descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VII GC 1315/21

Uzasadnienie

wyroku Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach

z dnia 25 kwietnia 2025 r.

Pozwem wniesionym do tut. Sądu powód Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) sp. z o.o. w K. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) S.A. w K. kwoty 21.339,89 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, kwoty 6.000,08 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności oraz kosztów procesu według norm przepisanych. Żądanie powoda obejmowało skapitalizowane odsetki, naliczone przez powoda wobec opóźnień w opłacaniu przez pozwanego wynagrodzenia powoda za dostawę urządzeń.

W dniu 12 listopada 2021 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym o sygn. VII GNc 1945/21/12 w całości uwzględniając żądanie pozwu.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty, pozwany (...) S.A. w K. wniósł o częściowe oddalenie powództwa co do kwoty 25.896,56 zł, zasądzenie kosztów procesu oraz podniósł zarzut potrącenia kwoty 13.163,10 zł. Pozwany nie zgodził się ze stanowiskiem powoda w zakresie kwoty wyliczonych odsetek. Zdaniem pozwanego o zastosowaniu dochodzonych odsetek z uwagi na opóźnienie można mówić tylko wtedy, gdy termin zapłaty określony w umowie przekraczałby 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi i tylko wtedy, jeśli strony w umowie nie ustaliłyby inaczej. Pozwany podkreślił, że strony ustaliły jednak odmienny termin, który wynosił 120 dni. Zdaniem pozwanego nie jest to rażąco nieuczciwy termin. Pozwany podniósł również zarzut częściowego wygaśnięcia roszczeń powoda wobec złożonego oświadczenia z dnia 7 grudnia 2021 r. o potrąceniu dochodzonych przez powoda wierzytelności z wierzytelnościami pozwanego. Pozwany wskazał, że potrąceniem objęte zostały noty o nr NU/70/401/19/3035, NU/70/401/19/1953, NU/70/401/19/03046.

W dniu 14 grudnia 2021 r. uprawomocnił się nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 12 listopada 2021 r. do kwoty 1.443,41 zł.

W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał wniesione żądania i wnioski. Podniósł ponadto, że termin wynoszący 120 dni był terminem narzuconym we wzorcu umowy i nie podlegał żadnym negocjacjom, a ustalone terminy płatności, przekraczające okres 60 dni były rażąco nieuczciwe i służyły wykorzystaniu przez pozwanego pozycji dominującej. Ponadto powód w odniesieniu do opóźnień wskazał, że nie następowały one z jego winy, a w związku z faktem, iż niejednokrotnie powód nie mógł dostarczyć realizowanego zamówienia mimo gotowości. Powód zakwestionował również skuteczność dokonanego przez pozwanego potrącenia. Dodatkowo podniósł zarzut miarkowania naliczonych przez pozwanego i przedstawionych do potrącenia kar umownych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji urządzeń elektroniki górniczej. Pozwany prowadzi działalność górniczą w zakresie wydobycia i sprzedaży węgla kamiennego.

/dowód: okoliczność powszechnie znana potwierdzona przez odpis KRS (k.20-31)/

Strony zawarły szereg umów bądź to w trybie prawa zamówień publicznych, bądź to niepublicznych przetargów lub akcji. W stosunkach umownych powód występował w charakterze dostawcy (sprzedawcy lub usługodawcy). Dostarczał i serwisował pozwanemu urządzenia elektroniki górniczej. Każda z zawartych umów zawierała postanowienie dotyczące 120-dniowego terminu płatności wystawionych faktur.

/dowód: okoliczności przyznane i uznane za przyznane; zawarte umowa (k. 229-310)/

Strony zawarły następujące transakcje handlowe:

LP

Nr dokumentu

Data wpływu

Data zapłaty

Kwota (PLN)

Liczba dni wg pozwu art. 5

Odsetki art. 5

Liczba dni art. 7 wg pozwu

odsetki art. 7

Suma odsetek

025/02/2020/ (...)

20.02.2020

11.05.2020

55.350,00

181,97

348,78

530,75

016/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.06.2020

2.126,33

7,92

38,86

46,78

015/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.06.2020

3.966,97

17,78

72,49

90,27

010/02/2020/ (...)

12.02.2020

12.06.2020

3.646,34

11,99

67,78

79,77

003/01/2020/ (...)

