descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt .

Sygn. akt VIII Ga 278/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 18 kwietnia 2018r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy

w składzie:

SSO Elżbieta Kala

Beata Sadowska Elżbieta Kala Marek Tauer

Uzasadnienie

Powód H. K. - prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (...) H. K. - wniósł do Sądu Rejonowego w Nakle nad Notecią pozew przeciwko pozwanemu Powiatowi (...) o zapłatę 22.082,74 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w oparciu o umowę z (...) w upadłości układowej zobowiązał się wykonać i zamontować więźbę dachową drewnianą oraz wykonać pokrycie dachowe budynku przystani wodnej w N.. Zgodnie z twierdzeniami powoda, w § 7 umowy strony ustaliły, że tytułem wynagrodzenia za wykonane przez niego prace zamawiający zapłaci na rzecz powoda ryczałtową kwotę 190 tys. złotych netto. Ponadto, w § 10 ustalono, że wartość zabezpieczenia z tytułu niewykonania bądź nienależytego wykonania umowy wynosić będzie 10% wartości wynagrodzenia umownego brutto. Powód wskazał, że w § 10 pkt 3 i 4 strony postanowiły, że kwota zabezpieczenia podlega podziałowi w ten sposób, że 70% kwoty zabezpieczenia będzie przeznaczone na zabezpieczenie zgodnego z umową wykonania robót i obowiązuje do 30 dni po odbiorze całego zadania inwestycyjnego, natomiast 30% kwoty zabezpieczenia miało być przeznaczone na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń z tytułu gwarancji i rękojmi za wady fizyczne i prawne, obowiązując do 15 dni licząc od daty upływu umownego okresu gwarancji i rękojmi.

Powód podał, że za wykonaną pracę wystawił fakturę VAT na łączną kwotę 220.827,41 złotych brutto

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.

Zauważył on, że wiązała go z wykonawcą generalnym umowa o roboty budowlane z dnia 17 października 2012 r., jednakże druga strona od umowy odstąpił.a co powodowało, iż przestała istnieć odpowiedzialność solidarna pozwanego za zobowiązania generalnego wykonawcy.

I

W piśmie procesowym opatrzonym datą 31 grudnia 2015 roku pozwany powołał się na oświadczenie powoda, iż wszystkie należności wykonawcy zostały uregulowane. W związku z powyższym, zdaniem pozwanego, nie było podstaw do dochodzenia od niego jakichkolwiek roszczeń.

W dniu 26 stycznia 2016 roku Sąd Rejonowy w Nakle nad Notecią stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy.

W dniu 30 września 2016 roku Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu (sygn. akt VIII GC 518/16).

Na skutek apelacji wniesionej przez powoda, wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 roku, wydanym pod sygn. akt VIII Ga 9/17, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy oparł się na dokumentach prywatnych załączonych do akt sprawy, a niekwestionowanych przez strony postępowania.

Nie budziło wątpliwości, że powód zawarł z (...) z siedzibą w B. umowę o roboty budowlane, a strony określiły wysokość zabezpieczenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania przedmiotu umowy wynosiła 10% wartości wynagrodzenia umownego brutto. Zabezpieczenie miało gwarantować zgodne z umową wykonanie prac oraz służyło pokryciu ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Kontrahenci zdecydowali, że 70% gwarantowanej kwoty wniesionego zabezpieczenia będzie przeznaczone na zabezpieczenie zgodnego z umową wykonania robót i obowiązywać będzie do 30 dni po odbiorze całego zadania inwestycyjnego przez inwestora, potwierdzonego podpisanym bezusterkowym końcowym protokołem odbioru prac. Jak wynikało z ust. 3, równowartość 30% gwarantowanej kwoty zabezpieczenia przeznaczone miało być na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń z tytułu gwarancji jakości i rękojmi za wady fizyczne i prawne, obowiązując do 15 dni licząc od daty upływu umownego okresu gwarancji i rękojmi.

