descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 1593/16

Uzasadnienie

Decyzją (...) z dnia 31 grudnia 2014 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił K. M. (1), prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu (...) synu – K. M. (2). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że syn K. M. (2) nie przyczyniał się do utrzymania wnioskodawczyni, zaś jego śmierć wpłynęła na obniżenie standardu życia. Jak bowiem wynika z oświadczenia, przedłożonego przez K. M. (1) wraz z wnioskiem o rentę, zmarły K. M. (2) zamieszkiwał razem z wnioskodawczynią i jej mężem, opłacał energię elektryczną, leczenie wnioskodawczyni oraz pokrywał koszty bieżących napraw. Ustalono nadto, iż wnioskodawczyni jest zamężna, a mąż pozostaje w stosunku zatrudnienia. Konkludując Zakład wskazał, że wobec nie spełnienia ustawowych przesłanek, odmówiono przyznania renty rodzinnej po zmarłym K. M. (2).

/ decyzja - k. 26 akt ZUS/

W odwołaniu z dnia 28 stycznia 2015 roku K. M. (1) wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, uznając ją za krzywdzącą. Argumentowała, że syn mając duże dochody, w sposób znaczny, przyczyniał się do utrzymania rodziny, w szczególności zaś wnioskodawczyni – osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, o ustalonym stopniu niepełnosprawności. Ponadto K. M. (1) podkreśliła, że przy dochodach jej męża, S. M., obecnie żyją bardzo oszczędnie i skromnie, zaś renta rodzinna po zmarłym synu byłaby dużym wsparciem – jako pomocna w leczeniu i utrzymaniu stanu zdrowia na obecnym poziomie.

/ odwołanie - k. 2-3/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji.

/ odpowiedź na odwołanie - k. 9-10/

Wyrokiem z dnia 11 maja 2015 roku Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie K. M. (1) od decyzji z dnia 31 grudnia 2014 roku.

/wyrok k.16/

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2016 r. w sprawie III AUa 1298/15, Sąd Apelacyjny w Łodzi na skutek złożonej przez wnioskodawczynię, apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 11 maja 2015 roku, uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, powinien dokonać kompleksowych ustaleń faktycznych, celem wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie.

/wyrok k.74 oraz uzasadnienie k.78 – 80 odwrót/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni K. M. (1) urodziła się (...) , w dniu 26 listopada 2014 r. złożyła wniosek o ustalenie renty rodzinnej po zmarłym synu - K. M. (2). Po rozpatrzeniu wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

/wniosek k.1-9 akt ZUS, decyzja - k. 20 akt ZUS/

K. M. (2) urodził się (...) , a zmarł w dniu 29 marca 2014 r.

/skrócony akt zgonu – k. 10 akt ZUS/

K. M. (1) jest matką zmarłego K. M. (2).

Od dnia 1 września 2009 r. ,wnioskodawczyni nie pozostaje w zatrudnieniu.

/okoliczności bezsporne/

K. M. (2) legitymował się wykształceniem wyższym , a do dnia swojej śmierci, był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy ( od dnia 4 maja 2010 r.) w firmie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w B.. W poszczególnych latach zatrudnienia ww. firmie wynagrodzenie K. M. (2) kształtowało się następująco:

- za 2010 r. – 26 508,00 zł.

- za 2011 r. – 45 340,00 zł ( w tym wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy – świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacone zamiast wynagrodzenia – przychodu w wysokości 381,00 zł).

- za 2012 r. – 47 392,80 zł.

- za 2013 r. – 52 770,18 zł ( w tym wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy – świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacone zamiast wynagrodzenia – przychodu w wysokości 3 653,30 zł).

- za 2014 r. – 8 350,98 zł ( w tym wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy – świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacone zamiast wynagrodzenia – przychodu w wysokości 8 350,98 zł).

/zaświadczenie k. 20 oraz zaświadczenie k.21 plik II akt ZUS/

W chwili śmierci K. M. (2) spełniał warunki do uzyskania świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy.

/okoliczność bezsporna/

Miesięczne wynagrodzenie K. M. (2) z tytułu zatrudnienia w ww. firmie kształtowało się na poziomie 3 500,00 zł brutto. K. M. (2) zamieszkiwał wspólnie z matką w domu, należącym do jego ojca S. M. ( wspólnie z matką zajmował piętro , podczas gdy ojciec wraz dziadkiem zajmowali parter). K. M. (2) przekazywał swojej matce kwotę 700,00 zł miesięcznie , a środki te K. M. (1) przeznaczała na swoje bieżące utrzymanie. K. M. (2) udzielał pomocy także swojemu ojcu , a ponadto ponosił koszty związane z remontem domu oraz opłacał rachunki wynikające z eksploatacji budynku ( m.in. za energię czy też gaz). Pomimo istnienia między K. M. (1) , a S. M. ustawowej wspólności małżeńskiej, wnioskodawczyni nie posiadała innych środków utrzymania (S. M. z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około 2 000,00 zł oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoim ojcem). Mieszkanie zajmowane przez K. M. (1) posiada oddzielny licznik elektryczny. Wynikające z eksploatacji budynku opłaty za wodę , ścieki oraz śmieci pokrywa S. M.. Po śmierci syna K. M. (1) korzysta z pomocy udzielanej jej przez cioteczną siostrę ( W. B. przekazuje K. M. (1) miesięczną kwotę w wysokości 500,00 zł , a ze środków tych wnioskodawczyni pokrywa koszty: telefonu – około 15 zł , energii elektrycznej oraz jedzenia – łącznie około 80 zł , leków – około 80 zł oraz środków higieny – około 50 zł.