21.01.2021

19.06.2020

7.425,26

29,09

205,87

234,96

004/01/2020/ (...)

21.01.2021

19.06.2020

38.187,07

149,61

1.058,78

1.208,39

002/01/2020/ (...)

21.01.2021

19.06.2020

74.456,82

291,71

2.064,39

2.356,10

002/01/2020/ (...)

7.02.2020

26.06.2020

7.429,20

27,38

184,92

212,30

009/01/2020/ (...)

27.01.2020

25.06.2020

12.729,02

48,82

348,91

397,73

008/01/2020/ (...)

27.01.2020

25.06.2020

30.178,39

115,76

827,22

942,98

004/02/2020/ (...)

12.02.2020

10.07.2020

6.099,32

20,05

164,85

184,90

005/02/2020/ (...)

12.02.2020

10.07.2020

6.943,10

22,83

187,65

210,48

001/02/2020/ (...)

19.02.2020

10.07.2020

10.740,11

34,13

269,97

304,10

012/02/2020/ (...)

12.02.2020

10.07.2020

11.668,27

38,36

315,37

353,73

007/02/2020/ (...)

12.02.2020

10.07.2020

23.336,54

76,72

630,73

707,45

003/02/2020/ (...)

19.02.2020

10.07.2020

12.227,58

38,36

307,37

345,73

002/02/2020/ (...)

19.02.2020

10.07.2020

18.987,46

60,34

477,29

537,63

018/02/2020/ (...)

19.02.2020

17.07.2020

6.309,90

20,05

170,83

190,88

017/02/2020/ (...)

19.02.2020

17.07.2020

12.619,80

40,11

341,66

381,77

015/02/2020/ (...)

19.02.2020

17.07.2020

24.108,00

76,62

652,70

729,32

016/02/2020/ (...)

19.02.2020

17.07.2020

56.580,00

179,82

1.531,85

1.711,67

(...)

20.02.2020

17.07.2020

7.839,18

25,77

209,77

235,34

031/02/2020/ (...)

20.02.2020

17.07.2020

22.434,90

73,76

600,34

674,10

030/02/2020/ (...)

20.02.2020

17.07.2020

28.481,19

93,64

762,13

855,77

020/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

11.552,06

43,04

318,96

362,00

023/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

18.929,70

70,53

522,66

593,19

014/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

20.665,38

77,00

570,60

647,60

013/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

27.950,82

104,15

771,75

875,90

018/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

33.640,50

125,35

928,85

1.054,20

017/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

42.239,38

157,39

1.166,27

1.323,66

024/01/2020/ (...)

4.02.2020

3.07.2020

65.899,22

245,54

1.819,55

2.065,09

(...)

26.02.2020

24.07.2020

30.045,80

92,61

805,04

897,65

RAZEM

2.598,20

18.744,19

21.342,39

/dowód: okoliczności przyznane co do zawarcia umów i ich wykonania, potwierdzone umowami (k. 229-310); zamówieniami (k. 59-76); fakturami VAT (k. 77-94v); wyciąg z rachunku bankowego (k. 102-104v)/

4 marca 2019 r. pozwany wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/1953 na kwotę 24.881 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...), z czego 20.799,80 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...) oraz 4081,20 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...).

/dowód: nota księgowa (...) z wyliczeniami (k. 216-218)/

16 maja 2019 r. pozwany wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/3046 na kwotę 5.511 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...) w ramach zamówienia 70/R- (...)/.

/dowód: nota księgowa nr (...) z wyliczeniami (k. 21-223)/

16 maja 2019 r. pozwany wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/3035 na kwotę 29.257,50 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...), z czego 17.377,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...), 9.922,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...) oraz 1.957,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...).

/dowód: nota księgowa nr (...) z wyliczeniami (k. 224-226)/

W dniu 9 czerwca 2021 r. powód wystawił na rzecz pozwanego notę księgową o nr (...) na łączną kwotę 264.812,48 zł w tym 215.901,76 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych z czego kwota 24.195,16 zł stanowiła odsetki wyliczone na podstawie art. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Kwota 24.715,56 zł stanowiła kwotę rekompensaty za dochodzenie należności.

