descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VII U 237/21

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 27 sierpnia 2025r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Bańcerowska

Uzasadnienie

S. W. w dniu 25 stycznia 2021r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 18 stycznia 2021r., znak: (...), stwierdzającej, że jest dłużnikiem Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia zdrowotne i wniósł o jej anulowanie, ponieważ została sporządzona z naruszeniem podstawowego prawa, jakim jest prawidłowe rozliczenie konta. W jego przypadku ZUS nie rozliczył konta, tylko wpisał fikcyjne dane do „Szczegółowego zestawienia należności”, za to w rozliczeniu zobowiązań potwierdził już wpłaty, jakich ubezpieczony dokonał. Podał, że 10 listopada 2016r. brak jest wpłaty 288,95 zł, a w rozliczeniu w dniu 17 listopada 2016r. została odnotowana wpłata w kwocie 577,90 zł, która została dokonana za październik i za listopad. Według odwołującego się jest to pierwsze oszustwo ZUS. Dalej zostały wykazane niedopłaty składek: 11 stycznia 2016r. – 9,01 zł, 10 lutego 2016r. – 18,55 zł, 10 marca 2016r. – 18,55 zł, 11 kwietnia 2016r. – 18,55 zł. Tymczasem w rozliczeniu została wykazana wpłata w dniu 20 kwietnia 2016r. wynosząca 342,80 zł. To oznacza, że odwołujący się nadpłacił 72,40 zł, a według ZUS niedopłata to 64,66 zł. Faktycznie nadpłacił więc 7,74 zł, co jest drugim oszustwem ZUS. Z kolei na 10 lutego 2017r. wykazana została kwota 8,33 zł, podczas gdy rozliczenie podaje wpłatę z 9 lutego 2017r. wynoszącą 305,61 zł. Wielkość składki za luty to było 297,28 zł, powstała więc nadpłata 8,33 zł, a ZUS policzył to jako niedopłatę i jest to trzecie oszustwo.

W związku z powyższym odwołujący się wniósł o odrzucenie decyzji ZUS jako bezzasadnej. Wskazał, że osobiście był w ZUS we wrześniu i grudniu 2020r. i za każdym razem zapewniano o słuszności jego wywodów. Co zaś działo się w pokojach decydentów ZUS, tego nie wie, ale sądzi, że był oszukiwany, z tym że nie wie w jakim celu (odwołanie z 24 stycznia 2021r., k. 3-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującego się kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając przedstawione stanowisko, pełnomocnik Zakładu wskazał, że S. W. w związku z powadzoną działalnością gospodarczą był zobowiązany do opłacania należnych składek za każdy miesiąc bez uprzedniego wezwania, w obowiązującym terminie i w odpowiedniej wysokości. Organ rentowy dokonał rozliczenia jego konta i stwierdzono zaległości – drobne niedopłaty składek za długi okres. Pismem z 4 września 2020r. zawiadomiono odwołującego się o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Natomiast w dniu 10 grudnia 2020r. wysłano zawiadomienie o zakończeniu postępowania. Następnie, na podstawie rozliczenia konta płatnika, decyzją z 18 stycznia 2021r. organ rentowy stwierdził zadłużenie z tytułu niedopłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015r. do stycznia 2017r. w kwocie 379,96 zł wraz z odsetkami za zwłokę wynoszącymi 118,00 zł.

W dalszej części odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik zacytował art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 23 tej samej ustawy. Odnosząc się do treści odwołania, wskazał że nie wnosi ono do sprawy żadnych okoliczności, mogących skutkować zmianą decyzji. Wpłaty podane w odwołaniu, dokonane w dniach 17 listopada 2016r., 20 kwietnia 2016r. i 9 lutego 2017r. zostały rozliczone zgodnie z rozporządzeniem na najstarsze zaległości w następujący sposób:

