descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 1589/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 29 października 2014 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSO Joanna Smycz

Maria Szczęsna

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 18 czerwca 2014r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że A. L. jako osoba wykonująca prace na podstawie umowy zlecenia u odwołującego płatnika składek (...) W. M. (2) nie podlega: obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 1 września 2010r. do 28 lutego 2014r. i dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 września 2010r. do 28 lutego 2014r.

W uzasadnieniu decyzji oddział podniósł, że została ona wydana po przeprowadzonej kontroli u odwołującego, jako płatnika składek, w wyniku której ustalono niewłaściwy sposób rozliczania się z organem rentowym z należnych składek za zatrudnionych pracowników.

Od ww. decyzji odwołanie złożył (...) W. M. (2), jako płatnik składek domagając się jej zmiany i objęcia zainteresowanej z tytułu umów zlecenia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym we wskazanych okresach w tej decyzji. Równocześnie odwołujący przyznał, że jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą świadczył usługi na rzecz aktualnego pracodawcy zainteresowanej i uznał, że powinna być traktowana jako jego pracownica i dokonał zgłoszenia jej do ubezpieczeń i opłacał za nią należne składki. Jednocześnie odwołujący nie kwestionował faktu wykonywania pracy przez zainteresowaną, z którą miał zawarte umowy zlecenia na rzecz Biura Doradztwa (...) Sp. z o.o.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo podniósł, że, skoro zainteresowana pozostawała w stosunku pracy z Biurem Doradztwa (...) Sp. z o.o. i wykonywała na rzecz tej spółki pracę w ramach umowy zlecenia z (...) W. M. (1) to konsekwencją takiego uznania jest ustalenie, że zainteresowana nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym ani dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) W. M. (2), a powinna podlegać ubezpieczeniom u pracodawcy na podstawie art. 8 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

(...) Sp. z o.o. w T. i A. L. nie zajęli stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołujący pod firmą (...) prowadzi działalność gospodarczą m.in. działalność biurową. W ramach prowadzonej działalności zawarł umowy zlecenia z zainteresowaną A. L. na pieczętowanie dokumentów urzędowych od 1 września 2010r. do 31 grudnia 2010r., dwie umowy za cały 2011 rok i umowy za lata 2012, 2013 i 2014.

Zainteresowana w ramach zawartych umów zlecenia pieczętowała dokumenty klientów Biura (...) Sp. z o.o. Praca wykonywana przez zainteresowaną na podstawie umów zlecenia wykonywana była na rzecz Biura (...).

Z tytułu zawartych umów zlecenia odwołujący dokonał zgłoszeń zainteresowanej do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Dalej ustalono, że Biuro (...) Sp. z o.o. w spornym okresach pozostawało w stosunku pracy z zainteresowaną A. L. od 6 listopada 2008r. do 4 listopada 2011r. i od 5 listopada 2011r. do nadal jako referent księgowości w pełnym etacie.

Nadto biuro rachunkowe, na podstawie umowy zlecenia z dnia 1 września 2010r. zawarło umowę z odwołującym (...) W. M. (2), której przedmiotem jest:

- zarządzanie dokumentami księgowymi podmiotów, dla których BR (...) prowadzi usługowo księgi, inne ewidencje podatkowe oraz dokumentów stanowiących księgi biura rachunkowego: segregowanie według rodzajów, wpinanie dokumentów do segregatorów, pieczętowanie, numerowanie i opisywanie dokumentów, opisywanie segregatorów;

- zarządzanie dokumentami biura rachunkowego – archiwizacją, składowaniem i utylizacją;

- dostawa i odbiór dokumentów klientów biura rachunkowego wykonywane środkami transportu zleceniodawcy;

- usługi kancelaryjno – sekretarskie wykonywane na sprzęcie zleceniodawcy;

- sprzątanie pomieszczeń biurowych;

- prace porządkowe na terenie posesji;

- pielęgnacja zieleni;

- prace konserwatorskie;

- reklama handlowa, kolportaż ulotek reklamowych, usługi marketingowe.

Za usługi, których mowa w § 1 pkt. 1 zleceniobiorca otrzyma umowne miesięczne wynagrodzenie w wysokości ustalonej przez strony w odrębnym aneksie. Za pozostałe usługi wymienione w § 1 pkt. 2-9 będą miesięcznie ustalane przez strony w zależności od okresu prac wykonanych w danym miesiącu.