/dowód: nota księgowa nr (...) (k. 110)/

Pismem z dnia 2 lipca 2021 r. pozwany sporządził korekty do noty odsetkowej o nr 4/06/2021.

/dowód: korekta noty odsetkowej (k. 312-316)/

Pismami z dnia 22 października 2021 r. pozwany złożył powodowi oświadczenie, że dokonuje potrącenia należności powoda wynikających z noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 3.025,21 zł, noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 5.511,00 zł oraz noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 29.257,50 zł z należnościami powoda stwierdzonymi nota księgową o nr (...).

/dowód: oświadczenie o potrąceniu o nr (...) (k. 210); oświadczenie o potrąceniu o nr (...) (k. 211); oświadczenie o potrąceniu o nr (...) (k. 212)/

Żadna ze stron nie kwestionowała faktu wysłania oraz otrzymania wystawionych faktur.

W sprawozdaniu finansowym z 2019 r., pozwany wskazał, że finansowanie działalności (...) S.A. w znacznej mierze było oparte o kapitały własne. Poza środkami z bieżącej działalności operacyjnej, finansowanie wymagalnych zobowiązań spółki, w tym w zakresie nakładów inwestycyjnych, odbywało się z wykorzystaniem: - leasingu finansowego i operacyjnego, dostępnego salda kredytu wielocelowego, kredytu kupieckiego. W zakresie terminów płatności działalność pozwanego oparta była dla zobowiązań na zakupach realizowanych z terminem płatności wynoszącym 120 dni od daty wpływu faktury od zamawiającego (okoliczność bezsporna).

W dniu 17 sierpnia 2018 r. strony zawarły umowę nr (...) na dostawę części zamiennych do systemów automatyki przemysłowej dla Oddziałów (...) S.A. w 2019 r. nr grupy 316-4. W dniu 19 czerwca 2018 r. strony zawarły umowę nr (...) na dostawę części zamiennych do systemów automatyki przemysłowej dla Oddziałów (...) S.A. w 2019 r. We ww. umowach zastrzeżono kary umowne w razie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. W tej sytuacji wykonawca (powód) miał zapłacić zamawiającemu (pozwanemu) kary umowne w wysokości 0,1% umownej wartości netto towaru określonego każdorazowo do dnia dostarczanego towaru. Wykonawca (powód) zobowiązał się zapłacić zamawiającemu (pozwanemu) kary umowne w wysokości 0,1% umownej wartości netto towaru określonego każdorazowo do dnia dostarczonego towaru, przy czym od 31. dnia zwłoki kara umowna liczona miała być w wysokości 0,5%.

dowody: umowa nr (...) na dostawę części zamiennych do systemów automatyki przemysłowej dla Oddziałów (...) S.A. w 2019 r. nr grupy 316-4 k. 296-302, umowa nr (...) na dostawę części zamiennych do systemów automatyki przemysłowej dla Oddziałów (...) S.A. w 2019 r., k. 303-311

Powód realizował dostawy do miejsca wskazanego przez pracowników pozwanego. Powód realizował zamówienia wówczas, gdy uzyskiwał stosowną zgodę od pozwanego. Powód oczekiwał na zwrotną informację z danej kopalni, czy pozwany pozostaje gotowy do odbioru dostawy. Do opóźnień w dostawach dochodziło także wobec faktu, że pozwany składał zamówienia pod koniec roku, pomimo zawierania wcześniej z powodem umów ramowych na dostawy przez cały rok. Termin realizacji zamówienia wynosił 30 dni. Jest to termin bardzo trudny do dotrzymania. Urządzenia zamówione przez pozwanego są każdorazowo produkowane. Nie ma możliwości wyprodukowania wszystkich typów urządzeń, które pozwany chciałby zamówić jako producent. Dodatkowo powód jest uzależniony od terminów dostaw swoich podwykonawców. Powód nie może dokonać zamówienia u dowolnego dostawcy, lecz wyłącznie u dostawcy certyfikowanego.

dowody: zeznania M. S. (1) k. 678-680, zeznania M. S. (2) k. 680-682, zeznania G. H. k. 682