I. wpłata w kwocie 577,90 zł z 17 listopada 2016r. została rozliczona na FUZ za:

- listopad 2016r. - 288,95 zł należność główna

- luty 2015r. – 40,75 zł należność główna

- marzec 2015r. – 9,01 zł należność główna

- maj 2015r. – 8,29 zł należność główna

- czerwiec 2015r. – 208,90 zł należność główna oraz 22 zł na odsetki

II. wpłata w kwocie 342,80 zł z 20 kwietnia 2016r. została rozliczona na FUZ za:

- kwiecień 2016r. – 288,95 zł należność główna

- luty 2015r. – 53,85 zł należność główna

III. wpłata w kwocie 305,61 zł z 9 lutego 2017r. została rozliczona na FUZ za:

- za luty 2017r. – 297,28 zł należność główna

- za czerwiec 2015r. – 8,33 zł należność główna

(odpowiedź na odwołanie z 23 lutego 2021r., k. 7-8 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. W. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. W okresie styczeń 2015r. – kwiecień 2017r. był zobowiązany opłacać jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. W tym czasie dokonał następujących wpłat: 16 stycznia 2015r. – 270,40 zł, 19 marca 2015r. – 270,40 zł, 7 kwietnia 2015r. – 540,08 zł, 19 maja 2015r. – 271,12 zł, 8 lipca 2015r. – 540,80 zł, 31 sierpnia 2015r. – 270,40 zł, 7 września 2015r. – 270,40 zł, 15 października 2015r. – 270,40 zł, 12 listopada 2015r. – 270,40 zł, 28 grudnia 2015r. – 270,40 zł, 18 stycznia 2016r. – 270,40 zł, 25 lutego 2016r. – 270,40 zł, 1 marca 2016r. – 270,40 zł, 20 kwietnia 2016r. – 342,80 zł, 19 maja 2016r. – 288,95 zł, 22 czerwca 2016r. – 288,95 zł, 25 lipca 2016r. – 288,95 zł, 20 sierpnia 2016r. – 288,95 zł, 9 września 2016r. – 288,95 zł, 17 listopada 2016r. – 577,90 zł, 27 grudnia 2016r. – 288,95 zł, 20 stycznia 2017r. – 288,95 zł, 9 lutego 2017r. – 305,61 zł, 20 marca 2017r. – 297,28 zł, 6 kwietnia 2017r. – 297,28 zł (rozliczenie zobowiązań, k. 6, 21, 27-28 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonywał rozliczenia wpłat składek przekazywanych przez S. W. zgodnie z deklaracjami, a kwoty wyższe niż należne rozliczył następująco:

I. wpłata w kwocie 540,08 zł z 7 kwietnia 2015r. rozstała rozliczona na FUZ za:

- kwiecień 2015r. – 279,41 zł należność główna

- maj 2014r. – 50,84 zł należność główna

- październik 2014r. – 202,83 zł należność główna i 7 zł na poczet odsetek

II. wpłata w kwocie 540,80 zł z 8 lipca została rozliczona na FUZ za

- lipiec 2015r. – 279,41 zł należność główna

- październik 2014r. – 67,57 zł należność główna

- styczeń 2015r. – 9,01 zł należność główna

- luty 2015r. – 184,81 zł należność główna

III. wpłata w kwocie 342,80 zł z 20 kwietnia 2016r. została rozliczona na FUZ za:

- kwiecień 2016r. – 288,95 zł należność główna

- luty 2015r. – 53,85 zł należność główna

IV. wpłata w kwocie 577,90 zł z 17 listopada 2016r. została rozliczona na FUZ za:

- listopad 2016r. - 288,95 zł należność główna

- luty 2015r. – 40,75 zł należność główna

- marzec 2015r. – 9,01 zł należność główna

- maj 2015r. – 8,29 zł należność główna

- czerwiec 2015r. – 208,90 zł należność główna oraz 22 zł na odsetki

V. wpłata w kwocie 305,61 zł z 9 lutego 2017r. została rozliczona na FUZ za:

- za luty 2017r. – 297,28 zł należność główna

- za czerwiec 2015r. – 8,33 zł należność główna

(rozliczenie zobowiązań, k. 6, 21, 27-28 a.s.).

