descriptionTreść orzeczenia

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 13 października 2025 r. Prezes (...) ustalił N. N. nową wysokość świadczenia uzupełniającego od 1 listopada 2025 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ponieważ ubezpieczona jest uprawniona do emerytury w kwocie 2295,43 zł brutto miesięcznie świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości 256,96 zł miesięcznie i stanowi uzupełnienie do kwoty 2552,39 zł miesięcznie. Od dnia 1 listopada 2025 r. wysokość wypłacanych ubezpieczonej świadczeń emerytalno - rentowych ze świadczeniem uzupełniającym będzie wynosiła 2737,98 zł miesięcznie.

/decyzja k. 129 -130 akt ZUS/

N. N. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie świadczenia w dotychczasowej wysokości. W jej ocenie świadczenie zostało niesłusznie zaniżone. Odwołująca podniosła, iż obniżenie świadczenia osobie niepełnosprawnej niezdolnej do samodzielnej egzystencji wyłącznie wobec faktu przyznania renty wdowiej, która przysługuje z innego tytułu narusza zasady współżycia społecznego i obowiązujące zasady prawne - w tym w zakresie ochrony praw nabytych. /odwołanie k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie Prezes (...) wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji. /odpowiedź na odwołanie k 5-6/

Na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r. ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawczyni - jej syn poparł odwołanie. Oświadczył , że KRUS wskazał błędną kwotę emerytury 2295,43 zł, podczas gdy ubezpieczona ma emeryturę w kwocie 1961,58 zł . Podniósł, iż przy ustaleniu wysokości świadczenia uzupełniającego nie powinny być brane pod uwagę renty rodzinne - a wnioskodawczyni uwzględniono rentę wdowią stanowiącą część renty rodzinnej po zmarłym mężu. Pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania. /stanowiska procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 12.05.2026 00:01:08-00:07:36/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

N. N. ur. (...) jest uprawniona do emerytury rolniczej od dnia 2 października 1997 r. - tj od daty nabycia uprawnień, obecnie w kwocie 1961,58 zł. Jest nadto uprawniona - od 1 maja 2017 r. do dodatku pielęgnacyjnego. W chwili obecnej wysokość wypłacanego wnioskodawczyni dodatku pielęgnacyjnego wynosi 348,22 zł miesięcznie. /bezsporne decyzja z 3.10.1997 k. 71 akt KRUS decyzja z 18.04.2017 k. 86-88 akt KRUS/

Na mocy decyzji z dnia 14 kwietnia 2004 r. na podstawie art.1 ust. 1 art. 4 ust.1 i2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ubezpieczona ma uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 ustawy z tytułu:

III Rzesza - deportacja do pracy przymusowej - podstawa prawna art. 2 pkt 2 lit a ustawy. W chwili obecnej wysokość wypłacanego wnioskodawczyni świadczenia z tego tytułu wynosi 348,22 zł miesięcznie. /decyzja k. 78 akt KRUS/

Na mocy decyzji Prezesa (...) z dnia 27 kwietnia 2020 r. wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r. na stale. Świadczenie ustalono w kwocie 500 zł miesięcznie. /decyzja k. 106 akt KRUS/

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w J. z dnia 20 sierpnia 2025r. N. N. przyznano i zawieszono rentę rodzinną od 1 lipca 2025 po zmarłym mężu I. N.. /decyzja z 20.08.2025 k. 122-124 informacja k. 121 akt KRUS/

N. N. od 1 lipca 2025 r. ma prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu i od tej daty pobiera wypłatę 100 % renty rolniczej w kwocie 1961,58 zł i 15 % renty rodzinnej w zbiegu w kwocie - 333,85 zł. /pismo k. 124 i 125 akt KRUS decyzja KRUS z dnia 13.10.2025 w o ponownym ustaleniu emerytury rolniczej k. 127-128 /

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art.1 ust. 3 ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji z dnia 31 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1649) świadczenie uzupełniające przysługuje osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są:

1) obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub

2) posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub

3) cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 2 ust. 1 i 2 ustawy świadczenie uzupełniające przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji, zwanym dalej „osobami uprawnionymi”.

Świadczenie uzupełniające przysługuje osobom uprawnionym, które nie posiadają prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych albo suma tych świadczeń o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych, z wyłączeniem:

- renty rodzinnej przyznanej w okolicznościach, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672 oraz z 2024 r. poz. 834, 858 i 1243),

- zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2024 r. poz. 266, 834 i 859),

- dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 953),

- świadczenia ratowniczego z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 233),

- dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1207),

- dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1509),

- dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1288),

- świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. poz. 1073 oraz z 2024 r. poz. 1246),

- świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 i 2760),

- bonu energetycznego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego (Dz.U. poz. 859),

- bonu ciepłowniczego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 września 2025 r. o bonie ciepłowniczym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia wysokości cen energii elektrycznej (Dz.U. poz. 1302),

oraz innych dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych przepisów przed dokonaniem odliczeń, potrąceń i zmniejszeń, nie przekracza kwoty 2157,80 zł miesięcznie.