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań świadka M. S. (1), M. S. (2) oraz G. H. których moc dowodowa nie budziła wątpliwości Sądu. Również żadna ze stron nie zakwestionowała skutecznie ich wiarygodności i prawdziwości.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie w części, w której pozostawał bezsporny pomiędzy stronami Sąd ustalił na podstawie oświadczeń stron w zakresie, w jakim nie były one kwestionowane przez stronę przeciwną.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Do transakcji handlowych stanowiących podstawę faktyczną powództwa zastosowanie znajdują przepisy ustawy z 8 marca 2013 o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 1 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. poz. 1649), do transakcji handlowych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Wszystkie umowy zostały zawarte przed tym dniem i posiadają status transakcji handlowych, ponieważ ich przedmiotem była odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, a strony postępowania zawierały je w związku z wykonywaną działalnością. Dlatego zastosowanie mają przepisy poprzednio obowiązujące.

Podstawą prawną żądania kwoty 2.598,20 zł jest art. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2020 r. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli strony transakcji handlowej, z wyłączeniem podmiotu publicznego będącego podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej przewidziały w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych po upływie 30 dni, liczonych od dnia spełnienia swojego świadczenia i doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, do dnia zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.

Podstawę prawną żądania kwoty 18.744,19 zł stanowi z kolei art. 7 ust. 3 ww. ustawy.

Dokonując analizy przywołanego przepisu wskazać należy, iż jak stanowi art. 7 ust. 1 ww. ustawy z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny - wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wierzyciel spełnił swoje świadczenie; 2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.

Według art. 7 ust. 2 ww. ustawy, termin zapłaty określony w umowie nie może przekraczać 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, chyba że strony wyraźnie ustalą inaczej i pod warunkiem że ustalenie to nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Zatem podkreślić należy, że termin zapłaty może przekraczać 60 dni, jeżeli strony wyraźnie tak ustalą. Ciężar dowodu tej okoliczności spoczywa na dłużniku, jako że to on wywodzi z tego faktu korzystny dla siebie skutek prawny.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 ww. ustawy, jeżeli ustalony w umowie termin zapłaty jest dłuższy niż 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, a nie jest spełniony warunek, o którym mowa w ust. 2, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie, po upływie 60 dni przysługują odsetki, o których mowa w ust. 1.

Poprzez wyraźne ustalenie w rozumieniu art. 3 ust. 5 dyrektywy (...) w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych należy rozumieć jednoznaczne, niebudzące wątpliwości określenie terminu zapłaty w treści umowy. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż użyte w nim sformułowanie ,,wyraźnie ustalono inaczej” stoi na przeszkodzie jednostronnemu ukształtowaniu przez dłużnika terminu płatności przekraczającego 60 dni kalendarzowych, o ile nie zostanie wykazane – z uwzględnieniem treści umowy oraz towarzyszących jej okoliczności i dokumentów – że strony zgodnie i w sposób świadomy wyraziły wolę związania się takim postanowieniem umownym (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 lutego 2025 r., sygn. C-677/22). Mamy zatem do czynienia w tym zakresie z realizacją podstawowego aspektu zasady swobody umów, a to swobodnego podjęcia przez wierzyciela decyzji o zawarciu umowy. W ocenie Sądu doszło do skutecznego i wyraźnego ustalenia terminu zapłaty przekraczającego 60 dni kalendarzowych. Zgodnie z zasadą swobody umów, której integralną część stanowi swoboda zawarcia umowy, wierzyciel miał pełną możliwość podjęcia autonomicznej decyzji o przystąpieniu do kontraktu zawierającego dłuższy niż ustawowy termin zapłaty. Przyjęcie zawężającej wykładni art. 7 ust. 2 ustawy, ograniczającej jego zastosowanie wyłącznie do sytuacji, w których umowa została wynegocjowana indywidulanie, bez wątpienia byłoby sprzeczne z powołanym przepisem, gdyż nie różnicuje on skuteczności ustaleń umownych w zależności od trybu zawarcia umowy – dopuszczalne jest zatem zarówno zawarcie umowy w trybie negocjacyjnym, jak i ofertowym, przetargowym, aukcyjnym czy adhezyjnym, pod warunkiem że dłuższy termin zapłaty został jasno określony i zaakceptowany przez obie strony. W realiach niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż 120-dniowy termin płatności został w sposób wyraźny wskazany w treści zawartych między stronami umów, a jego istnienie nie było ukryte w zapisach umowy, czy też nieczytelne. Zważywszy na całokształt okoliczności towarzyszących zawarciu umów, w szczególności jednoznaczne brzmienie postanowień dotyczących płatności, nie budzi wątpliwości, że strony wyraziły zgodną wolę związania się wskazanym warunkiem umownym (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 lutego 2025 r., sygn. C-677/22). Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że takie ruchome wyznaczenie optymalnego terminu zapłaty nie ułatwia wyjaśnienia, czy ustalenie go w umowie w wymiarze przekraczającym 60 dni jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Jeśli umowny dłuższy termin nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela, to zamiast 60-dniowego ustawowego terminu, po upływie którego brak zapłaty prowadzi do powstania odsetek, należy stosować termin przyjęty przez strony (Art. 7 NadmOpTransHandlU red. Machnikowski 2025, wyd. 1/Zagrobelny). Zatem wyraźne ustalenie dłuższego terminu jest dopuszczalne, jeżeli nie jest rażąco nieuczciwe. Ciężar wykazania rażącej nieuczciwości postanowienia na gruncie odnośnego stanu prawnego spoczywa na wierzycielu, ponieważ to on wywodzi z tego tytułu korzystny dla siebie skutek prawny w postaci uprawnienia przewidzianego w art. 7 ust. 3.