Pismem z 3 września 2020r., doręczonym S. W. w dniu 8 września 2020r., organ rentowy zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne (zawiadomienie wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru – akta ZUS). Następnie pismem z 9 grudnia 2020r. płatnik został poinformowany, że Zakład zakończył postępowanie i poinformował o możliwości wglądu w akta sprawy oraz zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień i wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. S. W. wskazane pismo otrzymał 14 grudnia 2020r. i nie zajął stanowiska (pismo z 9 grudnia 2020r. ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru – akta ZUS). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w dniu 18 stycznia 2021r. wydał decyzję znak: (...), w której stwierdził, że S. W. jest dłużnikiem Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015r. do stycznia 2017r. w łącznej kwocie 379,96 zł oraz odsetek za zwłokę wynoszących 118 zł. Na kwotę wskazanej należności głównej złożyły się następujące zaległości: za październik, listopad i grudzień 2015r. – po 9,01 zł, za styczeń, luty i marzec 2016r. – po 18,55 zł, za październik 2016r. – 288,95 zł i za styczeń 2017r. – 8,33 zł. Z kolei kwota należności z tytułu odsetek objęła: po 7 zł za styczeń, luty i marzec 2016r. i 97 zł za październik 2016r. (decyzja ZUS z 18 stycznia 2021r. – akta ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów. Na jeden z nich - rozliczenie zobowiązań, S. W. powoływał się w toku postępowania dla wykazania słuszności swoich twierdzeń. Nie podnosił, aby jego wpłaty widniejące w tym rozliczeniu zostały błędnie odnotowane, jeśli chodzi o terminy płatności i kwoty, wobec tego Sąd na podstawie wskazanego dokumentu dokonał ustaleń faktycznych w tym zakresie. Ustalenia objęły również sposób rozliczenia wpłat przez ZUS, który odwołujący się kwestionował, zarzucając błędne działania. Sąd ocenił jednak, że był on prawidłowy, co będzie przedmiotem analizy w części obejmującej rozważania prawne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie S. W. podlegało oddaleniu.

Odwołujący się, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, zobowiązany był dokonywać płatności składek na ubezpieczenie zdrowotne, art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 2008 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2016r., poz. 963) – dalej jako ustawa systemowa, w okresie gdy prowadzona była działalności, jak i obecnie, wskazuje bowiem, że płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Nadto, stosownie do treści art. 47 ust. 1 ww. ustawy (stan prawny obowiązujący w czasie prowadzenia działalności), płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż:

1) do 10 dnia następnego miesiąca – dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie,

2) do 5 dnia następnego miesiąca – dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych,

3) do 15 dnia następnego miesiąca – dla pozostałych płatników.

Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021r. poz. 1540). Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata zwane dalej „należnościami z tytułu składek” nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie zaś z treścią art. 32 ww. ustawy, do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytury Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców, ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

W przedmiotowej sprawie, ponieważ odwołujący się nie kwestionował samego obowiązku opłacania składek na FUZ, jak i wpłat, jakie na jego koncie odnotował ZUS, a sposób rozliczenia wpłaconych kwot, to przypomnieć należy, że zasady wedle, jakich ZUS takie rozliczenie przeprowadza, nie są dowolne. Regulują je odpowiednie przepisy. Przed 1 stycznia 2018r. obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78, poz. 465). Zostało zastąpione przez nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 21 września 2017 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 1771), ale w przypadku S. W. nie mogło być stosowane, gdyż § 32 wskazuje, że do wpłat dokonanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec faktu, iż odwołujący się składki płacił do kwietnia 2017r., a więc przed datą wejścia w życie nowego rozporządzenia, to w jego przypadku tym aktem prawnym, który mógł i powinien być stosowany, było przywołane wcześniej rozporządzenie z 18 kwietnia 2008r. Zacytowanie jego fragmentu, obejmującego istotne w przedmiotowej sprawie regulacje, Sąd uznaje za istotne, biorąc pod uwagę to, że odwołujący się kwestionując niekorzystane dla niego stanowisko ZUS oraz opinie biegłej sądowej E. Z., która w przeciwieństwie do biegłej B. Z., zastosowała wskazane rozporządzenie, powtarzał swoje argumenty, nie przyjmując do wiadomości tego, że rozliczenie składek nie jest dokonywane w pełnym zakresie tak, jak chciałby płatnik. Według odwołującego się skoro w pewnych okresach płacił więcej niż składka należna za miesiąc, za który była składana deklaracja i dokonywana płatność, to ZUS nadwyżkę tej kwoty powinien rozliczyć tak, jak odwołujący się przyjmował. Według odwołującego się, skoro nie dopłacił składek np. za styczeń, luty i marzec 2016r. (płacone były kwoty niższe niż należne, bo składka na FUZ wynosiła w tym czasie 279,41 zł, a płacone było 270,40 zł), a w kwietniu 2016r. zapłacił więcej, bo 342,80 zł, to ZUS powinien wskazaną kwotę rozliczyć na miesiąc bieżący, za który była dokonywana wpłata, resztę zaś na poczet niewielkich niedopłat w miesiącach styczeń, luty i marzec 2016r. Rozporządzenie, o którym była mowa, podstaw do takiego rozliczenia nie daje jednak. Z § 15 wynika:

