descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VII U 850/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

20 czerwca 2023 r.

Przewodniczący SSO Małgorzata Kosicka

Uzasadnienie

I. P. (2) złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 31 marca 2023 r., znak: (...). Odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do emerytury z rekompensatą oraz zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Odwołująca zaskarżonej decyzji zarzuciła, że ZUS błędnie przyjął, że nie wykonywała przed 1 stycznia 2009 r. przez co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej i błędnie ustalił, że jej łączny okres pracy w warunkach szczególnych od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r. wyniósł (z wyłączeniem okresów nieskładkowych: zwolnień lekarskich, urlopu wychowawczego i urlopu macierzyńskiego) jedynie 14 lat 11 miesięcy i 16 dni, choć faktycznie wyniósł co najmniej 15 lat. Odwołująca wskazała, że w jej ocenie ustalenia faktyczne ZUS, co do jej okresu pracy w szczególnym charakterze są błędne. Jak wynika ze świadectwa wykonywania pracy w szczególnym charakterze z 24 lutego 2023 r., wystawionym przez Najwyższą Izbę Kontroli, w czasie zatrudnienia w NIK, tj. od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w związku z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Odwołująca do swojego odwołania załączyła świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze w NIK (odwołanie z 24 maja 2023 r. k.3-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., a uzasadniając swe stanowisko wskazał, że zaskarżoną decyzją z 31 marca 2023 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Organ rentowy wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504) w związku z przepisami ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023r., poz. 164) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po 31 grudnia 1948 r., jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o załączone z Najwyższej Izby Kontroli świadectwo pracy z 24 lutego 2023 r. i świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze zaliczył do okresów pracy w szczególnych warunkach okres od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r.; czyli 14 lat, 11 miesięcy i 16 dni (po wyłączeniu okresów nieskładkowych). Organ rentowy w dalszej części odpowiedzi na odwołanie powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r. (III UZP 3/20) przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

W związku z załączeniem przez odwołującą sprostowanego świadectwa pracy z NIK z 21 kwietnia 2023 r. i ponowną weryfikacją stażu organ rentowy kolejną decyzją z 5 maja 2023 r. odmówił ubezpieczonej prawa do emerytury z rekompensatą, gdyż uwzględniony okres pracy w szczególnym charakterze po wyłączeniu okresów nieskładkowych wyniósł 14 lat 11 miesięcy i 10 dni. ZUS wskazał, że w związku z oczywistą omyłką dotyczącą sumarycznego, uwzględnionego okresu pracy w szczególnym charakterze/szczególnych warunkach, organ rentowy postanowieniem z 22 maja 2023 r. dokonał sprostowania - i tak staż pracy w szczególnym charakterze wyniósł 14 lat 11 miesięcy i 8 dni (odpowiedź na odwołanie k. 5-7 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

I. P. (3), urodziła się (...) W okresie od 1 grudnia 1986 r. do 30 czerwca 1991 r. była zatrudniona w związku (...) na stanowisku specjalisty (...), następnie od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1991 r. sprawowała opiekę nad dzieckiem, kolejno, od 1 września 1991 r. do 30 listopada 1992 r. pracowała w Fundacji (...) na stanowisku kierownika biura. Od 1 grudnia 1992 r. do 15 marca 1993 r. sprawowała opiekę nad dzieckiem. W okresie od 16 marca 1993 r. do 24 lutego 2023 r. była zatrudniona w Najwyższej Izbie Kontroli. W okresie zatrudnienia odwołująca pracowała na stanowiskach: archiwisty, starszego archiwisty, specjalisty, starszego specjalisty, głównego specjalisty (świadectwo pracy z 21 kwietnia 2023 r., kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych z 6 listopada 2004 r., zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, oświadczenie odwołującej z 6 listopada 2004 r.- nienumerowane karty akt rentowych).

18 stycznia 2022 r. odwołująca złożyła wniosek o emeryturę. Decyzją z 3 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał odwołującej emeryturę z FUS i okresową emeryturę kapitałową. Tego samego dnia ZUS wydał również decyzję o ustaleniu okresowej emerytury kapitałowej (wniosek odwołującej o przyznanie emerytury z 18 stycznia 2022 r., decyzje ZUS z 3 lutego2022 r.- nienumerowane karty akt rentowych).

24 lutego 2023 r. odwołująca wniosła o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno- rentowego załączając świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze. Decyzją (...) marca 2023 r. ZUS ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej w kwocie zaliczkowej. Kolejno decyzją z 31 marca 2023 r. ustalono wysokość i podjęto wypłatę emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej oraz wydano decyzję znak: (...) o odmowie prawa do emerytury z rekompensatą uzasadniając decyzję tym, że na dzień 31 grudnia 2008 r. odwołująca nie udokumentowała co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. ZUS zaznaczył, że na podstawie dokumentów przedłożonych przez odwołującą uwzględnił okres pracy w szczególnych warunkach od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r. z wyłączeniem okresów nieskładkowych tj. zasiłki zdrowotne, urlop wychowawczy i zasiłek macierzyński co łącznie stanowiło okres 14 lat 11 miesięcy i 16 dni (wniosek odwołującej z 24 lutego 2023 r., decyzja ZUS z 1 marca 2023 r., decyzje ZUS z 31 marca 2023 r.- nienumerowane karty akt rentowych).