Jak stanowi art. 11a ww. ustawy oceny, czy postanowienia umowne są rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela, dokonuje się, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności: 1) rażące odstępstwa od dobrych praktyk handlowych, które naruszają zasadę działania w dobrej wierze i zasadę rzetelności; 2) właściwość towaru lub usługi, które są przedmiotem transakcji handlowej.

Przy ocenie godnego ochrony interesu wierzyciela szczególną uwagę należy zwrócić na cel dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011 r., w sprawie zaliczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, który wyraźnie wskazany został w motywie 12, jakim jest promowanie kultury terminowego regulowania zobowiązań pieniężnych, m. in. poprzez ustanowienie jako zasady terminu zapłaty nieprzekraczającego 60 dni kalendarzowych. Niemniej jednak, zgodnie z motywem 13 dyrektywy dopuszczalne są sytuacje, w których strony transakcji gospodarczej – kierując się potrzebami obrotu i uzasadnionymi interesami gospodarczymi, takimi jak udzielenie kredytu kupieckiego – mogą zgodnie ustalić dłuższy termin płatności pod warunkiem, że nie prowadzi to do rażąco nieuczciwego traktowania wierzyciela. W tym kontekście motyw 28 dyrektywy jednoznacznie podkreśla, że swoboda kontraktowa nie może być wykorzystywana w celu obejścia ochrony należnej wierzycielowi. W szczególności za sprzeczne z celami dyrektywy może zostać uznane takie postanowienie umowne lub praktyka handlowa dotycząca terminu zapłaty, stopy procentowej odsetek za opóźnienie, bądź rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, które nie znajdują racjonalnego uzasadnienia w warunkach współpracy handlowej, a mają na celu przede wszystkim poprawę płynności finansowej dłużnika kosztem wierzyciela. W takim przypadku zachodzi ryzyko uznania takiej praktyki lub poszanowania za przejaw nadużycia prawa umownego. (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011r (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 48, str. 1 z późn. Zm., LEX; wyrok (...) z 6 lutego 2025 r., sygn. C-677/22)

Wspomniany kredyt kupiecki (zwany również towarowym lub handlowym) jest formą zgody sprzedającego na otrzymanie zapłaty za towar bądź wykonaną usługę po terminie dostawy. Nie wymaga szczególnej formy prawnej. Może zostać potwierdzony umową, ustalonymi warunkami lub terminem płatności (wyrok Sądu Najwyższego z 1 lutego 2017 r., sygn. I PK 315/15). Odroczenie terminu płatności stanowi często warunek konieczny zawarcia umowy wobec braku po stronie dłużnika zdolności kredytowej i środków na natychmiastową spłatę po otrzymaniu świadczenia wzajemnego, czyli braku płynności. Klauzula ta decyduje zwykle o nawiązaniu stosunku umownego. Stąd dyrektywa i ustawa nie zmierzają do usunięcia z obrotu kredytu kupieckiego, lecz mają na celu przeciwdziałanie jego nadużywaniu, a więc wymuszaniu na słabszym wierzycielu przez silniejszego dłużnika kredytowania jego działalności.