Sąd Rejonowy zaakceptował solidarną odpowiedzialność pozwanego za zobowiązania generalnego wykonawcy wobec powoda i uznał, że w świetle § 10 umowy podwykonawczej nr (...) (k. 29 - 32 akt), w sprawie istnieje zabezpieczenie odnoszące się do prawa zatrzymania części wynagrodzenia, a więc w istocie z

wynagrodzeniem, za które inwestor może odpowiadać solidarnie na podstawie art. 647 1 k.c. Jednocześnie Sąd orzekający w I instancji wskazał, iż w związku z odstąpieniem od umowy przez generalnego wykonawcę, rozważyć w tej sytuacji można analogiczne zastosowanie przepisów o następczej niemożności świadczenia. Przepis art. 495 § 1 k.c. nakazuje w takiej sytuacji zwrot świadczenia według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, a niezależnie od tego, zgodnie z przepisem art. 91 ust. 1 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Na jednej z opisanych podstaw roszczenie powoda o zwrot całej kwoty wynagrodzenia byłoby wymagalne albo z dniem odstąpienia od umowy o roboty budowlane i wezwania do zapłaty, albo z dniem ogłoszenia upadłości.

W ocenie Sądu, nie miało to znaczenia, ponieważ powód domaga się zapłaty odsetek dopiero od dnia wniesienia pozwu.

Sąd zasądził tym samym od pozwanego na rzecz powoda należności dochodzone pozwem.

Orzekając o kosztach procesu Sąd zastosował zasadę odpowiedzialności stron za wynik procesu (art. 98 § 1 i 3 k.p.c).

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przepisów:

•

art. 91 Prawa upadłościowego i przyjęcie, że roszczenie o zapłatę wynagrodzenia stało się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości likwidacyjnej generalnego wykonawcy,

•

art. 65 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię umowy z dnia 31 maja 2013 roku i przyjęcie, że kwoty zatrzymane przez pozwaną stanowią część wynagrodzenia, nie zaś kaucję ,

•

art. 638 k.c. poprzez przyjęcie za zasadny zwrot wynagrodzenia powodowi mimo trwania okresu rękojmi za wady wykonanego dachu.

W oparciu o wskazane zarzuty pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa, żądając zasądzenia kosztów procesu za obie instancje procesu, ewentualnie żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając apelację pozwany podkreślił, że przepis art. 91 Prawa upadłościowego dotyczy wyłącznie upadłego, a roszczenie o zwrot zatrzymanej

należności nie powinno zostać uznane za wymagalne jeszcze przed upływem okresu rękojmi i gwarancji.

Pozwany podniósł ponadto, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z roszczeniem o wypłatę wynagrodzenia, a wobec ujawnienia się wad robót wykonanych przez powoda do czasu upływu okresów rękojmi i gwarancji żądanie powoda nie znajduje uzasadnienia.

W odpowiedzi na apelację powód podtrzymał wcześniejsze stanowisko podkreślając, iż przepis art. 91 Prawa upadłościowego dotyczy również zobowiązania pozwanego z uwagi na charakter gwarancyjny odpowiedzialności inwestora.

Pozwany podniósł ponadto gotowość powoda do usunięcia wad stwierdzonych na obiekcie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja pozwanego zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

Przede wszystkim Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego, by sposób zabezpieczenia roszczeń gwarancyjnych wykluczał odpowiedzialność pozwanego, wobec faktu, iż nie stanowią one roszczeń o wynagrodzenie.

Słusznie bowiem wskazał Sąd Rejonowy, iż w omawianej sprawie roszczenie powoda o zwrot kwoty zatrzymanej w charakterze takiej „kaucji" jest właśnie żądaniem zwrotu wynagrodzenia.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w sposób precyzyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 stycznia 2011 roku (V CSK 204/10), zgodnie z którym charakter prawny zabezpieczenia zawsze winien być oceniany przez pryzmat postanowień umownych. Strony winny bowiem ustalić, czy zabezpieczenie ma nastąpić w formie kaucji gwarancyjnej, czy też jako zabezpieczenie miało służyć zatrzymane wynagrodzenie wykonawcy, który po pierwsze godził się na wypłacenie tej jego części w innym terminie, niż określony w umowie, a po drugie zgadzał się by inwestor przeznaczy je na pokrycie wierzytelności z tytułu roszczeń z rękojmi.

Z treści umowy powoda z generalnym wykonawcą (§ 10 ust. 1 ) wynika tymczasem jednoznacznie, iż zabezpieczenie miała stanowić część zatrzymanego wynagrodzenia.

Przede wszystkim potwierdza taką możliwość językowa wykładnia samej regulacji, gdzie wyraźnie podkreślono, że chodzi o część wynagrodzenia powoda.

