Treść orzeczenia
Sygn. akt VIII Ca 471/13
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 listopada 2013 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
SSO Jadwiga Siedlaczek (spr.)
SSO Włodzimierz Jasiński
SSO Małgorzata Kończal
z dnia 23 maja 2013 r.
Sygn. akt I C 241/12
sekr. sądowy Natalia Wilk po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa A. L. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Chełmnie
I. zmienia zaskarżony wyrok w całości, w ten sposób, że :
1. zasądza od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na rzecz powoda A. L. kwotę 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 22 lutego 2012r do dnia zapłaty,
2. zasądza od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na rzecz powoda A. L. kwotę 1325 zł (jeden tysiąc dwadzieścia pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,
3. nakazuje pobrać od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmnie kwotę 475 zł (czterysta siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem reszty nieuiszczonej opłaty,
II. zasądza od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na rzecz powoda A. L. kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. w sprawie I C 241/12 z powództwa A. L. przeciwko (...) Sp. z o.o. z siedzibą w C. oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1217 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Rejonowy ustalił, że A. L. jest właścicielem ponad 30 hektarowego gospodarstwa rolnego położonego w M. i był zainteresowany zakupem ciągnika firmy (...) jak i również innych maszyn tej firmy. W leżącej niedaleko miejsca zamieszkania powoda miejscowości P. pozwana (...) Spółka z o.o. w C. ma swój oddział, gdzie oferowane są do sprzedaży różnego rodzaju maszyny rolnicze przy czym firma (...) jest głównym dostawcą tych maszyn. Powód zawarł kontrakt z tą firmą i wyraził gotowość zakupu ciągnika. Poinformował też, że 50% kosztów zakupu sprzętu finansowane będzie ze środków unijnych. Ustalono, ze pozostałe 50% kosztów zakupu kredytować będzie firma (...). Ostatecznie w dniu 5 września 2011 r. została między stronami zawarta umowa sprzedaży nr (...), przedmiotem której było zakupienie przez powoda ciągnika rolniczego marki J. D. model (...), komplet obciążników - 14 sztuk oraz radio MP3- fabrycznie nowy. Cena nabycia wynosiła 189.000 zł netto +23% podatku VAT. Ustaloną cenę powód zobowiązał się zapłacić w następujący sposób: kwota 10000 zł miała zostać wpłacona jako zadatek w terminie 5 dni od podpisania umowy, zaś pozostała kwota miała być zapłacona do dnia 20.09.2011 r. Ustalono również, że brak wpłaty 10000 zł w terminie spowoduje, że umowa zostanie automatycznie rozwiązana a strony będą wolne od wzajemnych zobowiązań wynikających z umowy. W związku z trudnościami finansowymi powód kwotę umówionego zadatku wpłacił w dwóch ratach: pierwszą ratę w wysokości 2000 złotych w dniu 20 września 2011 r. Ciągnik został sprowadzony do P., powód go widział. Kolejną ratę w wysokości 8000 zł powód wpłacił w miesiącu październiku 2011 r. Pozwana pomimo zapisu w umowie o automatycznym jej rozwiązaniu w przypadku braku wpłaty zadatku w ustalonym terminie, w dalszym ciągu czuła się zobowiązana do jej realizacji, a powód w dalszym ciągu wyrażał chęć zakupu ciągnika. Po wpłacie kwoty 8000 zł pozwana (...) Sp. z o.o. rozpoczęła procedurę związaną z kredytowaniem połowy ceny zakupu ciągnika (druga połowa jak wyżej wskazano miała być finansowana ze środków unijnych). Wówczas to okazało się, że nie tylko(...)ale i również inne banki nie udzielą powodowi kredytu, ponieważ powód jest wpisany jako dłużnik w Banku (...). Będący przedmiotem umowy ciągnik został sprowadzony do P., stał tam parę miesięcy, pozwana spółka musiała za niego zapłacić. Pozwana spółka była jednak w dalszym ciągu gotowa sprzedać ten ciągnik powodowi. Powód w tym czasie sam czynił starania o uzyskanie w bankach kredytowania tego zakupu - bezskutecznie. W związku z tą sytuacją powód nie uzyskał też ostatecznie dofinansowania ze środków unijnych. Pozwana spółka dawała powodowi możliwość przesunięcia terminu realizacji zakupu, łącznie z możliwością przekazania zadatku na inną maszynę (z uwagi na fakt, że powód wykazywał również chęć zakupu siewnika) - bezskutecznie. Ostatecznie do sprzedaży powodowi ciągnika nie doszło, a między stronami następowała wymiana korespondencji. W związku z zaistniałą sytuacją strona pozwana pismem z dnia 19.03. 2012 r. odstąpiła od umowy oświadczając, że otrzymany zadatek zatrzymuje.