W ocenie Sądu, przewidziany w umowach zawartych pomiędzy stronami 120-dniowy termin zapłaty stanowi niedozwolone postanowienie umowne o charakterze rażąco nieuczciwym. Powyższe postanowienie odnoszące się do terminu zapłaty było regularnie powielane w każdej z zawartych między stronami umów. Stwierdzić należy, że było ono wprowadzane jedynie z uwagi na interes ekonomiczny strony pozwanej, gdyż zapewniało mu ono dodatkową płynność finansową. Tak ukształtowany termin płatności pozostaje, zdaniem Sądu, w sprzeczności z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego i dobrymi obyczajami handlowymi. Zgodnie z celem dyrektywy (...), ustanowienie terminu zapłaty przekraczającego standardowy 60-dniowy okres powinno mieć charakter wyjątku, uzasadnionego szczególnymi okolicznościami danej transakcji handlowej, a nie stanowić utrwalonej praktyki rynkowej. Tymczasem w niniejszej sprawie pozwany - będący dużym przedsiębiorcą, dominującym w relacji kontraktowej względem powoda – uczynił z wydłużonych terminów płatności standardowy element swoich umów, niezależnie od uzasadnienia ekonomicznego czy równowagi interesów stron. Należy w tym miejscu podkreślić, że obowiązek zapłaty w odroczonym terminie przenosi na wierzyciela ryzyko gospodarcze związane z działalnością dłużnika, co prowadzi do nieproporcjonalnego obciążenia słabszej strony stosunku prawnego. Przypomnieć należy, że powód dostarczany do kopalń sprzęt musiał odpowiednio wcześnie wyprodukować, zrealizować cały swój łańcuch dostaw, a pozwany dopiero po około 120 dniach dokonywał zapłaty korzystając już z dostarczonych urządzeń. Takie długie terminy płatności, narzucane przez większe podmioty gospodarcze mniejszym kontrahentom, stanowią istotną barierę w prowadzeniu działalności przez tych ostatnich, ograniczając ich zdolność do bieżącego finansowania własnych zobowiązań oraz dalszego rozwoju gospodarczego.

Wobec powyższego zarzut pozwanego jest nieskuteczny a powodowi należą się odsetki naliczone na zasadzie art. 7 ust. 3, czyli odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych za okres od 61. dnia od doręczenia faktury do dnia wymagalności.

Powodowi należały się również odsetki, o których mowa w art. 5 ww. ustawy. Pozwany tej okoliczności w zasadzie nie kwestionował, a bronił się jedynie zarzutem potrącenia.

Podstawą prawną żądania kwoty stanowiącej rekompensatę za odzyskiwanie należności jest art. 10 ust. 1 ww. ustawy, który stanowi, że wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:

1) 40 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych;

2) 70 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych;

3) 100 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych. Równowartość kwoty rekompensaty, o której mowa w ust. 1, jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. Niewątpliwie powód był uprawniony do żądania rekompensaty za każdą z nieterminowo opłaconych faktur VAT po upływie 60. dnia od daty doręczenia każdej z faktur. Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011 roku w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych w związku z art. 3 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy w jednej i tej samej umowie przewidziano kolejne dostawy towarów lub kolejne świadczenia usług, mające charakter okresowy, przy czym zapłata za każdą z tych dostaw lub za każde z tych świadczeń powinna nastąpić w określonym terminie, minimalna stała kwota 40 EUR stanowiąca przysługującą wierzycielowi rekompensatę z tytułu kosztów odzyskiwania należności jest należna za każde opóźnienie w płatności (por. wyrok (...) z 1 grudnia 2022 roku, C–370/21). Wspomnieć należy również, iż powód dochodził kwoty rekompensaty w wysokości 40 euro od każdej z faktur, podczas gdy w większości przypadków przysługiwała mu kwota wyższa, tj. 70 euro i 100 euro, albowiem zdecydowana większość faktur opiewała na kwoty wyższe aniżeli 5.000 złotych. Zauważyć również należy, że powód niewłaściwie przyjmował kurs NBP, gdyż kurs ten przyjmował z miesiąca wymagalności danej faktury. Tymczasem jak zostało wyżej wskazane, kurs ten należy przyjmować z miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dane świadczenie stało się wymagalne. Niemniej jednak, skoro powodowi przysługiwały wyższe kwoty na podstawie ww. ustawy, to Sąd nie dokonywał korekty żądania powoda. Z oczywistych względów Sąd nie mógł zasądzić wyższej kwoty, aniżeli kwota dochodzona pozwem, gdyż stanowiłoby to naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. Z kolei zmniejszenie kwoty dochodzonej pozwem tytułem rekompensat nie byłoby zasadne z uwagi na to, że prawo materialne, które Sąd bierze pod uwagę z urzędu przyznaje powodowi wyższe kwoty rekompensat. Z tych też względów należało zasądzić kwoty dochodzone pozwem.