1. Jeżeli wpłata składek na ubezpieczenie zdrowotne jest wyższa niż kwota należnych składek z tego tytułu wynikająca z rozliczenia dokonanego w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy, nadwyżkę pozostałą po pokryciu należnych składek z tego tytułu za dany miesiąc kalendarzowy zalicza się na pokrycie zaległych należności z tytułu tych składek, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

2. Z kwoty pozostałej po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, pokrywa się proporcjonalnie należności funduszu emerytalnego i otwartych funduszy emerytalnych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

3. Z kwoty pozostałej po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 2, pokrywa się proporcjonalnie należności funduszu rentowego, funduszu chorobowego i funduszu wypadkowego, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

3a. Z kwoty pozostałej po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 3, pokrywa się należności z tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

4. Z kwoty pozostałej po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 3a, pokrywa się proporcjonalnie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

Powołane rozporządzenie zawiera też unormowania sytuacji, gdy wpłaty zostały dokonane niezgodnie z przepisami. Stosownie do § 6 ust. 3 i 4 rozporządzenia - wpłaty składek dokonane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie powinny obejmować również odsetki za zwłokę. W przypadku gdy wpłata, o której mowa w ust. 3, nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę. Z kolei zgodnie z § 11 ust. 3 - jeżeli płatnik składek dokona w obowiązującym terminie wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Emerytur Pomostowych, na ubezpieczenie zdrowotne lub na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nieoznaczonej co do okresu, wpłatę tę zalicza się w pierwszej kolejności na pokrycie należności z danego tytułu, poczynając od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z zachowaniem w ramach wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne pierwszeństwa zaspokojenia należności funduszu emerytalnego i otwartych funduszy emerytalnych. Natomiast w myśl § 12 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli wpłata składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od kwoty należnych składek rozliczonych w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy, zgodnie z zasadami określonymi w § 6 ust. 1 pkt 1, w pierwszej kolejności rozlicza się ją na pokrycie należnych składek na fundusz emerytalny i na otwarte fundusze emerytalne.

Wskazane przepisy umożliwiają zaewidencjonowanie składek wpłaconych niezgodnie z deklaracją lub z prawidłowo ustalonymi kwotami za dany miesiąc w przypadku, gdy: składka została wpłacona po terminie bez prawidłowo naliczonych odsetek za zwłokę, w niższej lub wyższej kwocie oraz w przypadku składki "nieoznaczonej co do okresu". W przypadku S. W. – choć wskazywał na wywiązywanie się prawidłowo ze wszystkich obowiązków – składki nie były płacone w niektórych miesiącach w pełnej wysokości albo były nadpłacane. W takiej sytuacji – mimo, że odwołujący się uznał, że wszystkie brakujące należności zostały wyrównane – cytowane przepisy rozporządzenia nakazywały rozliczać nadpłaty w inny sposób. Zgodnie z tym sposobem jasno określonym w przepisach, organ rentowy rozliczył wpłaty wyższe niż należne w części na poczet należności określonej w składanej deklaracji, czyli za miesiąc bieżący, w pozostałej zaś części na pokrycie zaległych należności funduszu ubezpieczeń zdrowotnych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności. Pokryciu podlegały więc zaległości, jakie S. W. miał w latach wcześniejszych. Według odwołującego się, skoro zadłużenie określone w decyzji obejmowało tylko konkretny okres od października 2015r. do stycznia 2017r., to wpłaty z tego okresu powinny być zaliczone tylko na poczet należności, jakie tego okresu dotyczyły.