Umowa został zawarta na czas nieokreślony. Może być rozwiązana:

- w drodze porozumienia między stronami w Kazanym czasie,

- na skutek wypowiedzenia jednej ze stron z zachowaniem 1 miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Ustalono, że do podstawowych obowiązków zainteresowanej zatrudnionej w Biurze (...) na stanowisku referenta księgowości stanowi wprowadzanie danych klientów do systemów finansowo – księgowych na podstawie danych przekazywanych przez klientów, wynikających z dokumentów. Zainteresowana była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy. Dodatkowo zainteresowana w ramach zawartych umów zlecenia z odwołującym wykonywała prace na rzecz biura rachunkowego tj. opieczętowywała dokumenty biura rachunkowego i nanosiła numer dowodu księgowego. Prace wykonywała po godzinach pracy świadczonej na rzecz biura rachunkowego. Ustalono wynagrodzenie w wysokości 202 zł brutto miesięcznie.

W okresie od 15 maja 2012r. do 22 maja 2012r. organ rentowy przeprowadził kontrolę u odwołującego. Przedmiotem kontroli było ustalenie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek i wpłat, do pobierania których zobowiązany jest wyżej wymieniony organ rentowy, zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego, ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu, prawidłowość i terminowość opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe oraz wystawianie zaświadczeń .

W następstwie przeprowadzonego postępowania organ rentowy wydał skarżone decyzje.

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie: akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym akt kontroli.

Sąd pominął dowód z przesłuchania odwołującego i zainteresowanych, gdyż mimo prawidłowego wezwania nie stawiali się na rozprawie w dniu 24 września 2014r. i 29 października 2014r. i nie usprawiedliwili niestawiennictwa.

Stan faktyczny nie był kwestionowany przez strony, spór dotyczył jedynie oceny prawnej łączącej odwołującego i zainteresowanej umowy cywilnoprawnej.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie płatnika składek (...) W. M. (2) nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że organ rentowy ma uprawnienia do badania ważności umów cywilnoprawnych. Zgodnie, bowiem z art. 68 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2009, nr 205, poz. 1585) do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Po myśli natomiast art. 83 ustawy ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw w szczególności dotyczących zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i przebiegu ubezpieczenia.

Organ rentowy posiada więc kompetencję do badania charakteru i do oceny prawnej umów stanowiących tytuł do zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i może wydawać decyzje w tym przedmiocie.

W okresie objętym skarżoną decyzją odwołujący zawarł z zainteresowaną A. L. umowy zlecenia. Nadto zainteresowana pozostawała w stosunku pracy z Biurem Doradztwa (...) Sp. z o.o. i wykonywała na rzecz tej spółki pracę w ramach umowy zlecenia z (...) W. M. (1)

Zgodnie z treścią art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) pracownicy (z wyłączeniem prokuratorów), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z zastrzeżeniem art. 8 i 9.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pracownicy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu.

Z kolei w myśl art. 12 ust 1 osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu.

Po myśli art. 8 ust 1 za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Zgodnie z art. 8 ust. 2 a za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Zgodnie z art. 13 pkt 1 obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.

Jak natomiast stanowi art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czyim pracownikiem w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11 poz. 74 ze zm.) jest osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż pracodawca, jeżeli w ramach tej umowy była wykonywana praca na rzecz pracodawcy z którym pozostawał w stosunku pracy: pracodawcy z którym łączy go umowa o pracę, czy podmiotu z którym zawarła umowę zlecenia.

W ocenie Sądu Okręgowego czynnikiem decydującym o tym, na rzecz jakiego podmiotu praca była de facto wykonywana, jest finalny efekt tej pracy, a ściślej rzecz ujmując należy w takiej sytuacji badać, który podmiot osiąga w ostatecznym rozrachunku korzyść

z wykonania umowy. Z treści umów zlecenia zawartych między odwołującym,

a zainteresowaną A. L. wynika konkluzja, że praca świadczona przez zainteresowaną na podstawie tych umów zlecenia wykonywana była na rzecz Biura Doradztwa (...) Sp. z o.o., tj. podmiotu z którym łączyła ją umowy o pracę, a jedynie za pośrednictwem odwołującego (...) W. M. (2).