Sąd I instancji wskazał, że z treści zawartej między stronami umowy określona w § 2 ust. 3 pkt a kwota 10000 zł stanowi zadatek. W ocenie Sądu Rejonowego zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazywał na to, że zarówno strona powodowa jak i pozwana zainteresowane były wykonaniem umowy. Świadczy o tym fakt przystania przez stronę pozwaną na przedłużenie terminu zapłaty zadatku a także i to, że w okresie późniejszym oferowano powodowi przedłużenie terminu realizacji umowy bądź też zaliczenia uiszczonego zadatku na poczet zakupu innej maszyny. Zdaniem Sądu I instancji nie zmienia to jednak faktu, że podstawową przyczyną nie dojścia umowy do skutku był fakt umieszczenia powoda w Banku (...) jako dłużnika - powód temu faktowi nie przeczył. W tej sytuacji stronie pozwanej przysługiwało prawo odstąpienia od umowy i zatrzymania pobranego zadatku - czyli skorzystanie z uprawnienia przedstawionego w przepisie art. 394 § 1 k.c., a zatem w ocenie Sądu Rejonowego powództwo podlegało oddaleniu.
Apelację od wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym założeniu, że strony umowy były związane umową i jej treścią ze skutkiem mającym oparcie w art. 394 k.c.,
2. przyjęcie za ustalone faktów bez wystarczającej podstawy i braku dowodów,
3. naruszenie zasady logicznego rozumowania, zarzucając mu naruszenie art. 233 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny z całkowitym pominięciem części przeprowadzonych dowodów i sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż pozwana odstąpiła od umowy, jak i okoliczności w jakich pozwana rzekomo realizowała zawartą umowę,
4. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a głównie w zakresie ustalenia czy, kto i kiedy miał obowiązek sprawdzić zdolność kredytową powoda oraz ustalenia kto zobowiązał się do pozyskania kredytowania zakupu ciągnika,
5. powołanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu na okoliczności, które nie wynikają z materiału dowodowego.
Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja jest zasadna.
Sąd Okręgowy nie może podzielić całości ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji oraz oceny dowodów tegoż sądu, gdyż została ona dokonana niezgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC). Wskazać należy, iż Sąd odwoławczy nie aprobuje wywodów Sądu pierwszej instancji dotyczących uznania że pozwanemu przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy i zatrzymania pobranego zadatku .Dokonując ustaleń faktycznych i oceny ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji pominął postanowienia § 6 pkt.1 umowy stron z dnia 5 .09.2011r .( k.11 akt) Zgodnie z tym postanowieniem „ Zmiany niniejszej umowy wymagają zgody obu stron i zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności „ W pozostałym zakresie, ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz dowody, na których Sąd ten się oparł uznać należy za prawidłowe i w tym zakresie Sąd drugiej instancji przyjmuje je za własne.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił że z zeznań świadków i powoda wynika, że termin do zapłaty zadatku był na prośbę powoda przedłużony, gdyż musiał on czekać na środki ze sprzedaży płodów rolnych (k. 83 v.) W świetle postanowień umowy nie można jednak uznać, że skoro obie strony umowy dążyły do jej realizacji to należy przyjąć, że postanowienie umowne dotyczące rozwiązania umowy określone w § 2 ust. 6 nie miało zastosowania w sprawie. Strony nie zmieniły treści umowy w formie pisemnej a brak formy pisemnej został zastrzeżony pod rygorem nieważności ( § 6 pkt.1 ) W tym miejscu wskazać należy iż pozwany swoje prawo do zatrzymania zadatku opiera również na treści umowy § 4 pkt.2.(k.41). Niedopuszczalna jest sytuacja, że część postanowień umownych jest obowiązująca a inna część nie. Niekwestionowanym w sprawie jest , że kwota 10.000, zł, która miała stanowić zadatek i miała być wpłacona w terminie 5 dni od podpisania umowy( § 2 pkt.3a) to jest do 10 września 2011r , została wpłacona przez powoda w dwóch ratach : pierwsza w wysokości 2000 złotych w dniu 20 września 2011 r. zaś druga w kwocie 8000 zł w miesiącu październiku 2011 r. Zgodnie z § 2 pkt.6. umowy uległa ona automatycznemu rozwiązaniu a strony są wolne od wzajemnych zobowiązań wynikających z tej umowy. W tej sytuacji wpłacona przez powoda w dwóch ratach kwota 10.000, zł stanowi nienależne świadczenie.
Z tych względów, Sąd odwoławczy na podstawie art. 386 § 1 KPC orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania za I instancję orzeczono na podstawie art. 98 § 1 KPC przy czym w skład tych kosztów wchodzą; opłata od pozwu w kwocie 125, zł i koszty powoda w kwocie 1.200, zł Wprawdzie powód domagał się znacznie wyższych kosztów wskazując na koszty przejazdów z zagranicy , utraconych zarobków itp. Jednakże zgodnie z § 2 zd. ostatnie art. 98 kpc suma kosztów przejazdów i utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sadu procesowego. Wynagrodzenie adwokata zgodnie z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie.. oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. z 2013 r. Nr 461 t.j. wynosiłoby 1.200, zł . Z chwilą przekazania sprawy do rozpoznania w trybie postępowania „C” Sąd rejonowy nie wezwał powoda do uiszczenia pozostałej części opłaty tj. 475, zł . Są to koszty należne Skarbowi Państwa i dlatego po mysli art. 113 uoks sąd orzekł jak w punkcie I ppkt 3 wyroku
Orzeczenie o kosztach za instancję odwoławczą uzasadnia przepis art 98 kpc przy czym w skład tych kosztów wchodzi jedynie opłata od apelacji w kwocie 500, zł.