descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt: VIII U 3127/25

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 22 października 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X., po rozpatrzeniu wniosku z 29 września 2025 r. odmówił D. W. (2) prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskazując, że odmawia mu prawa do rekompensaty, ponieważ do dnia 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze, gdyż na wymagane 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach, wnioskodawca udowodnił 14 lat, 4 miesiące

i 9 dni. Do pracy w warunkach szczególnych organ rentowy zaliczył okres od 1 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1997 r. w (...) (...) (...) w X.. Jednocześnie do pracy w warunkach szczególnych organ nie uwzględnił okresu od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r. z tytułu zatrudnienia w (...) Sp. z o.o., ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w świadectwie pracy z 31 marca 1999 r. pracodawca wykazał okres pracy

w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, ale nie powołał się na dział, pozycję i punkt zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład.

(decyzja k. 11-11v. akt emerytalnych)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 7 listopada 2025 r. złożył D. W. (1) wskazując, że w szkodliwych warunkach pracował dłużej niż 15 lat, z tym, że praca

w pierwszym zakładzie pracy za okres 14 lat 4 miesiące i 9 dni zastała mu zaliczona do pracy w szczególnych warunkach. Natomiast praca w spółce w tymże zakładzie w okresie

15 miesięcy nie została uwzględniona i przez to nie ma on 15 lat pracy. Przy tym odwołujący zaznaczył, że praca była wykonywana w tym samym zakład pracy, na tym samym stanowisku.

(odwołanie k. 3-3v.)

W złożonej w dniu 24 listopada 2025 r. odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wskazując, że odwołujący nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy

w szczególnych warunkach z Narzędziownia (...), gdzie był zatrudniony w okresie od

2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r.

(odpowiedź na odwołanie k. 4-4v.)

Na rozprawie w dniu 16 marca 2026 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.

(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 01:00:14-01:04:54 – płyta CD k. 44)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony D. W. (1) urodził się w (...) Nie nabył on prawa do emerytury pomostowej ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym

w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

(bezsporne)

W okresie od 1 września 1975 r. do 31 grudnia 1997 r. ubezpieczony był zatrudniony

w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) (...) S.A.

w X. – początkowo na stanowisku frezera, a następnie na stanowisku szlifierza.

(świadectwo pracy k. 3 akt emerytalnych)

W związku z ww. okresem zatrudnienia ubezpieczonemu wystawiono świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, z którego wynikało, że w okresie od 1 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1997 r. stale i w pełnym, wymiarze czasu pracy wykonywał pracę szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne na stanowisku szlifierza wymienionym w dziale III poz. 78 pkt 6

w załączniku nr 1-3 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu (...) z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego.

(świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach k. 21)

W okresie zatrudnienia w (...) (...) (...) w X., po 14 listopada 1991 r. wnioskodawca korzystał ze zwolnień lekarskich: od 7 do 13 kwietnia 1992 r., od 20 do 26 października 1992 r., od 12 do 19 marca 1993 r., od 18 do 31 sierpnia 1993 r., od 22 do 25 lutego 1994 r., od 7 do 11 czerwca 1994 r., oraz od 4 do 10 kwietnia 1997 r.

(informacja k. 7 akt kapitałowych, zaświadczenie k. 9 akt kapitałowych)

W dniu 10 grudnia 1997 r. ubezpieczony został poinformowany, że decyzją Zarządu (...) X. (...) z dniem 1 stycznia 1998 r. dotychczasowa Służba (...) zostaje przekształcona w Spółkę z (...) X..

W związku z tym przekształceniem ubezpieczonemu zaproponowano przejście do pracy

w nowej firmie na zasadzie porozumienia stron na stanowisko szlifierz z wynagrodzeniem 4,75 zł/godz.

(zawiadomienie k. 20)

W dniu 2 stycznia 1998 r. D. W. (1) zawarł ze spółką (...) sp. z o.o. na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku szlifierza za ww. wynagrodzeniem.

(umowa o pracę k. 22)

U pracodawcy (...) sp. z o.o. na stanowisku szlifierza wnioskodawca był zatrudniony od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowa o pracy została wypowiedziana przez zakład pracy na podstawie art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r.

