Treść orzeczenia
Sygn. akt VI U 450/14
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 19 maja 2015 roku
Sąd Rejonowy w Gliwicach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSR Małgorzata Sąsiadek
stażysta Monika Rzepka po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 roku w Gliwicach na rozprawie sprawy M. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o zwrot zasiłku macierzyńskiego na skutek odwołania M. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 17 października 2014 roku, nr (...)
1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zwalnia odwołującą z obowiązku zwrotu zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego od 7 kwietnia 2013 roku do 24 sierpnia 2013 roku, zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego od 25 sierpnia 2013 roku do 5 października 2013 roku oraz zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego od 6 października 2013 roku do 25 stycznia 2014 roku w łącznej kwocie 40.856,34 zł (czterdzieści tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych i trzydzieści cztery grosze);
2. zasądza od pozwanego organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę
60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
SSR Małgorzata Sąsiadek
Uzasadnienie
Odwołująca M. W. odwołała się od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 17 października 2014 roku, mocą której pozwany zobowiązał odwołującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego od dnia 7 kwietnia 2013 roku do dnia 24 sierpnia 2013 roku, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego od dnia 25 sierpnia 2013 roku do dnia 5 października 2013 roku oraz za okres urlopu rodzicielskiego od dnia 6 października 2013 roku do dnia 25 stycznia 2014 roku w łącznej kwocie 40.856,34 zł.
W uzasadnieniu swego stanowiska odwołująca podała, że pozwany błędnie przyjął, iż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 30 sierpnia 2013 roku (sygn. akt IV P 315/12), przywracającego ją do pracy u dotychczasowego pracodawcy, stosunek pracy odwołującej uległ restytucji już z dniem 1 września 2012 roku, to jest z dniem wadliwego rozwiązania umowy o pracę. Zdaniem odwołującej wyrok przywracający do pracy wywiera skutki od chwili jego uprawomocnienia się i zgłoszenia przez pracownika gotowości do pracy, a nie od dnia rozwiązania stosunku pracy. Oznacza to, że przywrócenie do pracy odwołującej nastąpiło w dniu 1 kwietnia 2014 roku, to jest w dniu zgłoszenia przez odwołującą gotowości do pracy, co było możliwe w następstwie wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 27 marca 2014 roku (sygn. akt VIII Pa 13/14) oddalającego apelację byłego pracodawcy odwołującej od wyroku Sądu I instancji. Tym samym – wskazywała dalej odwołująca – w okresie od dnia 1 września 2012 roku do dnia 31 marca 2014 roku odwołująca nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, natomiast z uwagi na prowadzoną działalność gospodarczą objęta była dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi począwszy od dnia 1 marca 2013 roku. Odwołująca wskazała, że nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymujące ich wypłatę oraz pozostałe okoliczności ujęte w art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 roku, poz. 1442 ze zm.).
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy domagał się oddalenia odwołania.
W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie pozwany podał, że zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 9, art. 11 i art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 roku, poz. 1442 ze zm.) oraz art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 roku, poz. 159). Wskazano, że toczące się postępowanie sądowe o przywrócenie odwołującej do pracy miało istotny wpływ na ustalenie prawa do wypłaty zasiłku macierzyńskiego, bowiem wskutek zapadłych wyroków sądowych nastąpiła ciągłość zatrudnienia odwołującej od dnia 1 września 2012 roku. W konsekwencji odwołująca w okresie spornym podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu ze stosunku pracy a nie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Pozwany na podstawie art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznał, że wobec braku powiadomienia organu rentowego o toczącym się postępowaniu sądowym wypłacone jej świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Odwołująca była zatrudniona w Centrum (...) w R. w okresie od dnia 1 września 2008 roku do dnia 31 sierpnia 2012 roku na podstawie umowy o pracę. W dniu 31 sierpnia 2012 roku stosunek pracy ustał w związku z rozwiązaniem przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem. Pozwem z dnia 16 maja 2012 roku skierowanym do Sądu Rejonowego w Zabrzu odwołująca odwołała się od wypowiedzenia umowy o pracę.
W październiku 2012 roku odwołująca rozpoczęła prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej w zakresie szkoleń kosmetycznych i jednocześnie przystąpiła do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych.
W dniu 7 kwietnia 2013 roku odwołująca urodziła syna M.. Z tytułu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu odwołująca zwróciła się do pozwanego organu rentowego o wypłatę zasiłku macierzyńskiego. Na druku zaświadczenia płatnika składek, który odwołująca złożyła pozwanemu organowi rentowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej było pouczenie o obowiązku zgłoszenia okoliczności mających wpływ na prawo, wysokość i podstawę wymiaru zasiłku, to jednak druk ten wypełniała księgowa odwołującej a ona tego pouczenia nie doczytała.