Wskazane stanowisko S. W., w świetle cytowanych przepisów rozporządzenia, jest błędne. Inny niż chciałby odwołujący się sposób rozliczenia wpłat nie jest wyrazem braku wiedzy czy też braku zapoznania się z aktami, co odwołujący się bezpodstawnie zarzucał w toku postępowania, ale wynikiem zastosowania tych regulacji, które były cytowane. One wyraźnie wskazują, że składki zapłacone w zbyt wysokiej kwocie, albo w innych przypadkach, o których była mowa, mogą być zaliczane na najstarsze zaległości, a więc nie tylko te, które przypadają w analizowanej sprawie na okres uwzględniony w zaskarżonej decyzji, ale cały okres, kiedy działalność była prowadzona, a istniały zaległości, które się nie przedawniły.

Potwierdzeniem poprawności rozliczenia, jakiego zgodnie z powołanymi przepisami dokonał ZUS, jest opinia biegłej sądowej E. Z.. Biegła zastosowała ww. rozporządzenie i składki zapłacone w kwotach wyższych, a więc 342,80 zł (wpłata w dniu 20 kwietnia 2016r.), 577,90 zł (wpłata w dniu 17 listopada 2016r.) oraz 305,61 zł (wpłata w dniu 9 lutego 2017r.) rozliczyła na poczet należności głównych za miesiące zgodnie z deklaracją, a więc odpowiednio na kwiecień 2016r., listopad 2016r. i luty 2017r. Pozostała część, po pokryciu tych należności, zgodnie z § 13 rozporządzenia, została rozdysponowana na niezapłacone składki o najwcześniejszym terminie płatności. Pokryta została z tego m.in. należność za luty 2015r., za który płatność nie została dokonana – wprawdzie odwołujący się 7 kwietnia 2015r. zapłacił 540,08 zł, ale ta kwota wedle tych samych zasad, o których była mowa, pokryła należność za kwiecień 2015r. oraz zaległości z miesięcy wcześniejszych, a więc maja i października 2014r. Ponadto nadpłacone, wcześniej wskazane kwoty pokryły zaległości z marca i maja 2015r. (za te miesiące odwołujący się miał zapłacić składkę na FUZ w wysokości 279,41 zł miesięcznie, a zapłacił 19 marca 2015r. – 270,40 zł, 19 maja 2015r. – 271,12 zł), za luty 2015r. i za czerwiec 2015r. (za te miesiące wpłaty brak – wpłaty dokonane były w styczniu, marcu, kwietniu, maju, lipcu 2015r. itd., a wyższa kwota zapłacona 7 kwietnia 2015r. - 540,08 zł, pokryła należność za kwiecień 2015r., zaś reszta została zaliczona na poczet zaległości z 2014r. o najwcześniejszym terminie płatności wedle tych samych zasad, o których wcześniej była mowa).

Odwołujący się, kwestionując tak główną, jak i uzupełniającą opinię biegłej E. Z., choć jest księgowym, nie wskazał żadnych konkretnych danych matematycznych, które zostałyby podane niezgodnie z prawdą i fałszywie. W piśmie z 22 lipca 2024r. (k. 314) zarzucił, że tabele, jakie biegła przygotowała, są zafałszowane, a jako dowód rzekomego fałszerstwa wskazał tabelę III, w której za październik biegła wpisała kwotę 0,00 zł. Taka kwota – co zresztą biegła wyjaśniła w opinii uzupełniającej – jest skutkiem takiego rozliczenia wpłaty z 17 listopada 2016r., z jaką odwołujący się nie zgadzał się. O tym jednak, że stanowisko odwołującego się w tym zakresie jest niezasadne, była już mowa w części, w której Sąd analizował przepisy rozporządzenia z 18 kwietnia 2008r.

Uwzględniając wskazane okoliczności, w tym poprawność matematyczną wyliczeń wskazanej biegłej oraz zastosowanie zasad rozliczania wpłat z tytułu składek, wynikających z ww. rozporządzenia, Sąd ocenił opinie biegłej E. Z. jako rzetelne, a dalsza niezgodna S. W. na stanowisko biegłej, przedstawiona w piśmie z 19 marca 2025r. (k. 349) ma tylko charakter polemiczny, nie merytoryczny i odwołujący się do sformułowań, które do zasad rozliczania składek nie nawiązują w ogóle.

