descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 4151/25

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 6.11.2025 r Prezes Krus zażądał od A. C. zwrotu nadpłaty 100 % części uzupełniającej renty rolniczej wraz ze zwiększeniem do kwoty najniżej emerytury z powodu wyłączenia małżonki z ubezpieczenia społecznego rolników na podstawie decyzji z dnia 15.07.2025 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że ubezpieczony zobowiązany jest do zwrotu kwoty 7933,42 zł za okresy 1.08.2022 – 30.09.2022, 1.08.2023 – 31.10.2023, 1.09.2024 – 30.09.2024 z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 2007,95 zł.

/decyzja w aktach KRUS/

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej uchylenie. Wyjaśnił, iż nie prowadzi żadnej działalności rolniczej z uwagi na swój stan zdrowia.

/odwołanie – k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji, podnosząc, że ubezpieczonemu była wypłacana część uzupełniająca na podstawie art. 28 ust. 11 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z tym, że małżonka ubezpieczonego została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników i nadal prowadziła działalność rolniczą, uznano, że w konsekwencji wnioskodawca pobrał nienależne świadczenie.

/odpowiedź na odwołanie – k. 8 /

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony A. C. (ur. (...)) od (...) roku ma przyznane prawo do renty rolniczej. Od 1 lutego 2013 roku renta rolnicza została przyznana na stałe. Od 1 kwietnia 2013 roku ubezpieczony ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego.

/okoliczności bezsporne/

Ubezpieczony 15 lutego 2018 roku darował swojemu synowi I. C. należące do niego gospodarstwo rolne.

/okoliczności bezsporne/

Żona ubezpieczonego P. C. była właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,14 ha. Nieruchomość ta stanowiła jej majątek odrębny.

/okoliczności bezsporne/

Do maja 2025 roku P. C. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

/okoliczności bezsporne/

P. C. złożyła 30 czerwca 2025 roku wniosek o emeryturę rolniczą.

/okoliczność bezsporna/

Decyzją z dnia 15.07.2025 roku Prezes KRUS stwierdził w stosunku do P. C. ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w okresie: 5.07.2019 – 31.10.2019, 1.01.2020 – 31.03.2020, 1.07.2020 – 31.07.2020, 1.08.2022 – 30.09.2022, 1.08.2023 – 31.10.2023, 1.09.2024 – 30.09.2024.

/decyzja – k. 220 akt KRUS/

Decyzją z 23 września 2025 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał P. C. prawo do emerytury rolniczej od 22 czerwca 2025 roku.

/okoliczność bezsporna/

5 listopada 2018 roku i 18 listopada 2025 roku P. C. sprzedała nieruchomość o łącznej powierzchni 5,69 ha.

Po dokonaniu tych transakcji pozostała jej nieruchomość o powierzchni 0,45 ha.

/okoliczności bezsporne/

Decyzją z dnia 23 września 2025 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wstrzymał wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej przysługującej A. C. od 1 października 2025 r.

Decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2025 roku, poz. 197 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy składa się z części składkowej i części uzupełniającej:

1) część składkowa wynosi 270,56 zł,

2) część uzupełniająca wynosi 1.606,47 zł.

Do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu dodatek pielęgnacyjny w wysokości 348,22 zł oraz świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł.

Organ rentowy zawiesił wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej z powodu niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez ubezpieczonego. Tym samym renta rolnicza wynosi 1.116,78 zł.

/okoliczności bezsporne/

Ubezpieczony odwołał się od tej decyzji. Wyrokiem z dnia 9.02.2026 r SO w Łodzi w sprawie VIII U 2956/25 zmienił decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej za okres 1-31.10.2025 r. Wyrok jest prawomocny.

/okoliczności bezsporne/

Decyzją z dnia 1 grudnia 2025 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał ubezpieczonemu prawo do wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej od 1 listopada 2025 roku.

/okoliczność bezsporna/

Ubezpieczony pozostaje z żona we wspólności majątkowej.

