descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VII U 415/26

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 8 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Uzasadnienie

W dniu 6 lutego 2026r. D. C. (1) wniósł odwołania od dwóch decyzji wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. - od decyzji z 5 grudnia 2025r., znak: (...) (...), o odmowie ustalenia kapitału początkowego oraz od decyzji z 30 grudnia 2025r., znak: (...), o przyznaniu emerytury.

Pierwszą z ww. decyzji ubezpieczony zaskarżył w zakresie, w jakim organ rentowy odmówił ustalenia kapitału początkowego, powołując się na brak udowodnienia okresów składkowych. Z kolei druga decyzja zaskarżona została w zakresie sposobu obliczenia wysokości świadczenia emerytalnego, który nie uwzględnia ani prawidłowego kapitału początkowego, ani środków przekazanych z Otwartego Funduszu Emerytalnego, mimo że ubezpieczony legitymuje się ponad dwudziestoletnim okresem składkowym, w całości przypadającym na zatrudnienie poza rolnictwem.

W związku z powyższym D. C. (1) wniósł o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do przedstawienia pełnego rozliczenia okresów składkowych, uwzględnionych oraz pominiętych przy ustalaniu kapitału początkowego, jak również o wyjaśnienie kwestii dotyczącej środków pochodzących z OFE i o ich ewentualne doliczenie do podstawy świadczenia – a na tej podstawie wniósł o zmianę obu zaskarżonych decyzji.

Uzasadniając odwołanie, ubezpieczony wskazał, że na podstawie decyzji z 30 grudnia 2025r. przyznano mu prawo do emerytury od 19 listopada 2025r. w kwocie 1.001,26 zł brutto, co po odliczeniach daje kwotę 911,15 zł do wypłaty miesięcznie – a więc świadczenie znacząco niższe od minimalnej gwarantowanej emerytury. Ponadto podkreślił, że przez ponad dwadzieścia lat pozostawał zatrudniony poza rolnictwem, spełniając tym samym przesłanki stażu pracy, uzasadniające przyznanie świadczenia w wysokości co najmniej minimalnej. Dodatkowo zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja nie zawiera wyjaśnienia sposobu, w jaki organ rentowy dokonał wyliczeń – w szczególności nie wynika z niej, czy i w jakim zakresie uwzględniono okres zatrudnienia poza rolnictwem oraz środki zgromadzone i przekazane z Otwartego Funduszu Emerytalnego do ZUS (odwołanie - k. 3 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. wniósł o oddalenie odwołań od obu zaskarżonych decyzji, a uzasadniając takie stanowisko, wskazał że zgodnie z art. 174 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresów pracy w gospodarstwie rolnym nie uwzględnia się przy ustalaniu kapitału początkowego, wobec czego odmowa doliczenia spornego okresu rolnego jest prawidłowa. Organ rentowy podniósł ponadto, że wysokość emerytury została obliczona zgodnie z art. 25 ww. ustawy, tj. na podstawie sumy zwaloryzowanych składek i środków z subkonta, podzielonej przez średnie dalsze trwanie życia, a wszystkie odprowadzone przez płatników składki zostały prawidłowo uwzględnione. Z kolei odnosząc się do żądania podwyższenia emerytury do wysokości minimalnej na podstawie art. 87 ustawy, ZUS wskazał, że przepis ten wprost wyłącza prawo do takiego podwyższenia w razie zbiegu z prawem do emerytury rolniczej. Zaznaczył przy tym, że ubezpieczony ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, do której zaliczono okres pracy w gospodarstwie rolnym, co wyklucza możliwość podwyższenia świadczenia do poziomu emerytury minimalnej (odpowiedź na odwołanie – k. 5 – 6 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. C. (1), ur. (...), podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach:



od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1990r.



od 1 stycznia 1991r. do 16 kwietnia 1998r.



od 17 kwietnia 1998r. do 31 marca 1999r.



od 30 czerwca 2009r. do 19 kwietnia 2005r.

W okresie od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1982r. D. C. (2) korzystał w 100 % z ustawowego zwolnienia z opłacania składek. W okresie od 1 stycznia 1983r. do 31 grudnia 1984r. korzystał ze zwolnienia z opłacania składek z gruntu. Za okres od 1 stycznia 1983r. do 31 grudnia 1984r. oraz za pozostałe okresy podlegania ubezpieczeniu składki zostały opłacone (zaświadczenie z dnia 2 kwietnia 2015r. – k. 123 III tom akt ZUS).

