descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 2273/25

Uzasadnienie

Decyzją z 14 listopada 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wznowił wypłatę emerytury ubezpieczonej D. K. od 1 listopada 2025 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia.

W uzasadnieniu organ rentowy powołał się na art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm., dalej: ustawa emerytalna), wskazując, że wypłatę emerytury należało wznowić od miesiąca złożenia wniosku o wznowienie.

W odwołaniu od decyzji oraz w toku procesu ubezpieczona domagała się wznowienia wypłaty emerytury od 1 października 2025 roku, tj. od dnia wstrzymania wypłaty emerytury.

W uzasadnieniu odwołania wskazała, że od 2022 roku ze względu na problemy lokalowe zamieszkiwała pod różnymi adresami, pod którymi nie była zameldowana.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczonej D. K. (ur. (...)) decyzją z (...) organ rentowy przyznał prawo do wcześniejszej emerytury od (...).

Decyzją z 24 stycznia 2013 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury z wieku powszechnego od 1 stycznia 2013 r., tj. od dnia, w którym zgłoszono wniosek. Emerytura ustalona niniejszą decyzją została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne i w dalszym ciągu wypłacano emeryturę przyznaną decyzją z 14 października 2005 roku. Natomiast w decyzji z 25 sierpnia 2015 roku organ rentowy ustalił wysokość emerytury z wieku powszechnego od 1 czerwca 2015 roku i wskazał, że zgodnie z art. 95 płatna będzie emerytura ustalona na podstawie art. 26 jako świadczenie korzystniejsze.

Organ rentowy przekazywał świadczenie ubezpieczonej na rachunek bankowy

a korespondencję na adres do korespondencji podany przez ubezpieczoną we wniosku o emeryturę, tj. ul. (...), (...)-(...) C..

Pismem z 3 lipca 2025 roku z uwagi na zwrot korespondencji kierowanej do odwołującej na ww. adres z adnotacją „adresat wyprowadził się”, organ rentowy zwrócił się do odwołującej o zaktualizowanie danych adresowych. W załączeniu przesłano formularz aktualizacyjny, z pouczeniem, że każdorazowo należy informować oddział o zmianie sposobu przekazywania korespondencji w sprawie świadczenia, a także adresu zamieszkania i zameldowania. Przesyłka została zwrócona z uwagi na niepodjęcie w terminie.

Pismem z (...) organ rentowy ponownie zwrócił się do odwołującej o zaktualizowanie danych, w załączeniu przesyłając formularz „poświadczenia dalszego istnienia prawa do pobierania świadczeń” oraz formularz aktualizacyjny, zobowiązując do jego wypełnienia i złożenia do organu rentowego w terminie 14 dni od daty doręczenia. Organ rentowy powołując się na art. 128, 134 ust. 1 pkt 2 oraz art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej pouczył, że w przypadku niedostarczenia dokumentów zostanie wstrzymana wypłata emerytury od najbliższego terminu płatności zgodnie z przepisami prawa, a wznowienie świadczenia nastąpi od miesiąca ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty.

Pismo wraz z formularzem zostało zwrócone do organu rentowego z adnotacją „nie podjęto w terminie”.

Decyzją z (...) organ rentowy wstrzymał wypłatę emerytury od 1 października 2025 roku, tj. od najbliższego terminu płatności świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że pomimo wezwania ubezpieczona nie przedłożyła wymaganych dokumentów, a korespondencje wysyłane do ubezpieczonej są zwracane.

W dniu 13 listopada 2025 r. do organu rentowego wpłynęło pismo ubezpieczonej,

w którym oświadczyła, że chwilowo zamieszkuje w Z., pod adresem: ul. (...), (...)-(...) Z. i wniosła o wznowienie wypłaty emerytury. Do pisma przedłożyła uzupełniony wniosek o zmianę danych osoby zamieszkałej w Polsce, w którym jako adres zamieszkania po zmianie podała ww. adres. A jako adres do korespondencji po zmianie podała adres (...), (...)-(...) C..

Decyzją z (...) organ rentowy po rozpatrzeniu wniosku ubezpieczonej z (...) wydał zaskarżoną decyzję.

Powyższe Sąd ustalił jako okoliczności bezsporne, jednoznacznie wynikające

z dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, a nadto na podstawie zeznań ubezpieczonej (k. 19-20). Sąd dał wiarę ubezpieczonej, gdyż jej zeznania były rzeczowe, logiczne, przekonujące i korespondujące z treścią zgromadzonej w sprawie dokumentacji.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie ubezpieczonej D. K. zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną wstrzymania emerytury i jej ponownego wypłacania od miesiąca złożenia wniosku o wznowienie wypłaty stanowił art. 128 w związku z art. 134 ust. 1 pkt 2 i art. 135 ustawy emerytalnej.

Po myśli art. 128 ust. 1 na żądanie organu rentowego emeryt lub rencista jest zobowiązany do potwierdzania własnoręcznym podpisem istnienia dalszego prawa do pobierania świadczeń określonych ustawą.

Z kolei zgodnie z ust. 5 w razie niespełnienia wymogu, o którym mowa w ust. 1, przepisy art. 101 i 134 stosuje się odpowiednio.

