 r o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) CoV-2/Dz.U. 2020 poz.695/, jeżeli podstawa do ogłoszenia upadłości dłużnika powstała w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19, a stan niewypłacalności powstał z powodu (...)19, bieg terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega przerwaniu. Po tym okresie termin ten biegnie na nowo. Jeżeli stan niewypłacalności powstał w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19 domniemywa się, że zaistniał z powodu (...)19. Jeżeli termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości ustalany jest z uwzględnieniem postanowień ust. 1 i wniosek o ogłoszenie upadłości zostanie złożony przez dłużnika w tym terminie, a brak jest wcześniejszego wniosku o ogłoszenie upadłości, określone przepisami ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe terminy, dla których obliczania znaczenie ma dzień zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wydłuża się o liczbę dni pomiędzy dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a ostatnim dniem, w którym wniosek ten winien być złożony stosownie do art. 21 ust. 1, lub odpowiednio art. 21 ust. 2a, ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, bez uwzględniania postanowień ust. 1 niniejszego artykułu (ust. 2).

Tym samym, jeśli przyczyna niewypłacalności jest związana z (...)19, 30-dniowy termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości biegnie dopiero od chwili zniesienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego. Natomiast jeżeli niewypłacalność wynika z innych przyczyn niż (...)19, wniosek powinien być złożony zgodnie z terminem wskazanym w art. 21 prawa upadłościowego. Stosownie do art. 15 zzra ustawy (...)19, w okresie od 14 marca 2020 r. do 30 czerwca 2023 r., dłużnik nie miał obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli jego niewypłacalność powstała w tym czasie na skutek (...)19. Z drugiej strony, stan zagrożenia epidemicznego oraz stan epidemii nie wyłączał uprawnienia do złożenia wniosku o upadłość (uchylony zostaje wyłącznie obowiązek) - członek zarządu może w tym czasie złożyć stosowny wniosek.

Przepisy art. 15zzra ust. 1 ustawy (...)19 w sposób istotny ingerują w ogólne zasady regulujące obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość dłużnika. Przy spełnieniu dodatkowych opisanych niżej przesłanek regulacja art. 15 zzra ust. 1 ustawy (...)19 stanowi, że ogólny termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega przerwaniu. Jednocześnie w przypadku skorzystania ze zwolnienia ogólny termin na zgłoszenie upadłości biegnie na nowo.

Przesłanki do skorzystania ze zmiany terminu to:

- podstawa do ogłoszenia upadłości dłużnika powstała w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19,

- stan niewypłacalności powstał z powodu (...)19.

Przy czym dla skorzystania z przepisu konieczne jest spełnienie przez dłużnika obu tych przesłanek kumulatywnie. W zakresie interpretacji pojęcia "podstawy do ogłoszenia upadłości" należy nawiązać do konstrukcji przewidzianej w art. 10 i art. 11 prawa upadłościowego, tj. stanu niewypłacalności. Dla skorzystania z art. 15 zzra ust. 1 ustawy (...)19, ustawa wymaga również, by stan niewypłacalności będący podstawą do ogłoszenia upadłości powstał z powodu (...)19./tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24.02.2026 r, (...) SA/(...) 956/25/. Jednocześnie przepis ten nie precyzuje, czy epidemia covid 19 ma być wyłączną przyczyną powstania stanu niewypłacalności, czy też jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy. Wydaje się, że z uwagi na charakter przepisu, który znacznie modyfikuje ogólne zasady prawa upadłościowego, covid 19 powinien stanowić przynajmniej dominującą przyczynę stanu niewypłacalności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, skarżący wykazał, w ocenie Sądu, związek przyczynowo-skutkowy między niewypłacalnością spółki a epidemią (...)19.

Z ustaleń wynika, że w istocie w 2019 roku spółka miała przejściowe problemy finansowe. Zostały jednak podjęte działania naprawcze, spółka dostała zgodę na spłatę zadłużenia w ZUS w systemie ratalnym. Do pewnego momentu – do czasu ogłoszenia stanu epidemii umowy ratalne były realizowane w terminie. W okresie pandemii Spółka występowała do organu rentowego, w związku z wejściem w życie ustawy covidowej, która wprowadziła możliwość elastycznego regulowania terminami, o odroczenie terminu płatności składek. Pandemia miała niekorzystny wpływ na działalność spółki. Nie było przychodów, ponieważ wstrzymano budżety reklamowe, małe firmy były zamknięte. Wydawane przez spółkę gazety i portale internetowe opierały się na reklamach regionalnych oraz sprzedaży egzemplarzy papierowych. Sytuacja pandemiczna ograniczała sprzedaż gazet papierowych. Punkty sprzedaży były zamknięte, kierowcy bali się wozić gazety. Lokalni klienci zostali zamknięci w lockdown. Nie potrzebowali reklamy. Kontrahenci płacili z opóźnieniem, bo byli na granicy bankructwa. Spółka skorzystała z subwencji z (...) oraz dofinansowania do wynagrodzeń. Po stopniowej poprawie sytuacji, która umożliwiała spłaty rat nastąpił kolejny lockdown.