/okoliczności bezsporne/

Ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy w rolnictwie. Stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie jakiejkolwiek pracy. Z uwagi na stan zdrowia potrzebuje drugiej osoby do pomocy i pielęgnacji. W spornym okresie nie prowadził gospodarstwa rolnego. W gospodarstwie, którego właścicielem była żona ubezpieczonego nie pracowała ani ona ani ubezpieczony, było nieformalnie wydzierżawione sąsiadowi, który czerpał z niego korzyści.

/zeznania ubezpieczonego e – prot. z dnia 10.03.2026 00:02:01 w zw. z 00:13:14, zeznania świadka P. C. e – prot z dnia 21.04.2026 r 00:03:32/

Powyższy stan faktyczny był bezsporny między stronami. Istotne w sprawie okoliczności zostały ustalone na podstawie ww. dowodów z dokumentów oraz zeznań ubezpieczonego i świadka. W toku postępowania organ rentowy nie kwestionował twierdzeń ubezpieczonego, że faktycznie nie prowadzi działalności rolniczej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy błędnie uznał, że w okolicznościach sprawy zachodzą podstawy do żądania od ubezpieczonego zwrotu pobranej przez niego części uzupełniającej renty rolniczej.

Na wstępie rozważań przypomnieć należy, iż zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 2025 roku, poz. 1770) renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2;

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy składa się z części składkowej i części uzupełniającej, ustalonych zgodnie z art. 25 i 26 ustawy. Dla każdej z tych części ustala się wskaźnik wymiaru (art. 24 ww. ustawy).

Cześć składkową ustala się przyjmując po 1 % emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (art. 25 ust. 1 ww. ustawy), przy czym okresami podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu są tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek (art. 6 punkt 14 ww. ustawy).

Natomiast, stosownie do treści art. 26 ust. 1 część uzupełniająca wynosi 95% emerytury podstawowej, jeżeli liczba lat przyjęta do ustalenia części składkowej, lecz bez uwzględnienia skutków art. 25 ust. 3, jest mniejsza od 20; przy każdym pełnym roku od 20 lat część uzupełniającą zmniejsza się o 0,5% emerytury podstawowej.

Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 i 2 ww. ustawy brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonych decyzji (zmiana tego przepisu obowiązuje od 15 czerwca 2022 roku) wypłata renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu na zasadach określonych w ust. 2-8, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą.

Zawieszenie wypłaty dotyczy:

1) części uzupełniającej emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy,

2) emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin w części równej 95 % emerytury podstawowej,

i obejmuje całość lub określony ułamek tej części świadczenia; ilekroć w ust. 3 i 5-7 jest mowa o zawieszeniu wypłaty w całości, w połowie albo w jednej czwartej - rozumie się odpowiednio zawieszenie wypłaty tej części świadczenia, jej połowy albo jednej czwartej. 3. Wypłata ulega zawieszeniu w całości, jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, z zastrzeżeniem ust. 5-7 i 9-11.

Stosownie do art. 28 ust. 4 ww. ustawy uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając:

1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat, której zawarcie potwierdził wójt, właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy, osobie niebędącej:

a) małżonkiem emeryta lub rencisty,

b) jego zstępnym lub pasierbem,

c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,

d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c;

2) gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych;

3) gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia;

4) własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi dokumentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka.

Wypłata ulega zawieszeniu w połowie, jeżeli rencista pobiera okresową rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez dwa lata (art. 28 ust. 6 punkt 2 ww. ustawy).

Zgodnie z art. 28 ust. 11 cytowanej ustawy w przypadku gdy rencista prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu.

Zgodnie z dyspozycją art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne oraz przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa.

Na mocy art. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu art. 138 ust. 1 ww. ustawy uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (art. 138 ust. 3 ww. ustawy). Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata.

Organ rentowy przyjął, że z racji posiadania przez P. C. – żonę ubezpieczonego gospodarstwa rolnego, ubezpieczony nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, a skoro została ona wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników, to skutkowało to brakiem możliwości zastosowania regulacji z art. 28 ust. 11 ustawy, a w konsekwencji do ustalenia, że ubezpieczony pobrał nienależne świadczenie w postaci części uzupełniającej w okresach, w których żona ubezpieczonego została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników.

W ocenie Sądu sam fakt ustania ubezpieczenia społecznego rolników w tych okresach wobec żony ubezpieczonego nie oznacza jednak automatycznie, że wypłacona ubezpieczonemu w spornym okresie część uzupełniająca renty rolniczej, była przez niego pobrana nienależnie.