Odnosząc się do zarzutu potrącenia, Sąd stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie.

Zarzut według prawa procesowego to fakt, którego zaistnienie daje pozwanemu prawo podniesienia zarzutu oraz czynność procesowa, w której pozwany korzysta z prawa podniesienia zarzutu. ( (...) W., O. pozwanego w procesie cywilnym, (...) Nr 6– (...), s. 473).

Zarzut potrącenia rozpatrywany był w oparciu o art. 203 1 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym aktualnie z uwagi na art. 19 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i innych ustaw (Dz. U. poz. 614)., który stanowi, że

do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Niezależnie od tego, czy oświadczenie woli o potrąceniu zostało złożone wcześniej, czy łącznie z zarzutem potrącenia, zarzut procesowy może zostać podniesiony tylko wówczas, gdy spełnione zostały przesłanki z art. 203 1 § 1 k.p.c. (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1). Oczywiście prawo procesowe nie może wpływać na skuteczność oświadczeń materialnoprawnych. Dlatego też brak spełnienia przesłanek z art. 203 1 k.p.c. nie oznacza, że złożone oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu przed procesem nie jest skuteczne. Prawo procesowe może natomiast wprowadzać ograniczenia w możliwości skorzystania z zarzutu. Chodzi bowiem o to, aby w procesie cywilnym nie mnożyć procesów z uwagi na ekonomikę procesową. Fakt istnienia wierzytelności objętej zarzutem potrącenia oznacza możliwość jej dochodzenia na gruncie innego (nowego) procesu cywilnego. Tym samym Sąd stoi na stanowisku, że art. 203 1 k.p.c. znalazł zastosowanie w rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Jak stanowi art. 203 1 § 1 k.p.c. podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda (pkt 1); o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników (pkt. 2). Pierwsza kategoria wierzytelności, które mogą zostać objęte zarzutem potrącenia, wynika ze związku z wierzytelnością dochodzoną pozwem. Ten związek między wierzytelnościami jest skutkiem tego, że muszą one wynikać z tego samego stosunku prawnego, opartego na umowie, delikcie, prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia itd. To pojęcie należy interpretować w sposób ścisły, co oznacza, że nie może stanowić podstawy zarzutu potrącenia wierzytelność pozwanego, która pozostaje w jakimkolwiek związku z wierzytelnością powoda (Art. 203 1 KPC T. I red. Szanciło 2023, wyd. 2/Szanciło). Podnosząc zarzut potrącenia, pozwany powinien go sprecyzować poprzez jednoznaczne określenie wierzytelności, których dotyczy, oraz wskazanie faktów, na których ten zarzut opiera. Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe uwzględnienie zarzutu procesowego podniesionego przez pozwanego w ramach niniejszego postępowania, bowiem pozwany nie wykazał, aby została spełniona pierwsza z przesłanek, która dotyczy tożsamości stosunku prawnego. Pozwany w sprzeciwie od nakazu zapłaty wskazał, że dokonał potrącenia należności w kwocie 13.133,10 zł wskazując iż wierzytelność ta dotyczy kar umownych wynikających z umów o nr (...) podczas gdy podstawę żądania pozwu stanowią zupełnie inne umowy, tj. (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...). Podkreślić należy również, iż potrącenie dokonane przez pozwanego jest nieprecyzyjne, gdyż nie wskazuje jaka wierzytelność pozwanego jest potrącana z wierzytelnością powoda. Pozwany nie wskazał, które konkretnie wierzytelności wzajemnie się umarzają. Powód de facto nie mógł merytorycznie odnieść się do oświadczenia o potrąceniu. Nie sposób ustalić, jaka część kary umownej została potrącona i z którą z wierzytelności powoda. Nie sposób zrozumieć, w jaki sposób pozwany potrącił kwotę 13.133,10 zł, gdy pozwany wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/1953 na kwotę 24.881 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...), z czego 20.799,80 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...) oraz 4081,20 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...). Ponadto pozwany wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/3046 na kwotę 5.511 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...) w ramach zamówienia 70/R- (...)/ oraz wystawił powodowi notę nr NU/70/401/19/3035 na kwotę 29.257,50 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...), z czego 17.377,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...), 9.922,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...) oraz 1.957,50 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...). Tymczasem z oświadczenia o potrąceniu wynika, że potrącenie dotyczy należności powoda wynikających z noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 3.025,21 zł, noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 5.511,00 zł oraz noty odsetkowej o nr (...) w kwocie 29.257,50 zł z należnościami powoda stwierdzonymi nota księgową o nr (...). Nie wiadomo, z którego ze zleceń wynika kwota 13.133,10 zł.