Wedle art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń.

Natomiast zgodnie z art. 135 ust. 1 tej ustawy w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2.

Jak stanowi ust. 3, jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu.

Należy wskazać, że instytucja zawarta w art. 128 ustawy emerytalnej, określana mianem „poświadczania życia", została wprowadzona do przepisów emerytalnych w związku ze zdarzającymi się w praktyce przypadkami pobierania świadczeń emerytalno-rentowych po śmierci świadczeniobiorcy, np. przez członków rodziny w przypadku wpłaty na konto bankowe albo odbierania świadczenia przez domownika lub osobę upoważnioną, istotnym problemem okazało się bowiem pobieranie świadczeń emerytalno-rentowych za osoby nieżyjące (komentarz do art. 128 ustawy pod red. B. Gudowskiej, komentarz M. Bartnickiego, komentarz K. Kwapisz). Realizacja powyższego przepisu polega na dostarczaniu świadczeniobiorcom przez organ rentowy gotowych formularzy, czyli tzw. poświadczeń życia, które po wypełnieniu powinny zostać zwrócone do organu rentowego. Tryb taki dotyczy zwłaszcza osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe, które zamieszkują za granicą (I. J., K. J. Prawo, s. 263-264). Skutkiem niezłożenia poświadczenia życia jest wstrzymanie wypłaty świadczenia na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Zaznaczyć należy, że w okresie wstrzymania wypłaty świadczenia na powołanej podstawie prawnej nie dochodzi do zawieszenia samego prawa do świadczenia, bo emerytura lub renta nadal przysługuje, a wstrzymanie jej wypłaty ma na celu zapobieżenie jej pobrania przez osobę nieuprawnioną w związku z zachodzącym prawdopodobieństwem śmierci świadczeniobiorcy.

W rozpatrywanej sprawie odwołująca nie podjęła korespondencji wysłanej na podany przez nią adres do korespondencji (ul. (...), (...)-(...)), ponieważ w tym czasie już pod tym adresem nie zamieszkiwała. Ze względu na problemy finansowe sprzedała mieszczącą się pod tym adresem nieruchomość i 1 kwietnia 2022 roku wyprowadziła się z C..

Dopiero na skutek złożonego przez odwołującą wniosku o wznowienie wypłaty emerytury wraz z wnioskiem o zmianę danych osoby zamieszkałej w Polsce, organ rentowy na podstawie art. 135 ust. 1 ustawy wznowił wypłatę emerytury od miesiąca, w którym złożono wniosek – od 1 listopada 2025 roku – nie zaś od daty faktycznego wstrzymania świadczenia, tj. od 1 października 2025 roku. Ta właśnie okoliczność stała się przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Przyjęta bowiem przez organ rentowy literalna wykładnia przepisu art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, doprowadziła do sytuacji, w której odwołująca była pozbawiona świadczenia za okres, w którym prawo do jego otrzymywania bez wątpienia jej przysługiwało.

Należy uznać, że pozbawienie ubezpieczonej wypłaty świadczenia za okres sprzed złożenia wniosku o wznowienie wypłaty - na podstawie art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej, nie jest adekwatne do celu wprowadzenia instytucji wstrzymania świadczenia na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 128 tej ustawy. Takie działanie organu rentowego nie zapewnia gwarantowanego przez art. 67 ust. 1 Konstytucji prawa do zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z tym przepisem obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego, przy czym zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Prawo do emerytury jest prawem podmiotowym, podlegającym takiej samej ochronie jak inne prawa konstytucyjne, chociaż jego treść jest współwyznaczana przez ustawę. Ograniczenie konstytucyjnego prawa do emerytury poprzez pozbawienie wnioskodawczyni prawa do wyrównania świadczenia za okres, w którym pozostawała przy życiu, narusza istotę tego prawa.

Co już wyżej wskazano, skoro wstrzymanie emerytury związane jest tylko z niepewnością co do pozostawania przy życiu świadczeniobiorcy i na wypadek śmierci takiej osoby chodzi o niedoprowadzenie do pobrania świadczenia przez kogoś innego, to taki cel zostaje osiągnięty już przez wstrzymanie wypłaty. Jeśli potwierdzi się śmierć świadczeniobiorcy, to poprzez instytucję wstrzymania z art. 134 ust. 1 pkt 2 uzyskuje się zamierzony efekt i taka regulacja doprowadza do założonego przez ustawodawcę, opisanego wyżej skutku. Jednakże, jeżeli świadczeniobiorca żyje, czyli nie zaszła okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia, w postaci śmierci osoby uprawnionej (art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej), to pozbawianie go wypłaty świadczenia, za okres, w którym istniała niepewność co do pozostawania przy życiu, jest nieadekwatne do zamierzonego celu wprowadzenia przedmiotowej regulacji i jej efekty pozostają w rażącej do niego dysproporcji, a tylko konstytucyjna proporcjonalność w ograniczaniu prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego uzasadnia takie ograniczenie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r., III AUa 1049 /16).