Aby stwierdzić, czy ubezpieczony nienależnie pobrał część uzupełniającą renty rolniczej po tym, jak wobec jego żony ustało ubezpieczenie społeczne rolników, należało ustalić, czy ubezpieczony w okresach ustania tego ubezpieczenia, prowadził działalność rolniczą. Na tak postanowione pytanie, w ocenie Sądu, należy odpowiedzieć przecząco.

W ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy dokonał błędnej wykładni przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i doszedł do niewłaściwego wniosku, że we wszystkich okresach ustania ubezpieczenia społecznego rolników wobec żony ubezpieczonego ubezpieczony prowadził działalność rolniczą. Wynikało to z przyjęcia przez organ rentowy założenia, że samo bycie właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej jest równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej. Jednakże w ocenie Sądu powyższy przepis nie reguluje wyczerpująco sytuacji, w których uzasadnione jest przyjęcie, że rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, ale wskazuje jedno z kryteriów, kiedy należy uznać, że rencista nie prowadzi działalności rolniczej. Z przepisu tego nie wynika natomiast, że przez sam fakt, iż rencista lub jego małżonek jest właścicielem gospodarstwa rolnego, uzasadnione jest przyjęcie, że ten nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie Sądu o tym, czy rencista prowadzi działalność rolniczą decyduje każdorazowo stan faktyczny, a zatem fakt, czy dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność rolniczą.

Analiza zebranych w sprawie dowodów (dowodów z dokumentów i zeznań ubezpieczonego i świadka) prowadzi do wniosku, iż od orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy – od (...) roku ubezpieczony zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (nie prowadzi działalności rolniczej). Własne gospodarstwo rolne ubezpieczony darował synowi w 15 lutego 2018 roku. W tym czasie (do 18 listopada 2025 roku) żona ubezpieczonego była właścicielem nieruchomości rolnej, która stanowiła jej majątek odrębny.

W spornym okresie ubezpieczony utrzymywał się z renty rolniczej, nie opłacał podatku rolnego. Ubezpieczony z uwagi na stan zdrowia nie prowadził gospodarstwa rolnego i nie był w stanie wykonywać jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym należącym do jego żony. Nie zarządzał gospodarstwem rolnym żony, nie organizował pracy.

Sąd Najwyższy wypowiadał się w kwestii czy wypłata świadczeń z ubezpieczenia rolniczego ulega zawieszeniu w związku prowadzeniem działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym (własnym lub cudzym), czy też zawieszenie wypłaty świadczeń powiązane jest z posiadaniem lub prawem własności gospodarstwa rolnego, nawet bez faktycznego nad nim władztwa, a w konkluzji, czy uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia rolnik musi – dla uzyskania wypłaty świadczeń w pełnej wysokości – nie tylko nie prowadzić działalności rolniczej, lecz także wyzbyć się gospodarstwa rolnego. Dokonując wykładni art. 28 ust. 1 i 3 w zw. z ust. 4 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Sąd Najwyższy wskazał, iż art. 28 ust. 4 ww. ustawy nie pochłania wszystkich wypadków, w których ustawodawca uznaje, że działalność rolnicza nie jest prowadzona, czy też dopuszcza – poza tym uznaniem – inne jeszcze wypadki nieprowadzenia takiej działalności i uwzględnia je przy zawieszaniu prawa do świadczeń. Zasadnicza kwestia sprowadza się bowiem do wykładni pojęcia „prowadzenia działalności rolniczej”, a w szczególności, czy zawieszenie w całości lub części prawa do świadczenia rentowego lub emerytalnego należy powiązać z samym faktem bycia właścicielem gospodarstwa rolnego lub wykonywania nad nim władztwa, czy też koniecznym jest dodatkowo, aby na jego obszarze osoba będąca rolnikiem prowadziła osobiście i na własny rachunek działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej, w rozumieniu art. 6 punkt 1 i 3 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Najwyższy dokonując wykładni analizowanego pojęcia w kontekście zawieszenia w całości lub w części prawa do świadczenia wskazał na jego nieprzystawalność z pojęciem własności (posiadania) gospodarstwa rolnego. W wyrokach z dnia 8 stycznia 1997 roku (II UKN 39/96), z dnia 27 maja 1997 roku (II UKN 145/97) a następnie w uchwale z dnia 6 maja 2004 roku (II UZP 5/04) Sąd ten stanął na stanowisku, i tę wykładnię Sąd w niniejszej sprawie podzielił, że nie ulega zawieszeniu na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 w związku z ust. 4 ustawy wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 punkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pogląd ten został również podzielony w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki z dnia 30 listopada 2005 roku, I UK 59/05; z 18 stycznia 2012 roku, II UK 82/11, z 26 listopada 2013 roku, III UK 170/12). Istotne jest zatem ustalenie faktu prowadzenia działalności rolniczej, a nie praw do gospodarstwa.