Gdyby jednak stanąć na stanowisku, że art. 203 1 k.p.c. nie ma zastosowania do oświadczeń o potrąceniu złożonych przed procesem to i tak kara umowna pozwanemu się nie należała. Zgodnie z art. 483 § 1 k.c., w umowie można zastrzec, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Choć odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej nie jest uwarunkowana poniesieniem przez wierzyciela szkody, to jest uwarunkowana pozostałymi przesłankami odpowiedzialności kontraktowej przewidzianymi w art. 471 k.c. Strony przewidziały karę umowną za zwłokę liczoną od 31. dnia zwłoki w wysokości 0,5% wartości umownej netto. Kara umowna nie należała się pozwanemu z uwagi na brak winy po stronie powoda. Nie ulega wątpliwości, iż opóźnienia w dostawach ze strony powoda występowały. Jak jednak wynika z zeznań świadków, opóźnienia te nie następowały z winy powoda. Świadek M. S. (1) zeznał, że miały one miejsce w związku z brakiem konkretnych dat realizacji typu i ilości urządzeń, materiałów wskazanych w specyfikacji materiałowej umowy. Pozwany nie sporządził żadnego harmonogramu dostaw. Ponadto powód uzależniony był również od terminu realizacji dostaw podwykonawców powoda, a w tym przypadku 30-dniowy termin płatności był bardzo trudny do zachowania, a strona pozwana nie chciała zgodzić się na zmianę warunków w tym zakresie. Powód o terminie realizacji dowiadywał się dopiero ze złożonego przez pozwanego zamówienia. Z kolei z zeznań świadka G. H. wynika, że zdarzały się sytuacje, kiedy powód musiał potwierdzać u pozwanego możliwość dostarczenia towaru czego ten niejednorodnie odmawiał. Nie można zatem stwierdzić, że opóźnienia, które wystąpiły wynikały z winy leżącej po stronie powoda.

Odnosząc się do odsetek, jak stanowi art. 482 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Wobec powyższego, uwzględniając zasadność powództwa w całości oraz z uwagi na fakt, iż roszczenie powoda co do kwoty 1.443,41 zł uprawomocniło się wobec jedynie częściowego sprzeciwu od nakazu zapłaty, odsetki od pozostałej kwoty należało zasądzić zgodnie z żądaniem pozwu.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach procesu należnych stronie powodowej Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. W niniejszej sprawie powód wygrał proces w całości, a więc należało zasądzić na jego rzecz zwrot kosztów procesu od pozwanego. Na zasądzoną kwotę 4.984,00 zł złozyły się:

- opłata od pozwu w kwocie 1.367,00 zł (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych),

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł,

- koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600,00 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Powyższa kwota zasądzona została wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (art. 98 § 1 1 k.p.c.).

Asesor sądowy

Sebastian Koczułap

ZARZĄDZENIE

1. Odnotować;

2. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanej– pocztą tradycyjną;

3. K.. 21 dni lub z wpływem.

K., dnia 7 maja 2025 r.

Asesor sądowy

Sebastian Koczułap