/zeznania świadka W. B. min.00:28:59 – 00:43:00 oraz zeznania wnioskodawczyni min.00:44:56 – 00:45:26 w związku z jej informacyjnymi wyjaśnieniami min.00:01:59 – 00:27:33 protokołu rozprawy z dnia 10 października 2016 r. , płyta CD k.147 , dokumentacja k.112 – 144/

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie zgromadzonych dokumentów w aktach sprawy , a także w oparciu o zeznania świadka oraz wnioskodawczyni. Wskazać należy , że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości co do charakteru oraz sposobu udzielanej wnioskodawczyni pomocy przez jej zmarłego syna.

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Stosownie do art. 65 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U z 2016 r. poz.887 )renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

Krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej zawiera art. 67 ust. 1 ww. ustawy który stanowi, iż do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71:

1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;

2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;

3) małżonek (wdowa i wdowiec);

4) rodzice.

Na podstawie art. 71 ust. 1 rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) ubezpieczony (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania;

2) spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca w art. 70 ust. 1 i 2 oraz, co do wieku, również w art. 70 ust. 5.

W niniejszej sprawie wobec kwestii ,iż w chwili śmierci syna wnioskodawczyni miała ukończone 50 lat , a także faktu , iż w chwili śmierci K. M. (2) spełniał warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznanie K. M. (1) prawa do renty rodzinnej było uzależnione od tego, czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę określoną w przepisie art. 71 pkt 1 ww. ustawy, tj. czy syn bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do jej utrzymania.

Wskazać należy, iż dla spełnienia przesłanki „przyczyniania się do utrzymania” wystarczające jest wykazanie choćby częściowego pozostawania na utrzymaniu zmarłego. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości ,iż syn wnioskodawczyni do chwili swojej śmierci pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i przekazywał jej regularnie stałą kwotę pieniężną , która służyła zaspokajaniu jej bieżących potrzeb. Co jednak istotne, wnioskodawczyni w chwili śmierci syna, była osobą długotrwale bezrobotną [ od 1.09.2009r.] , a środki pieniężne jakie przekazywał jej K. M. (2), były jej jedynym źródłem utrzymania. Ponadto wnioskodawczyni ,pomimo formalnego istnienia wspólności małżeńskiej między nią , a jej mężem, S. M. , nie mogła liczyć na jego wsparcie , gdyż nie prowadzili oni ( i nadal nie prowadzą) wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto, po śmierci syna K. M. (1) mogła liczyć jedynie na wsparcie swojej ciotecznej siostry , która przekazywała jej stałą kwotę pieniężną w wysokości 500 zł z przeznaczeniem na pokrycie bieżących kosztów utrzymania ( w tym kosztów energii oraz leków). W ocenie Sądu, nie ulegało zatem wątpliwości ,że śmierć K. M. (2) była dla K. M. (1) , oprócz cierpienia psychicznego , przede wszystkim równoznaczna z utratą żywiciela.

Sąd Okręgowy pragnie podkreślić , że podziela także stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2013 roku w sprawie o sygn. akt I UK 18/13 (OSNP rok 2014, nr 3, poz. 46) zgodnie z którym podstawowym warunkiem nabycia prawa do każdej renty rodzinnej była i jest przede wszystkim tzw. „utrata żywiciela”, którego śmierć - bez ustalenia prawa do renty rodzinnej - groziłaby członkowi rodziny, „utrzymywanemu” przez tego głównego żywiciela (do dnia jego śmierci), utratą podstawowych źródeł utrzymania i niedostatkiem, tj. brakiem niezbędnych środków na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, które zaspakaja („przejmuje”) renta rodzinna z ubezpieczenia społecznego zmarłego żywiciela. Wymagane ustawowo przyczynianie się przed śmiercią do utrzymywania rodziców nie stanowi przesłanki i nie uzasadnia nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym dziecku (synu) na podstawie art. 71 ustawy o emeryturach i rentach, jeżeli nie polegało na obiektywnej konieczności utrzymywania rodziców przez ubezpieczonego „żywiciela” (zstępnego), gdy rodzice dysponowali i dysponują środkami niezbędnymi do samodzielnego utrzymania się i zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd Okręgowy podziela także pogląd zaprezentowany przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 2 października 2007 r. ( sygn. akt III AUa 560/07) oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r. ( sygn. akt III AUa 1156/15 ) zgodnie z którym sformułowanie "przyczyniał się do ich utrzymania" winno być rozumiane w ten sposób, że do spełnienia zawartej w nim przesłanki prawa do renty rodzinnej wystarczające będzie wykazanie, choćby częściowego, pozostawania na utrzymaniu zmarłego. W sformułowaniu tym nie chodzi więc o to, że rodzice wymagali pomocy ze strony swego dziecka, lecz o to, czy pomoc ta była im faktycznie udzielana.

Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości , że pomoc, jakiej wnioskodawczyni udzielał jej zmarły syn, była niezbędna dla jej funkcjonowania , a co istotne , nie posiadała ona żadnych innych środków utrzymania.

Wobec powyższego Sąd podstawie art.477 14§2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art.98 k.p.c. zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. na rzecz K. M. (1) kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Od 1 stycznia 2016 roku obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie. ( Dz. U. z 2015 roku , poz.1800 z późn. zm.). Zgodnie z treścią §21 ww. rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego należało zatem ustalić na podstawie § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( t.j. Dz. U. z 2013 r., poz.461 z późn. zm.)

ZARZĄDZENIE

1. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi organu rentowego z pouczeniem o prawie, terminie i sposobie złożenia apelacji.

2. Wypożyczyć pełnomocnikowi ZUS akta rentowe zobowiązując do zwrotu w razie złożenia apelacji.

S.B.