Sąd Najwyższy w ww. uchwale, w oparciu o wykładnię systemową i sposób konstrukcji przepisów w stanowieniu przez ustawodawcę prawa wskazał, że jedynym warunkiem zawieszenia wypłaty części uzupełniającej świadczenia emerytalnego lub rentowego rolnika jest faktyczne prowadzenie gospodarstwa rolnego, a nie własność bądź posiadanie gospodarstwa rolnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że interpretacja przepisów art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, prowadzi do wniosku, że obecnie własność i posiadanie gospodarstwa rolnego pozostają obojętne przy objęciu ubezpieczeniem i nie mogą mieć wpływu na wysokość pobieranych świadczeń. Uzyskanie możliwości pobierania pełnego świadczenia może zależeć tylko (i zależy) od zaprzestania działalności rolniczej, zatem właściciele gruntów innych niż wymienione w art. 28 ust. 4 pkt 1 - 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników mogą dowodzić, że nie są już rolnikami, gdyż nie prowadzą na nich działalności rolniczej. Wynika to z tego, że swoista i nietypowa konstrukcja art. 28 ust. 4 pkt 1-7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników doprowadziła do sformułowania wniosku, że ustawodawca przewidziane w nim przypadki prowadzenia gospodarstwa rolnego zmarginalizował z punktu widzenia zawieszalności wypłaty świadczeń i uznał, że mimo własności lub posiadania gruntów działalność rolnicza nie jest prowadzona (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2002 roku, II UKN 49/01). Zastosowana bowiem w tym wypadku technika legislacyjna sugeruje przyjęcie, że wyliczenie zawarte w punktach 1-7 służy wyłącznie ułatwieniom dowodowym. Rolnicy będący właścicielami gospodarstw wymienionych w art. 28 ust. 4 punkt 1 - 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie muszą wykazywać, że nie prowadzą w nich działalności rolniczej; ten fakt uznaje sam ustawodawca. Pozostali zaś mogą dowodzić, że nie prowadzą gospodarstwa rolnego. Tożsame stanowisko wyraził też Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 16 września 2009 roku (III AUa 650/09). Sąd ten wskazał, że interpretacja przepisów art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników prowadzi do wniosku, że zawieszenie wypłaty świadczeń nie dotyczy osoby jedynie posiadającej majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, lecz tylko takiej osoby, która gospodarstwo rolne prowadzi i z reguły osiąga z niego dochód. Natomiast posiadacz gospodarstwa rolnego, który utracił możliwość jego prowadzenia zachowuje prawo do świadczeń w pełnej wysokości. W przepisie bowiem art. 28 ust. 4 ustawy zawarto jedynie domniemanie faktyczne co do zaprzestania przez rolnika prowadzenia działalności rolniczej. Wskazuje się w nim, że uznaje się, że rolnik zaprzestał prowadzenia takiej działalności między innymi wówczas, gdy ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadzi działu specjalnego z wyłączeniem enumeratywnie wymienionych w tym przepisie gruntów rolnych. Jednakże domniemanie to upada w razie wykazania, iż mimo posiadania przez emeryta lub rencistę, bądź jego małżonka, gospodarstwa rolnego, świadczeniobiorca faktycznie nie prowadzi na tym gruncie działalności rolniczej. Art. 28 ust. 4 ustawy należy bowiem interpretować w powiązaniu z art. 6 pkt 1 i pkt 3 ustawy, w którym podmiotem ubezpieczenia nie jest właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego, lecz wyłącznie osoba prowadząca działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym, a nadto w zgodzie z art. 38 pkt 1 ustawy zawierającym domniemanie, iż właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub zarejestrowany jako dzierżawca takich gruntów prowadzi na nich działalność rolniczą. Porównanie ustępów 1 i 4 art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie może prowadzić do utożsamienia pojęcia „prowadzenie (kontynuowanie) działalności rolniczej” z pojęciem „własności lub posiadania gruntu”, ponieważ pojęcia te są nieprzystawalne. Nadając tym pojęciom sens użyteczny dla rozpatrywanego zagadnienia, należy przyjąć, że właśnie z niespójności tych pojęć wynika, iż zawieszenie wypłaty części uzupełniającej świadczenia nie dotyczy osoby będącej jedynie właścicielem majątku nieruchomego w postaci gospodarstwa rolnego, lecz tylko takiej, która w nim prowadzi działalność rolniczą. Uzasadnione jest więc przyjęcie faktu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie, które przynosi pożytki.