Ponadto jak wskazuje się w orzecznictwie konstytucyjne gwarancje prawa do zabezpieczenia społecznego powodują, że wypłata emerytury zawieszona w myśl art. 128 w związku z art. 101 i 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. podlega przywróceniu od dnia jej wstrzymania, a nie od dnia złożenia wniosku o wznowienie wypłaty (Wyrok SN z 29 października 2019 r., III UK 347/18, OSNP 2020, Nr 11, poz. 126).

W ocenie Sądu wstrzymanie ubezpieczonej wypłaty emerytury od dnia 1 października 2025 roku nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. Kwestie wznowienia wypłaty świadczenia, w sytuacji, gdy jego wstrzymanie nastąpiło wskutek błędu organu rentowego reguluje ww. art. 135 ust. 3 ustawy emerytalnej.

W orzecznictwie wielokrotnie podejmowano próbę wyjaśnienia pojęcia „błędu organu rentowego”. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 sierpnia 2011 r. (I UK 94/11) wskazał, że określenie „błąd organu rentowego” obejmuje sytuacje, w których organ rentowy miał podstawy do przyznania świadczenia, lecz z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił. Za takie przyczyny można uznać wszelkie zaniedbania tego organu, każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu rentowego, czy też rezultatem niewłaściwych działań pracodawców bądź wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów. W odniesieniu do wstrzymania wypłaty świadczenia błąd organu rentowego wystąpi więc, gdy wydał on decyzję wstrzymującą wypłatę świadczenia mimo tego, że w rzeczywistości wynikające z przepisów prawa okoliczności uzasadniające takie rozstrzygnięcie nie istniały, a przekonanie organu rentowego o konieczności jego podjęcia nie powstało bezpośrednio wskutek działania lub zaniechania świadczeniobiorcy (K. Antonów, S. Gajewski (w:) R. Babińska-Górecka, M. Bartnicki, B. Suchacki, M. Zieleniecki, K. Antonów, S. Gajewski, Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, LEX/el. 2019, art. 135).

Nie ulega wątpliwości, że na gruncie niniejszej sprawy są podstawy do wypłaty odwołującej bezpodstawnie wstrzymanej emerytury. Należy zauważyć, że organ rentowy posiadał nazwę banku oraz numer rachunku bankowego ubezpieczonej, a brak było przesłanek do uznania, że nastąpił jej zgon. Nie wpłynęła do organu żadna informacja z banku lub od rodziny, że ubezpieczona zmarła. W rozpatrywanej sprawie organ rentowy miał możliwość ustalenia we własnym zakresie czy ubezpieczona żyje, chociażby dokonywał przelewy świadczenia na rachunek bankowy, który pozostawał cały czas otwarty, nie został zamknięty jak to ma miejsce w przypadku śmierci posiadacza takiego rachunku, nie otrzymał też wniosku o wypłatę zasiłku pogrzebowego. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, nie było żadnych przeszkód ku temu, aby organ rentowy kontynuował wypłatę świadczenia pomimo nawet trudności z doręczeniem korespondencji. Zaznaczyć należy, że korzystając z art. 128 ustawy emerytalnej, który stanowi, że na żądanie organu rentowego emeryt lub rencista jest zobowiązany do potwierdzania własnoręcznym podpisem istnienia dalszego prawa do pobierania świadczeń określonych ustawą, organ rentowy musi mieć na względzie w pierwszej kolejności wyczerpanie wszelkich możliwych instrumentów pozwalających samodzielnie ustalić istnienie prawa, co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Niekorzystna dla ubezpieczonej, a przyjęta przez organ rentowy wykładnia przepisu 134 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, jest sprzeczna z konstytucyjną gwarancją prawa obywatela do przyznanych mu świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Organ rentowy bezpodstawnie wstrzymał wypłatę świadczeń na rzecz odwołującej, pomimo istnienia podstaw do ich przyznania. Z ustaleń poczynionych w oparciu o analizę całego zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że organ rentowy nie dopełnił należytej staranności w działaniach mających na celu ustalenie wystąpienia przesłanek powodujących wstrzymanie wypłaty świadczeń emerytalnych. Jak wynika to bowiem z akt rentowych odwołującej, zanim organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury, nie podjął prawidłowych czynności, na podstawie których dokonałby stosownych ustaleń faktycznych. Okoliczności te, zdaniem Sądu, potwierdzają, że wstrzymanie wypłaty świadczenia ubezpieczonej nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, co skutkowało wznowieniem wypłaty poczynając od miesiąca, w którym ją wstrzymano (art. 135 ust. 3 ustawy emerytalnej). Błędem jest bowiem, jak wynika z cytowanych wyżej poglądów orzecznictwa, każda obiektywna wadliwość decyzji niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, czy np. pomyłki. Oznacza to, że przedmiotowe pojęcie obejmuje również niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku działania z urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I UK 533/14).

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do wznowienia wypłaty emerytury od 1 października 2025 roku, tj. od miesiąca jego wstrzymania, a to zgodnie z art. 135 ust. 3 ustawy emerytalnej.

sędzia (del) Magdalena Kimel

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

4. (...)

(...)

(...)

(...)