Powyższe powodowało, że zasadnie uznał Sąd Rejonowy, iż pozwany jako inwestor ponosił odpowiedzialność gwarancyjną w zakresie roszczeń powoda o wynagrodzenie za wykonane roboty.

Sąd Okręgowy uznał jednak, że apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie w części, w jakiej kwestionuje on wymagalność części roszczeń powoda.

Zwrócić należy uwagę, iż treść art. 91 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe, zgodnie z którym zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości, nie dotyczy współdłużników upadłego. Powołana regulacja ma na celu uporządkowanie rozliczeń finansowych z udziałem upadłego, nie zaś wszystkich uczestników stosunków prawnych, których dotyczy wierzytelność.

Podkreślić należy, że w piśmiennictwie (m.in. K. Piasecki, Ustawa Prawo Upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, s. 116) również panuje zgodność co do tego, że natychmiastowa wymagalność wierzytelności przysługującej wierzycielowi w stosunku do upadłego nie zmienia treści stosunku prawnego między wierzycielem, a współdłużnikiem upadłego. Od tych osób wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w pierwotnym terminie wymagalności.

Stanowisko takie zawarł również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2008 roku (V CSK 499/07).

Mając powyższe na uwadze częściowo zasadnym zatem okazał się zarzut pozwanego zawarty w apelacji, iż roszczenia powoda nie są wymagalne.

O ile bowiem roszczenie o zwrot należności kaucyjne w części 70% winien nastąpić po upływie 30 dni od chwili odbioru całego zadania inwestycyjnego przez inwestora, o tyle pozostałą część należności winna zostać zwrócona dopiero po upływie 15 dni od daty upływu umownych okresów gwarancji i rękojmi.

Tymczasem zgodnie z § 14 ust. 3 umowy, będącej podstawą roszczeń powoda, okres rękojmi i gwarancji mijał z upływem 5 lat od daty uzyskania przez inwestora pozwolenia na użytkowanie całego zadania inwestycyjnego.

Zakładając, że do zawarcia umowy doszło w dniu 31 maja 2013 roku, ów okres nie upłynął nawet do dnia wydania wyroku w niniejszej instancji. Powodowało to, iż roszczenie powoda w zakresie żądania 30 % zatrzymanej części wynagrodzenia nie było wymagalne.

W pozostałej jednak części zasługiwało ono na uwzględnienie, zwłaszcza, że na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 roku obie strony postępowania zgodnie potwierdziły, że do zakończenia procesu inwestycyjnego doszło na przełomie lat 2014 i 2015.

Reasumując wskazać należy, iż w ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powoda obejmujące część 70 % zatrzymanego wynagrodzenia było wymagalne, zaś pozwany był zobowiązany do zapłaty należności w oparciu o przepis art. 647 1 k.c.

W pozostałym zaś zakresie (30% zatrzymanych należności) roszczenie powoda nie było wymagalne na chwilę wyrokowania i w zakresie, w jakim apelacja kwestionowała zasadność roszczenia, zasługiwała ona na uwzględnienie.

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 15.457,92 złotych, stanowiącą 70% zatrzymanej części wynagrodzenia za wykonane roboty wraz z żądaną przez powoda należnością odsetkową, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, przy czym orzeczenie zapadło z uwzględnieniem art. 100 k.p.c. rozdzielając koszty stosunkowo, z uwzględnieniem, że powód wygrał w 70%.

Powód poniósł koszty procesu w wysokości 2.694,00 złotych tytułem kosztów procesu. Do kosztów procesu Sąd zaliczył kwotę: 2.400,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej ustalonej w § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych według brzmienia na datę wytoczenia powództwa, opłatę od pozwu w kwocie 277,00 złotych oraz kwotę 17,00 złotych opłaty skarbowej.

Pozwany poniósł koszty procesu w wysokości 2.417,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej.

Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.160,70 (2.694x70%%(725,10)-2.417x30%(1.056,60).

W punkcie I 4. sentencji wyroku, w oparciu o przepis art. 83 ust. 1 i 2 w związku z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd nakazał pobrać proporcjonalnie każdej ze stron stosowna część nieuiszczonej części opłaty od pozwu.

W zakresie nieuwzględnionym przez Sąd, apelację pozwanego należało oddalić jako niezasadną w oparciu o przepis art. 385 k.p.c. (pkt II wyroku).

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie przepisów art. 98 i 100 k.p.c, stosownie do wyniku sprawy.