W myśl art. 4 ust. 1 -3cytowanej ustawy świadczenie uzupełniające przysługuje osobie uprawnionej w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie, przy czym łączna kwota świadczenia uzupełniającego i świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2, nie może przekroczyć 2157,80 zł miesięcznie, z zastrzeżeniem wyłączeń, o których mowa w art. 2 ust. 2; w razie przyznania, ustania lub ponownego obliczenia wysokości świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2, świadczenie uzupełniające podlega ponownemu obliczeniu z urzędu, w taki sposób, aby łączna kwota świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2, wraz ze świadczeniem uzupełniającym, nie przekroczyła kwoty 2157,80 zł miesięcznie, z zastrzeżeniem wyłączeń, o których mowa w art. 2 ust. 2; świadczenie uzupełniające nie przysługuje osobie uprawnionej, która jest tymczasowo aresztowana lub odbywa karę pozbawienia wolności, z wyjątkiem osoby uprawnionej, która odbywa karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Przy tym aktualną kwotę limitu świadczeń ogłasza, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 2 ust. 4 niniejszej ustawy.

Od 1 marca 2025 wskazany limit świadczeń, które mogą otrzymywać osoby ubiegające się o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji uległ zmianie. Łączna kwota brutto emerytury renty oraz innych świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych a także świadczeń zagranicznych instytucji emerytalno - rentowych nie mogła przekroczyć kwoty 2552, 39 zł brutto.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy odwołująca wywodzi, iż zaskarżona decyzja wydana została nieprawidłowo bowiem organ rentowy z naruszeniem zasad współżycia społecznego wlicza do sumy świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych, od której wysokości zależy przyznanie prawa i wysokości świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji kwotę wypłacanej jej w zbiegu - renty wdowiej tj. 15 % renty rodzinnej. W ocenie odwołującej literalna wykładnia art. 2 ust.2 z uwzględnieniem wskazanych tam włączeń nie pozwala na uznanie iż renta wdowia winna zostać wliczona do tego limitu skoro jest świadczeniem rodzinnym jak wymieniona w wyłączeniach renta rodzinna. Ponadto nie można mówić o sprawiedliwości społecznej skoro rządzący najpierw przyznają rentę wdowią a jednocześnie zabierają pieniądze z innego świadczenia i to osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji, dla których wskazane środki miały kompensować wydatki związane z tym stanem. Ponadto w ocenie odwołującej powyższe narusza zasadę równego traktowania bo renta wdowia przyznawana być może wszystkim emerytom, którym zmarł małżonek nie zaś wyłącznie tym którzy wymagają potrzeby wsparcia drugiej osoby.

Z tak dokonaną wykładnią przepisu i powyższymi twierdzeniami nie sposób się zgodzić.

W ocenie Sądu literalna wykładnia art. 2 ust 2 ustawy jest jasna i pozwala wyłącznie na wyłączenie kwot renty rodzinnej przyznanej w okolicznościach, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568, 1222 i 1578), zasiłku pielęgnacyjnego, innych szczegółowo wymienionych w ustawie świadczeń oraz innych dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych przepisów.

Podkreślić należy, że zarówno emerytura, renta, emerytura (renta) rolnicza, renta wdowia jak i renta rodzinna są świadczeniami wypłacanym ze środków publicznych, tymczasem - co wynika także z uzasadnienia projektu ustawy - podstawowym celem projektowanej regulacji było zapewnienie dodatkowych środków służących zaspokajaniu potrzeb życiowych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną jednakże z uwzględnieniem kwot innych środków wypłacanych im ze środków publicznych .

Zamysłem ustawodawcy było, aby przy badaniu prawa do świadczenia brać pod uwagę wszystkie wypłacane danej osobie świadczenia ze środków publicznych, wchodzące w skład szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego (emerytury, renty, zasiłki z pomocy społecznej), o charakterze innym niż jednorazowy, z wyłączeniem zasiłku pielęgnacyjnego i innych świadczeń (np. ryczałt energetyczny) wprost wymienionych w ustawie służących zaspokojeniu określonych potrzeb bądź zrekompensowaniu określonych stricte wydatków. Z powyższego wnika, że celem świadczenia miała być pomoc osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji poprzez zwiększenie ich podstawowego źródła utrzymania (emerytury, renty itd.) ale przy uwzględnieniu wysokości kwot uzyskiwanych przez nich ze środków publicznych tak by pomoc ta była proporcjonalna do kwot uzyskiwanych przez nich z tego tytułu i wypłacana do określonego limitu.