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009r., sygn. akt II UZP 6/09 pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 4, poz. 74 ze zm.) (OSNP 2010/3-4/46, Prok.i Pr.-wkł. (...), Biul.SN 2009/9/22, M.P.Pr. (...)-160, lex nr 514221)

Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przepis ten rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych umów prawa cywilnego, przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą, jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą - jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, zawartej z nim lub inną osobą. W konsekwencji, nawet, gdy osoba ta (pracownik) zawarła umowę zlecenia z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy (uzyskuje on rezultaty jej pracy). Można też wskazać, że art. 8 ust. 2a dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym, że musiałby on wówczas przestrzegać przepisów o godzinach nadliczbowych, powierzeniu pracownikowi do wykonywania pracy innej niż umówiona (art. 42 § 4 k.p.) i innych ograniczeń i obciążeń wynikających z przepisów prawa pracy.

Podstawowym skutkiem uznania osoby wskazanej w art. 8 ust. 2a za pracownika, jest objęcie jej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, chorobowym i wypadkowym tak, jak pracownika (art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W związku z tym osoba ta podlega obowiązkowi zgłoszenia do wymienionych ubezpieczeń społecznych. Obowiązek ten obciąża płatnika składek (art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jest on także zobowiązany obliczać, rozliczać i przekazywać składki co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Ponadto, płatnicy składek w stosunku do pracownika, obliczają części składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe finansowane przez ubezpieczonych i po potrąceniu ich ze środków ubezpieczonych przekazują do Zakładu (art. 17 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W ocenie Sądu mając na uwadze, że w stosunku do pracownika płatnikiem składek jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a art. 8 ust. 2a rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy, naturalne i zgodne z wykładnią literalną tego przepisu jest uznanie, że także w zakresie tej sfery aktywności należy go uznać na potrzeby ubezpieczeń społecznych za pracownika tego właśnie pracodawcy. Za taką wykładnią przemawia także art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego, w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Z przepisu tego wynika logicznie, że płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie "uwzględnia się" w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Wniosek powyższy nie budzi wątpliwości w przypadku pracownika, z którym sam pracodawca zawarł umowę cywilnoprawną w sytuacji określonej w art. 8 ust. 2a. W takim przypadku uznanie pracodawcy za płatnika składek jest oczywiste i zgodne z ogólną zasadą wynikającą z ustawy systemowej, że płatnikiem składek jest podmiot, będący stroną stosunku uzasadniającego objęcie obowiązkiem ubezpieczenia - pracodawca, zleceniodawca. Takie rozwiązanie wydaje się również uzasadnione w sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w jej ramach jest wykonywana na rzecz pracodawcy. Przemawiają za nim argumenty już wyżej podniesione, a ponadto to, że obowiązki płatnika powinny obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona, i który w związku z tym uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Należy też wziąć pod uwagę, że wskazanej w art. 18 ust. 1a operacji uwzględnienia w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy przychodu uzyskiwanego z tytułu umowy cywilnoprawnej nie jest w stanie wykonać osoba trzecia, będąca zamawiającym (zlecającym) w umowie cywilnoprawnej zawartej z pracownikiem. Teoretycznie może ona nawet nie wiedzieć, że zleceniobiorca (przyjmujący zamówienie) jest pracownikiem podmiotu, dla którego świadczy usługi (wykonuje dzieło) w ramach własnej umowy. Wobec tego należy przyjąć, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy.

Należy podkreślić, że zlecający W. M. (1) jest mężem współwłaścicielki zainteresowanego Biura (...) i wiedział on, że zainteresowana jest pracownicą Biura (...) .

W tych okolicznościach Sąd podziela stanowisko organu rentowego, zawarte w zaskarżonej decyzji, poparte ww. uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009r., zdaniem którego, skoro zainteresowana pozostawała w stosunku pracy z Biurem Doradztwa (...) Sp. z o.o. i wykonywała na rzecz tej spółki pracę w ramach umowy zlecenia z (...) W. M. (1) to konsekwencją takiego uznania jest ustalenie, że zainteresowana nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym ani dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów zlecenia u płatnika składek (...) W. M. (2).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznając odwołanie za bezzasadne na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

SSO Joanna Smycz