Od decyzji z 31 kwietnia 2023 r. I. P. (2) złożyła odwołanie, inicjując niniejsze postępowanie ( odwołanie k. 3-5 a.s.).

Następnie odwołująca I. P. (2) pismem z 27 kwietnia 2023 r. wskazała, że w związku z błędnie wystawionym świadectwem pracy z 24 lutego 2023 r. dotyczącym zwolnień lekarskich przekazała nowe sprostowane świadectwo pracy wystawione 21 kwietnia 2023 r. Decyzją z 5 maja 2023 r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił prawa do emerytury z rekompensatą z uwagi na nieudokumentowany przez odwołującą okresu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. ZUS na podstawie przedłożonych przez odwołującą dokumentów uwzględnił okres pracy w szczególnych warunkach od 16 marca 1993 r., do 31 grudnia 2008 r. (z wyłączeniem okresów nieskładkowych: zasiłki chorobowe, urlop wychowawczy i zasiłek macierzyński) łącznie 14 lat 11 miesięcy i 10 dni (pismo odwołującej z 27 kwietnia, decyzja z 5 maja 2023 r. – nienumerowane karty akt rentowych).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dowodów obejmujących wymienione dokumenty. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie I. P. (2) było nieuzasadnione.

Rozpoznanie sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 1 § 1 k.p.c. (Dz.U. z 2021 r. poz. 11), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczył jedynie prawa. Ponadto strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.

Spór w niniejszej sprawie skupił się na kwestii prawa odwołującej do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a przede wszystkim trwania okresu zatrudnienia w takich warunkach.

Warunki przyznania tej rekompensaty zostały określone w oraz ustawie

z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164) oraz ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 – dalej jako ustawa emerytalna). I tak, zgodnie z art. 2 ust. 5 u.e.p. rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki nabycia prawa do rekompensaty określa art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p., w myśl którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są więc:

utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS;

Odesłanie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga przedstawienia przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych regulujących kwestię okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić: pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu, w oparach chemicznych, w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach atmosferycznych.

W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że odwołująca wykonywała pracę w szczególnym charakterze - organ rentowy kwestionował okres zatrudnienia odwołującej w szczególnym charakterze. Odwołująca się I. P. (1) wskazywała, że jak wynika ze świadectwa wykonywania pracy w szczególnym charakterze wystawionego przez Najwyższą Izbę Kontroli, w czasie zatrudnienia w NIK od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace w szczególnym charakterze, łączny czas jej pracy w szczególnym charakterze wyniósł 15 lat 9 miesięcy i 16 dni. Wydając skarżoną decyzję organ rentowy odmówił przyznania odwołującej prawa do rekompensaty wskazując, że w oparciu o załączone z NIK świadectwo pracy z 24 lutego 2023 r. i świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze zaliczył do okresów pracy w szczególnym charakterze okres od 16 marca 1993 r. do 31 grudnia 2008 r., jednak jak wskazał organ rentowy był to okres 14 lat 11 miesięcy i 16 dni - z wyłączeniem okresów nieskładkowych.

Organ rentowy zasadnie powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r., w której wskazano, że „przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1924), nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.).” (Uchwała SN z 29.10.2020 r., III UZP 3/20, OSNP 2021, nr 3, poz. 29.)

W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podważał, że odwołująca pracowała w szczególnym charakterze, jednak istotny był okres zatrudnienia odwołującej w tym charakterze. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy i przeprowadzonego przez organ rentowy postępowania odwołująca pracowała u płatnika składek przez 15 lat 9 miesięcy i 16 dni, jednak 10 miesięcy i 27 dni stanowił okres nieskładkowy, który nie liczył się do stażu pracy w szczególnym charakterze okres nieskładkowy odwołującej tj. okresów, w których I. P. (2) korzystała z zasiłków chorobowych oraz zasiłku macierzyńskiego.

Po przeprowadzeniu postepowania dowodowego sąd przyjął, że decyzja wydana przez organ rentowy była prawidłowa. Okresy pracy odwołującej w szczególnym charakterze podczas trwania zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli z uwzględnieniem okresów nieskładkowych wyniósł 14 lat 11 miesięcy i 10 dni, zatem odwołująca nie spełniła wymogu posiadania minimum 15 lat pracy w szczególnym charakterze bądź w warunkach szczególnych.

Dlatego też, brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, a odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., o czym sąd orzekł w sentencji wyroku.