(świadectwo pracy k. 6 akt emerytalnych)

(...) (...) sp. z o.o. powstała z wydziału narzędziowni (...) (...) (...) W wydziale tym zatrudnionych było 30-35 osób: tokarze, szlifierze, wiertacze oraz frezerzy. Wśród nich samych szlifierzy było około 10. Wnioskodawca u pracodawcy w (...) (...) w X. i (...) (...) (...) w X., pracował na tym samym stanowisku, z użyciem tych samych maszyn i wykonywał te same czynności, a także pracował w tym samym miejscu w hali narzędziowni przy ulicy (...). Wcześniej wnioskodawca pracował w hali położonej przy ulicy (...), ale miejsce pracy wnioskodawcy zostało przeniesione w 1994 r., czyli jeszcze przed przejęciem narzędziowni przez spółkę (...) sp. z o.o. Przy ulicy (...) wnioskodawca pracował zatem jeszcze będąc pracownikiem (...) (...) (...)

(zeznania świadka Ł. L. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:28:02-00:35:48 – płyta CD k. 44, zeznania świadka C. E. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:36:04-00:43:20 – płyta CD k. 44, zeznania świadka U. U. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:43:29-00:50:53 – płyta CD k. 44, zeznania świadka K. O. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:51:05-00:56:53 – płyta CD k. 44, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:58:29-01:00:14 w związku z informacyjnym wyjaśnieniami 00:05:46-00:24:35 – płyta CD k. 44)

Ubezpieczony u obydwu pracodawców pracował na szlifierce kształtowej. Szlifował elementy przy użyciu precyzyjnej maszyny, chyba że zachodziła potrzeba szlifowania małych elementów, to wówczas szlifowanie wykonywał ręcznie. Do szlifowania wykorzystywał maszynę o wymiarach 1,5x1,5 m. Wnioskodawca pracował na jedną zmianę, ale pracował po 10 godzin. Swoje obowiązki wykonywał na dużej hali, na której było wyznaczone miejsce na narzędziownię. Stanowiska prac oddzielone były prowizorycznymi ścianami. Na hali panowało duże zapylenie, hałas i było ciasno. W trakcie pracy ubezpieczony nie korzystał z maseczek.

(zeznania świadka Ł. L. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:28:02-00:35:48 – płyta CD k. 44, zeznania świadka C. E. e-protokół rozprawyz 16 marca 2026 r. 00:36:04-00:43:20 – płyta CD k. 44, zeznania świadka U. U. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:43:29-00:50:53 – płyta CD k. 44, zeznania świadka K. O. e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:51:05-00:56:53 – płyta CD k. 44, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 16 marca 2026 r. 00:58:29-01:00:14 w związku z informacyjnym wyjaśnieniami 00:05:46-00:24:35 – płyta CD k. 44)

W punkcie 8 świadectwa pracy wystawionego przez (...) Sp. z o.o. wskazano, że ubezpieczony „wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne od dnia 02.01.98 r. do dnia 31.03.99 r.”.

(świadectwo pracy k. 6 akt emerytalnych)

W okresie zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. wnioskodawca za okresy od 21 do 24 grudnia 1998 r. oraz od 28 do 31 grudnia 1998 r. pobierał wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy.

(informacja k. 9 akt kapitałowych)

Oprócz bezspornego okresu od 1 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1997 r. oraz spornego okresu zatrudnienia od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r. wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach.

(bezsporne)

W dniu 29 września 2025 r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie mu rekompensaty, na skutek której organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(wniosek k. 1-3v. akt emerytalnych, decyzja k. 11 akt emerytalnych)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w aktach niniejszej sprawy

i w załączonych aktach ZUS, a także na podstawie osobowych źródeł dowodowych w postaci zeznań ubezpieczonego i świadków.

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie jest zasadne.

Na wstępie należy przypomnieć, iż w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.

o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 ze zm., dalej: ustawa o emeryturach pomostowych, ustawa pomostowa), ustawa określa warunki nabywania prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zwanych „emeryturami pomostowymi”, o których mowa w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie do treści art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata jest to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach

z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Przesłanka negatywna przyznania rekompensaty została natomiast zawarta w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Jest nią nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest jednak to, że ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm.) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

Z § 1 powyższego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

W świetle § 2 ust. 1 powyższego rozporządzenia oraz zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przy czym powyższe okoliczności pracownik jest obowiązany udowodnić (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97, OSNAP i US 1998/21/638 i wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r., II UKN 39/00, OSNP 2002, nr 11, poz. 272).

Zdaniem organu rentowego, skarżący nie udokumentował okresu pracy w szczególnych warunkach w okresie od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r., gdy wnioskodawca był zatrudniony w (...) (...) w X.. Jednocześnie bezsporne w sprawie jest to, że ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach jako pracownik (...) (...)” od 1 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1997 r. – co po odjęciu okresów nieskładkowych dało: 14 lat, 4 miesiące i 9 dni pracy w szczególnych warunkach.

Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się ubezpieczony. Jego zdaniem legitymuje się on łącznym okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych wynoszącym co najmniej 15 lat, gdyż pracę w szczególnych warunkach wykonywał od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przywołane powyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Co jednak istotne, świadectwo pracy nie tworzy praw podmiotowych, ani ich nie pozbawia, nie ma też cech wyłączności

w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację tych praw oraz że świadectwo pracy traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny, który stanowi dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). W ten sposób wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w dniu 25 listopada 1997 r. (III AUa 897/97, apel. W-wa 1998/1/4), a także Sąd Najwyższy w wyroku z 16 lipca 2009 r . (II PK 1/09, LEX nr (...)). Tym samym, brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. (tak: Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 20 lipca 2016 r., III AUa 690/15, LEX nr (...)).

Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii koniecznym było zatem ustalenie czy praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie faktycznie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach. Sąd ustalił te okoliczności dokonując analizy dokumentacji, dopuszczając dowody z zeznań świadków oraz ubezpieczonego i w konsekwencji ustalając, że ubezpieczony legitymuje się co najmniej piętnastoma latami pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego, wnioskodawca wykonywał bowiem prace, o których mowa w rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r. również w spornym okresie od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r.

Sąd w toku postępowania dowodowego ustalił bowiem, że w spornym okresie po przejęciu części zakładu pracy, w której swoje obowiązki ubezpieczony wykonywał na rzecz (...) (...) (...) przez nowoutworzoną spółkę (...) Sp. z o.o. ubezpieczony nadal wykonywał te same czynności, co na rzecz dotychczasowego pracodawcy i nadal wykonywał je stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. D. W. (1) w okresie spornym wykonywał zatem dokładnie taka samą pracę jaką wykonywał w uznanym przez organ. (...) (...) Sp. z o.o. powstała bowiem z wydziału narzędziowni (...) (...) (...) Ubezpieczony pracując tak w narzędziowni (...) (...) (...) w X., jak i w spółce (...) (...) w X. wykonywał swoje obowiązki na tym samym stanowisku, z użyciem tych samych maszyn i wykonywał te same czynności, a także pracował w tym samym miejscu w hali produkcyjnej. Przy tym ubezpieczony w obydwu zakładach pracy pracował na szlifierce kształtowej. Szlifował elementy przy użyciu precyzyjnej maszyny, chyba że zachodziła potrzeba szlifowania małych elementów, to wówczas szlifowanie wykonywał ręcznie. Do szlifowania wykorzystywał maszynę o wymiarach 1,5x1,5m. Swoje obowiązki wykonywał na dużej hali, na której było wyznaczone miejsce na narzędziownię. Stanowiska prac oddzielone były prowizorycznymi ścianami. Na hali panowało duże zapylenie, hałas i było ciasno.

Mając na uwadze powyższe okoliczności uzasadnione jest więc uznanie, że pracując na stanowisku szlifierza w spornym okresie wnioskodawca, tak jak w okresie bezspornym, wykonywał prace polegające na szlifowaniu lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowaniu mechanicznym, które to prace są wymienione pod pozycją 78 w dziale III wykazu A stanowiącego załącznik rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.). Pracę tę wykonywał będąc zatrudnionym na stanowisku szlifierza wymienionym w dziale III pod pozycją 78 punkcie 6. wykazu A stanowiącego załącznik nr 1. do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i (...) z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. (...) z 1985 nr 1-3 poz. 1).

Wnioskodawca zatem także w spornym okresie od 2 stycznia 1998 r. do 31 marca 1999 r. stale i pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienioną w dziale III pod poz. 78 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. (szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne).

W konsekwencji powyższych okoliczności, Sąd uznał, iż wnioskodawca ma okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszące łącznie co najmniej 15 lat, ponieważ łączny czas wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (po odliczeniu okresów zwolnień lekarskich przypadających po 14 listopada 1991 r.) wyniósł: 15 lat, 7 miesięcy i 3 dni.

W związku z powyższym, Sąd w oparciu o treść art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał D. W. (2) prawo do rekompensaty z tytułu pracy

w warunkach szczególnych – o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Kwota 360,00 zł została zasądzona z zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz.U. z 2026 r., poz. 215), razem z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na mocy art. 98 § 1 1 k.p.c.