Analizując zaś opinie wydane przez biegłą sądową B. Z., Sąd nie nadał im przymiotu rzetelności. Po pierwsze, biegła w ogóle nie odwołała się rozporządzenia z 18 kwietnia 2008r. i nie zastosowała zasad z niego wynikających, mimo zacytowanego brzmienia przepisów i niekwestionowanego faktu, iż S. W. płacił zbyt niskie składki, albo nadpłacał je. W takim przypadku, kierując się brzmieniem § 15 ww. rozporządzenia, biegła nie mogła poprzestać tylko na prostym zestawieniu płaconych należności z tym, co było należne oraz z wolą odwołującego się zaliczenia wpłat w nadwyżce na należności, jakie wskazał. ZUS natomiast miał podstawy do rozliczenia nadpłaty na najstarsze zaległości. Biegła B. Z. tymczasem tych okoliczności w ogóle nie wzięła pod uwagę. Po drugie, biegła bezzasadnie powołała się na przedawnienie części należności. Organ rentowy w piśmie z 2 listopada 2023r. i załączniku (k. 218-220) zasadnie wskazał, że termin przedawnienia co do należności za październik – grudzień 2015r. został zawieszony z uwagi na treść art. 24 ust. 5f ustawy systemowej. Przepis ten stanowi, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W przypadku S. W. wszczęcie postępowania w sprawie obowiązku opłacania składek nastąpiło w dniu, w którym odwołujący się odebrał zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a więc 8 września 2020r. Było to zanim należności składkowe za październik, listopad i grudzień 2015r. przedawniły się (okres przedawnienia wynosi 5 lat, licząc od terminu płatności składek, który przypadał odpowiednio na 10 listopada 2015r., 10 grudnia 2015r. i 10 stycznia 2016r.). Do daty doręczenia odwołującemu się ww. zawiadomienia, licząc od wskazanych dat, nie upłynęło 5 lat. Termin przedawnienia w dacie, w której zawiadomienie zostało doręczone został zawieszony i stan ten trwał będzie do czasu uprawomocnienia się decyzji z 18 stycznia 2021r. Biegłego nie wzięła tego pod uwagę, jej opinia jest więc i w tym zakresie obarczona błędem. Jeśli chodzi zaś o przedawnienie należności z lat wcześniejszych, co również było sugerowane w opiniach B. Z., to z takim nie mamy do czynienia, gdyż w czasie, kiedy ZUS pokrywał zaległości np. z roku 2014 wpłatami, jakich dokonał S. W. w wyższych niż należne kwotach, a było to w roku 2015, w roku 2016 i w roku 2017, to 5 – letni termin przedawnienia i jeszcze nie upłynął. Do takiego rozliczenia mogło więc dojść.

Podsumowując, zdaniem Sądu, rozliczenie organu rentowego jest poprawne. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022r. (III USKP 121/21) przepisy rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podobnie jak przepisy ustawy systemowej nie znają instytucji zaliczania nadpłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sposób zgodny z wolą płatnika. W tej sytuacji odstępstwo od ich zastosowania może być dopuszczalne wyłącznie w przypadkach wynikających z realizacji innych obowiązków ustawowych (np. wykonania wyroku karnego nakładającego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej pracownikom przez nieodprowadzanie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, środki wpłacone na rachunek organu rentowego z takiego tytułu muszą zostać zaliczone na poczet zaległości składkowych objętych takim wyrokiem i nie można do nich stosować kolejności zaliczania wpłat na poczet zaległości przewidzianej w przepisach rozporządzenia rozliczeniowego).

W przypadku S. W. nadpłaty zostały poprawnie rozliczone zgodnie z powołanym rozporządzeniem, nie zaś wolą odwołującego się. Z tego względu na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. odwołanie zostało oddalone.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając je od ubezpieczonego – jako strony przegrywającej spór – na rzecz organu rentowego, reprezentowanego przez radcę prawnego. Wysokość tychże kosztów została ustalona przy uwzględnieniu okoliczności, że postępowanie w przedmiotowej sprawie dotyczyło wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, a w takim przypadku koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019r., III UZP 9/19). Wartość przedmiotu sporu obejmująca należności z tytułu składek (bez odsetek, z uwagi na brzmienie art. 20 k.p.c. oraz poglądy orzecznictwa – postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2022r., I UZ 12/22) wyniosła w przedmiotowej sprawie 380 zł (art. 126 1 § 3 k.p.c.), co uzasadniało zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwoty 90 zł, zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1935).

sędzia Agnieszka Stachurska