Zmiany w sytuacji finansowej spółki w pełni potwierdza opinia biegłego, z której wynika, że Spółka doświadczyła gwałtownego wzrostu skali działalności w 2018 roku (+ 905,67 %), w 2019 r wzrost spowolnił (+26,42 %), w 2020 roku nastąpił spadek o – 24,13 % oraz drastyczny spadek - 83,13 % w 2021. Analiza bilansu wskazuje, że przedsiębiorstwo przeszło przez okres gwałtowanej ekspansji w latach 2018 – 2019, od 2020 roku zaszła krytyczna zapaść. Struktura finansowa w 2021 roku wskazuje na konieczność głębokiej restrukturyzacji lub niewypłacalność. Rok ten charakteryzuje się załamaniem rentowności i struktury kosztowej. W latach 2017 – 2019 firma osiągała dodatni zysk z działalności operacyjnej, w 2020 r stał się ujemny – 9,41 %, w 2021 r strata netto wyniosła – 153,38 % przychodów. W latach 2017 – 2019 firma była rentowna, w 2021 r nastąpiło całkowite oderwanie bazy kosztowej od skali przychodów, co doprowadziło do katastrofalnej straty. W 2021 roku przychody spadły o – 84,20 %. W okresie 2017 – 2020 wskaźnik płynności bieżącej i szybkiej utrzymywał się na poziomie wskazującym na zdolność do pokrycia zobowiązań krótkoterminowych aktywami obrotowymi. W 2021 r nastąpił dramatyczny spadek obu wskaźników, co świadczy o poważnych problemach z płynnością i braku zdolności do terminowego regulowania bieżących długów. Nastąpił duży spadek ogólnej zdolności płynnościowej w 2021 r. W 2021 r nastąpił bardzo znaczący wzrost wskaźnika zadłużenia do poziomu 508,83 %.

Analiza modeli upadłościowych wskazuje, że do roku 2019 spółka znajdowała się w strefie bezpiecznej, natomiast w 2020 r weszła w strefę zagrożenia, a w 2021 r odnotowała skrajnie negatywne wyniki, potwierdzające wystąpienie bardzo wysokiego ryzyka upadłości przedsiębiorstwa.

Można zatem uznać, aby spółka miała trudności finansowe związane ze sprzedażą swoich usług na skutek (...)19. Wymaga także zauważenia, iż z uwagi na powyższe spółka występowała z wnioskami zarówno do organu rentowego, urzędu skarbowego, (...) o rozłożenie zaległości na raty, odroczenie płatności czy subwencje, a z załączonych dokumentów pochodzących od tych organów wynika, że spółka korzystała z pomocy w w związku z pogorszeniem się sytuacji majątkowej na skutek (...) 19. Należy też zwrócić uwagę, że problemy z płatnością rat, także pojawiły się od marca 2020. Zatem wykazano w sprawie, że to stan epidemii w okolicznościach faktycznych sprawy był przyczyną niewypłacalności spółki.

W istocie, co podkreślał organ rentowy, biegły nie dopatrzył się bezpośredniego związku pogorszenia sytuacji finansowej spółki z pandemią covid 19, ale jednocześnie nie wykluczył jej wpływu i wskazał, że nie oceniał przyczyn takiego stanu rzeczy. Natomiast ostateczna ocena przyczyn powstania niewypłacalności należy do sądu, co też zostało dokonane powyżej.

Reasumując zatem, w związku z przyjęciem, że stan niewypłacalności powstał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie epidemii, o czym świadczą zmiany w strukturze kapitałów oraz przychodach w okresie 2018 -2021, pojawienie się problemów z płatnością rat w 2020 roku, korzystanie z pomocy państwa w związku z covid 19, rodzaj prowadzonej działalności, definitywne rozwiązanie umów ratalnych w lutym 2021 roku, wnioskodawca nie był obciążony obowiązkiem składania wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie trwania stanu epidemii, który trwał w 2020 i 2021 roku. Jednocześnie składając ten wniosek w marcu 2021 roku, złożył go w terminie, tym bardziej, że wówczas zostało rozwiązanych część umów ratalnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w pkt. 1 w sentencji, stwierdzając brak podstaw do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości składkowe na wnioskodawcę, wobec wykazania przesłanki egzoneracyjnej.

Odnoście żądania ustalenia odpowiedzialności organu rentowego, wskazać należy, iż zgodnie z art. 118 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120. Inaczej mówiąc, oznacza to, iż chwilą, od której rozpoczyna bieg 30-dniowy termin do wydania decyzji jest rozstrzygnięcie ostatniej kwestii koniecznej dla ustalenia uprawnień wnioskodawcy. Celem tak skonstruowanej regulacji jest zagwarantowanie ubezpieczonym możliwie szybkiego uzyskania świadczenia bez zbędnego przedłużania postępowania w sprawie o jego nabycie. W przypadku uchybienia powyższemu terminowi, organ rentowy popada w zwłokę ze spełnieniem świadczenia, czego konsekwencją jest obowiązek zapłaty odsetek w ustawowej wysokości.

Sąd oddalił wniosek o ustalenie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie była decyzją dotyczącą prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości, a ubezpieczony nie występował z żadnym wnioskiem.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc w zw. Z § 2 pkt. 6 Rozporządzenia MS z dnia 22.10.2015 r w sprawie opłat za czynności radców prawnych(t.j. 2023 poz. 1935)