W konsekwencji nie można uznać, jak chce tego odwołująca, że renta wdowia - stanowiąca tu 15 % renty rodzinnej nie powinna zostać wliczona do limitu świadczeń finansowanych ze środków publicznych uwzględnianych przy ustaleniu wysokości świadczenia uzupełniającego.

Podkreślić należy, iż w świetle art. 2 ust. 2 ustawy tylko renta rodzinna przyznana w okolicznościach, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tj. przyznana dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka i dzieciom przysposobionym bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2 - nie jest uwzględniana przy ustaleniu tego limitu. Tym samym renta rodzinna przyznana w innych warunkach np. po zmarłym małżonku a tym bardziej renta wdowia tu stanowiąca 15 % renty rodzinnej po zmarłym małżonku musi być uwzględniona przy ustaleniu wysokości świadczenia uzupełniającego dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

Przy czym bez wpływu na powyższe pozostają podniesione w odwołaniu argumenty odwołujące się do zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej. W tym zakresie przypomnieć należy, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter ius cogens, wykluczają możliwość oparcia orzeczenia o treść zasad współżycia społecznego, a możliwość stosowania wykładni celowościowej (funkcjonalnej) jest istotnie ograniczona. W konsekwencji nie ma możliwości wykładani przepisów tego prawa na korzyść wnioskodawczyni z uwzględnieniem reguł słuszności. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c., ani art. 8 k.p. (zasady współżycia społecznego), albowiem przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest powoływanie się na zasady współżycia społecznego, jako że prawo ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od przepisów prawa pracy (art. 300 k.p.), nie zawiera normy o charakterze takiej klauzuli generalnej, ani też normy zezwalającej na stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2023 roku, sygn. akt III USKP 51/22, Legalis nr 2929953; patrz także M. Zieliński, Wykładnia Prawa, Zasady. Reguły. Wskazówki, Wydawnictwo (...), Warszawa 2002, str. 49 i nast.)

Na gruncie rozpoznawanej sprawy co nie jest kwestionowane wnioskodawczyni od 1 lipca 2025 r. wypłacana jest emerytura rolnicza w zbiegu z rentą rodzinną wypłacaną przez ZUS (tzw. renta wdowia) na podstawie art. 33a ust. 1-5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wnioskodawczyni jest uprawniona miesięcznie do następujących świadczeń:

- emerytury rolniczej w wysokości 100%, tj. w kwocie 1.961,58 zł,

- renty wdowiej z ZUS w wysokości 15% renty rodzinnej, tj. w kwocie 333,85 zł,

- dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 348,22 zł,

- świadczenie pieniężnego dla osób deportowanych w kwocie 348,22 zł.

Mając powyższe na uwadze uznać należy iż wysokość należnego wnioskodawczyni świadczenia uzupełniającego wskazana w zaskarżonej decyzji ustalona została prawidłowo.

Zgodnie z powoływanym już art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji świadczenie uzupełniające przysługuje osobie uprawnionej w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie, przy czym łączna kwota świadczenia uzupełniającego i świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2, nie może przekroczyć 2.552,43 zł brutto miesięcznie.

Osoby uprawnione, które pobierają emeryturę, rentę lub inne świadczenia ze środków publicznych, mogą otrzymać niższą kwotę, jeśli ich łączna kwota brutto przekracza 2052,39 zł, ale nie przekracza 2552,39 zł. W takim przypadku wysokość świadczenia uzupełniającego będzie równa różnicy między kwotą 2552,39 zł a łączną kwotą przysługujących tej osobie świadczeń.

Ponieważ N. N. od 1 lipca 2025 r. jest uprawniona do 100% emerytury rolniczej oraz 15% renty rodzinnej z ZUS, łącznie brutto 2.295,43 zł, zatem świadczenie uzupełniające słusznie zostało zmniejszone do kwoty 256,96 zł miesięcznie, (2.552,43 zł – 2.295,43 zł).

N. N. przekroczyła bowiem łączną sumę świadczeń o 243,04 zł i o taką kwotę świadczenie uzupełniające zostało pomniejszone 500 zł - 243,04 zł = 256,96 zł.

Brak jest więc podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie wnioskodawczyni jako bezzasadne.

SSO Paulina Kuźma