Po 31 grudnia 1998r., aż do 31 października 2025r., D. C. (2) pozostawał w zatrudnieniu poza rolnictwem oraz pobierał zasiłek jako osoba bezrobotna. Opłacone z tego tytułu składki na ubezpieczenia emerytalne (I filar) oraz zgromadzone na subkoncie (II filar) zostały zapisane na koncie ubezpieczonego. Zasiłki chorobowe i wynagrodzenie za czas choroby pobierał w następujących okresach: od 21 października 1999r. do 24 października 1999r., od 28 lutego 2000r. do 5 marca 2000r., od 5 września 2000r. do 7 października 2000r., od 16 października 2000r. do 29 października 2000r., od 5 marca 2001r. do 24 marca 2001r., od 5 września 2001r. do 14 września 2001r., od 17 września 2001r. do 27 września 2001r., od 13 maja 2003r. do 21 maja 2003r., od 15 maja 2004r. do 26 maja 2004r., od 9 września 2004r. do 13 września 2004r., od 6 grudnia 2004r. do 12 grudnia 2004r., od 29 października 2009r. do 4 listopada 2009r., od 6 maja 2010r. do 11 maja 2010r., od 14 lutego 2013r. do 16 lipca 2013r., od 3 października 2013r. do 28 lutego 2014r., od 28 czerwca 2014r. do 30 kwietnia 2015r., od 25 maja 2017r. do 28 maja 2017r., od 28 lutego 2018r. do 31 marca 2018r., od 17 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r., od 3 października 2020r. do 30 listopada 2020r., od 3 października 2020r. do 31 grudnia 2020r., od 23 września 2024r. do 29 września 2024r., od 25 kwietnia 2025r. do 30 kwietnia 2025r., od 27 maja 2025r. do 30 maja 2025r., od 14 lipca 2025r. do 1 sierpnia 2025r. (bezsporne).

Decyzją z 21 listopada 2025r. Prezes KRUS od 19 listopada 2025r. przyznał D. C. (2) emeryturę rolniczą w kwocie 2.246,18 zł Na potrzeby ustalenia prawa do ww. świadczenia zostały przyjęte okresy pracy w gospodarstwie rolnym:



od 19 listopada 1976r. do 30 czerwca 1977r.



od 1 lipca 1977r. do 31 grudnia 1979r.



od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1982r.



od stycznia 1983r. do 31 grudnia 1984r.



od 1 stycznia 1985r. do 31 grudnia 1990r.



od 1 kwietnia 2005r. do 30 czerwca 2009r.

(informacja z KRUS z dnia 18 grudnia 2025r. – k. 135 tom III tom akt ZUS).

W dniu 28 listopada 2025r. D. C. (1) złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o emeryturę (wniosek – 113 – 117 akt III tom akt ZUS).

W dniu 5 grudnia 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. wydał decyzję znak: (...)-(...), którą odmówił ustalenia kapitału początkowego, wskazując że wnioskodawca nie udowodnił okresów składkowych wymienionych w art. 6 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przebytych przed 1 stycznia 1999r., a okres od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1998r. nie został uwzględniony, gdyż przy ustalaniu kapitału początkowego nie uwzględnia się okresów pracy w gospodarstwie rolnym (decyzja z dnia 5 grudnia 2025r. – k. 1 II tom akt ZUS).

W dniu 30 grudnia 2025r. (...) (...) Oddział w M. wydał decyzję znak: (...), którą przyznał D. C. (1) emeryturę w wysokości 1.001,26 zł od 19 listopada 2025r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Kwota emerytury została ustalona przy uwzględnieniu kwoty składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w wysokości 154.162,35 zł, kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie w wysokości 66.915,00 zł oraz średniego dalszego trwania życia wynoszącego 220,80 miesięcy (decyzja z dnia 30 grudnia 2025r. – k. 145 III tom akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego. Dokumenty te korzystały z domniemania zgodności z prawdą wynikającego z art. 244 i nast. k.p.c., a ich treść i wiarygodność nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Wobec powyższego Sąd, dokonując ustaleń faktycznych oraz oceny zasadności odwołania, oparł się w całości na materiale zgromadzonym przez organ rentowy w toku postępowania administracyjnego, uznając go za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Spór w rozpatrywanej sprawie koncentrował się na kwestiach: dopuszczalności uwzględnienia przy ustalaniu kapitału początkowego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przypadającego przed 1 stycznia 1999r., prawidłowości sposobu obliczenia wysokości emerytury i dopuszczalności podwyższenia świadczenia do wysokości emerytury minimalnej.