Podsumowując, zawieszenie wypłaty świadczeń nie dotyczy osoby jedynie posiadającej majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, lecz tylko takiej, która gospodarstwo rolne prowadzi, więc powinno przynosić i z reguły przynosi jej dochód. Posiadacz gospodarstwa rolnego, który utracił możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania, zachowuje prawo do świadczeń w pełnej wysokości.

Ubezpieczony ubiegając się w niniejszym postępowaniu o przyznanie na jego rzecz prawa do części uzupełniającej renty rolniczej (brak obowiązku zwrotu tego świadczenia) musiał wykazać, że pomimo iż jego żona była współwłaścicielem gruntów klasyfikowanych jako grunty rolne, to jednak nie można traktować jego, jako osoby prowadzącej działalności rolniczej. W ocenie Sądu Okręgowego powyższa okoliczność została przez ubezpieczonego udowodniona. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, na który złożyły się nie tylko zeznania ubezpieczonego i świadka, ale także dokumentacja zgromadzona w aktach organu rentowego, Sąd ustalił, że ubezpieczony zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej co najmniej od daty orzeczenia całkowitej niezdolność do pracy. Ubezpieczony zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, w spornym okresie nie wykonywał żadnych czynności w gospodarstwie rolnym, nie prowadził działalności rolniczej, nie organizował ani nie zarządzał żadnych prac w gospodarstwie. Nie osiągał żadnych przychodów z gospodarstwa rolnego.

Co więcej ubezpieczony od 1 kwietnia 2013 roku ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego przyznanego na podstawie art. 27 ust. 1 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2025 roku, poz. 1749). Świadczenie to przysługuje m.in. osobie uprawnionej do renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Ubezpieczony ma także prawo do świadczenia uzupełniającego, które stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z 31 lipca 2019 roku o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 1649) przysługuje m.in. osobie której niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (art. 13 ust. 5 ww. ustawy o emeryturach i rentach).

Przyznanie ubezpieczonemu prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz prawa do świadczenia uzupełniającego oznacza, iż ubezpieczony będąc całkowicie niezdolnym do pracy jest również niezdolny do samodzielnej egzystencji – z uwagi na naruszenie sprawności organizmu wymaga konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta dodatkowo uzasadnia twierdzenia ubezpieczonego, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.

Mając na uwadze powyższe stanowisko judykatury oraz przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe w ocenie Sądu niewątpliwym jest, że ubezpieczony zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, mimo że jego żona była właścicielem gospodarstwa rolnego.

W świetle przedstawionych okoliczności, tj. wobec ustalenia, że w spornych okresach ubezpieczony nie prowadził działalności rolniczej, brak jest podstaw do uznania, że nienależnie pobrał za ten czas część uzupełniającą renty rolniczej i tym samym brak jest podstaw do zwrotu przez niego tej kwoty w myśl art. 138 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uznał, że brak jest podstaw do zwrotu przez ubezpieczonego 100 % części uzupełniającej renty rolniczej wraz ze zwiększeniem do kwoty najniżej emerytury w łącznej kwocie 9941,37 zł, uznając pobrane świadczenie jako należne.