Odnosząc się do pierwszej kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025r., poz. 1749 ze zm. – dalej jako ustawa emerytalna) kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., za okresy ubezpieczenia przebyte przed dniem 1 stycznia 1999r., a jego wartość oblicza się na dzień 1 stycznia 1999r. Zgodnie z art. 174 ust. 1 ustawy emerytalnej kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2–12. Z kolei, jak wynika z art. 174 ust. 2 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnia się wyłącznie: okresy składkowe wymienione w art. 6, okresy nieskładkowe wymienione w art. 7 pkt 5 oraz okresy nieskładkowe wymienione w art. 7 pkt 1–4 i 6–12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 ustawy. Katalog ten ma charakter zamknięty, co oznacza, że okresy w nim nieprzewidziane nie mogą zostać przyjęte do obliczenia kapitału początkowego, niezależnie od tego, czy w spornym okresie były opłacane jakiekolwiek składki na ubezpieczenie społeczne. Okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników ani okresy pracy w gospodarstwie rolnym nie zostały wymienione ani w art. 6, ani w art. 7 pkt 1–12 ustawy emerytalnej, wobec czego nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego.

Stanowisko to jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie sądów powszechnych. W szczególności Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 30 grudnia 2022r. (III AUa 349/22) wskazał, że okresów pracy w gospodarstwie rolnym nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego ani emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, ponieważ stanowią one jedynie okres uzupełniający do prawa do świadczenia, nie zaś element wpływający na jego wysokość. Pogląd ten koresponduje z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005r. (I UK 135/04), zgodnie z którą przy ustalaniu okresów przyjmowanych do wyliczenia kapitału początkowego na podstawie art. 174 ust. 2 ustawy emerytalnej uwzględnieniu podlegają wyłącznie okresy wprost wymienione w tym przepisie, z pominięciem okresów w nim nieprzewidzianych.

Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie negował faktu, że ubezpieczony przez wiele lat, ale po 1998r., pozostawał w zatrudnieniu poza rolnictwem, co potwierdzają zgromadzone w aktach zaświadczenia i świadectwa pracy. Okresów tych, z racji tego, że przypadają po wskazanej dacie, zgodnie z powołanymi przepisami, nie bierze się pod uwagę ustalając kapitał początkowy. Również okres od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1998r., a więc ten, kiedy ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, z uwagi na wskazaną wcześniej argumentację, nie mógł zostać uwzględniony.

Z dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych wynika, że aktywność zawodowa ubezpieczonego poza rolnictwem rozpoczęła się dopiero po dniu 31 grudnia 1998r., a więc już po dacie, na którą ustala się kapitał początkowy, ale wszystkie składki odprowadzone z tego tytułu zostały prawidłowo zewidencjonowane na koncie ubezpieczonego oraz uwzględnione przy obliczaniu wysokości emerytury na podstawie art. 25–26 ustawy emerytalnej. Nie doszło zatem do pominięcia jakiegokolwiek okresu rzeczywistej pracy pozarolniczej — pominięty został wyłącznie okres podlegania odrębnemu systemowi ubezpieczenia rolniczego, uregulowany ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, co jest zgodne z prawem. Warto także zauważyć, że okres ten został uwzględniony przy ustalaniu prawa do odrębnego świadczenia — emerytury rolniczej przyznanej decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 listopada 2025r., wydaną na podstawie art. 19 ww. ustawy, która uwzględniła m.in. sporne okresy pracy w gospodarstwie rolnym zgodnie z art. 20. Powtórne uwzględnienie tych samych okresów przy ustalaniu kapitału początkowego w systemie powszechnym prowadziłoby do niedopuszczalnego dublowania tych samych okresów ubezpieczeniowych w dwóch odrębnych systemach zabezpieczenia społecznego.

Jako bezzasadny Sąd ocenił również zarzut D. C. (1) dotyczący sposobu obliczenia wysokości emerytury przyznanej decyzją z dnia 30 grudnia 2025r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173–175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 497 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego.

W przypadku ubezpieczonego, organ rentowy prawidłowo – na podstawie danych zaewidencjonowanych w systemie - przyjął do wyliczenia świadczenia kwotę składek zewidencjonowanych na koncie (154.162,35 zł), kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie (66.915,00 zł) oraz średnie dalsze trwanie życia (220,80 miesięcy), co spowodowało, że emerytura wyniosła 1.001,26 zł.

Podniesiony przez ubezpieczonego zarzut nieuwzględnienia środków przekazanych z Otwartego Funduszu Emerytalnego jest chybiony, gdyż środki te — zgodnie z mechanizmem wprowadzonym ustawą z dnia 6 grudnia 2013r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1717 ze zm.) — podlegają ewidencjonowaniu właśnie na subkoncie prowadzonym przez ZUS i zostały uwzględnione w podstawie obliczenia świadczenia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że którakolwiek część stanowiąca podstawę obliczenia emerytury – poza kapitałem, którego ubezpieczonemu nie można było wyliczyć z przyczyn wcześniej wskazanych - została pominięta.

Nietrafny okazał się wreszcie zarzut dotyczący odmowy podwyższenia emerytury do wysokości najniższego świadczenia gwarantowanego. Zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w przypadku, gdy emerytura określona w art. 26 jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 85 ust. 2 i 3, emeryturę przysługującą z Funduszu podwyższa się w taki sposób, aby suma świadczeń nie była niższa od tej kwoty, o ile ubezpieczony mężczyzna osiągnął wiek emerytalny wynoszący 65 lat i ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Niezależnie jednak od spełnienia tego kryterium stażowego, art. 87 ust. 5a pkt 2 ustawy emerytalnej wprost wyłącza prawo do podwyższenia, o którym mowa w ust. 1, w razie zbiegu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z prawem do emerytury rolniczej przysługującej na podstawie przepisów ustawy rolniczej. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że ubezpieczonemu przyznano decyzją Prezesa KRUS z dnia 21 listopada 2025r. prawo do emerytury rolniczej w kwocie 2.246,18 zł, a zatem zachodzi w jego przypadku zbieg uprawnień, o którym mowa w powołanym przepisie. Wyłączenie to stanowi wyraz utrwalonej w systemie zabezpieczenia społecznego zasady niekumulacji świadczeń o tożsamym charakterze i funkcji. Analogiczną zasadę, uniemożliwiającą jednoczesne pobieranie emerytury rolniczej i świadczenia z innego ubezpieczenia społecznego, przewiduje również art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie tej ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno z tych świadczeń — wyższe lub wybrane przez uprawnionego. Celem tego rozwiązania jest zapobieżenie podwójnemu finansowaniu z odrębnych funduszy publicznych świadczenia opartego w istocie na tych samych okresach ubezpieczeniowych.

Sąd nie znalazł również podstaw do podzielenia wątpliwości konstytucyjnych zgłoszonych przez ubezpieczonego w piśmie procesowym z 23 marca 2026r., co do zgodności art. 87 ust. 5a pkt 2 ustawy emerytalnej z art. 2, art. 32 oraz art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. – dalej: „Konstytucja RP”), co skutkowało oddaleniem wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu, zróżnicowanie sytuacji prawnej osób pobierających świadczenia z odrębnych systemów zabezpieczenia emerytalnego — powszechnego, opartego na ustawie emerytalnej, i rolniczego, opartego na ustawie rolniczej — nie stanowi arbitralnej dyskryminacji, lecz uwzględnia specyfikę obu systemów oraz fakt, że sporne okresy ubezpieczenia zostały już wykorzystane do ustalenia prawa i wysokości emerytury rolniczej. Nie doszło zatem do naruszenia zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji RP ani konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego wynikającego z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powyższe, Sąd ocenił, że zarówno decyzja z 5 grudnia 2025r. w przedmiocie odmowy ustalenia kapitału początkowego, jak i decyzja z 30 grudnia 2025r. o przyznaniu emerytury, odpowiadają prawu. Wobec powyższego odwołanie jako bezzasadne, podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.

sędzia Agnieszka Stachurska