Odwołująca pobrała zasiłek macierzyński przez okres ustalony jako okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, łącznie od dnia 7 kwietnia 2013 roku do dnia 25 stycznia 2014 roku w kwocie 40.856,34 zł.
Wyrokiem z dnia z dnia 30 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Zabrzu (sygn. akt IV P 315/12) przywrócił odwołującą do pracy w Centrum (...) w R. na poprzednich warunkach.
Wyrokiem z dnia 27 marca 2014 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił apelację dotychczasowego pracodawcy odwołującej. W dniu 28 marca 2014 roku odwołująca zgłosiła pracodawcy gotowość do podjęcia pracy.
Odwołująca nie informowała pozwanego organu rentowego o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie przywrócenia do pracy, jego przebiegu oraz końcowym rozstrzygnięciu. W okresie pozostawania bez pracy w toku toczącego się postępowania sądowego w sprawie o przywrócenie do pracy Centrum (...) w R. uiściło składki na ubezpieczenie chorobowe odwołującej tylko z tytułu jednorazowego dodatku uzupełniającego wypłaconego w styczniu 2013 roku oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 rok wypłaconego w marcu 2013 roku.
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 października 2014 roku pozwany zobowiązał odwołującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego od dnia 7 kwietnia 2013 roku do dnia 24 sierpnia 2013 roku, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego od dnia 25 sierpnia 2013 roku do dnia 5 października 2013 roku oraz za okres urlopu rodzicielskiego od dnia 6 października 2013 roku do dnia 25 stycznia 2014 roku w łącznej kwocie 40.856,34 zł.
(dowody: akta orzecznicze odwołującej; przesłuchanie odwołującej – k. 28-verte; wykaz wynagrodzeń odwołującej – k. 36; akt sprawy Sądu Rejonowego w Zabrzu IV P 315/12; akta osobowe odwołującej).
Sąd zważył, co następuje
W oparciu o przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe Sąd uznał, że odwołanie odwołującej zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu było ustalenie czy brak powiadomienia ze strony odwołującej pozwanego organu rentowego o toczącym się postępowaniu sądowym spełniło przesłanki uznania pobranych przez nią świadczeń wskazanych w zaskarżonej decyzji jako świadczeń nienależnie pobranych oraz czy w okresie toczącego się postępowania sądowego o przywrócenie do pracy odwołująca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Zgodnie z dyspozycją art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 roku, poz. 1442 ze zm.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania (84 ust. 2 pkt 1 ustawy).
Należy wskazać, że odwołująca została prawomocnie przywrócona do pracy u dotychczasowego pracodawcy na poprzednich warunkach pracy i płacy na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 27 marca 2014 roku i w terminie 7 dni od przywrócenia do pracy zgłosiła gotowość do pracy. Co istotne, orzeczenie przywracające pracownika do pracy nie unieważnia wadliwego oświadczenia pracodawcy z mocą wsteczną od momentu, w jakim oświadczenie to zostało złożone, lecz restytuuje stosunek pracy od dnia, w którym pracownika zgłosił gotowość do pracy w związku z prawomocnym orzeczeniem. Orzeczenie przywracające pracownika do pracy nie działa ex tunc, lecz restytuuje stosunek pracy ex nunc, to jest od dnia, w którym ziścił się ustawowy warunek w postaci zgłoszenia przez pracownika do pracy. W konsekwencji oznacza to, że pomiędzy chwilą rozwiązania umowy pracę, a momentem skutecznego zgłoszenia przez pracownika oświadczenia o gotowości do podjęcia pracy stosunek pracy między stronami nie istniał. Co za tym idzie należy przyjąć, że okres pozostawania bez pracy po nieuzasadnionym lub niezgodnym z prawem wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy o pracę nie może być uważany za okres zatrudnienia, nawet jeżeli pracownik został przywrócony do pracy i zasądzono na jego rzecz wynagrodzenie za pracę. W tym okresie pracownik nie nabywa uprawnień do świadczeń pracowniczych uzależnionych od pozostawania w stosunku pracy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 26 sierpnia 2014 roku, (...) SA /OI 796/14, LEX nr 1507874; por. także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 lipca 2011 roku, II PK 18/11, OSNP 2012/17-18/220; z dnia 19 czerwca 2012 roku, II PK 272/11, LEX nr 1254675). W szczególności za okres pozostawania bez pracy po nieuzasadnionym lub niezgodnym z prawem wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy o pracę pracodawca nie ma obowiązku uiszczania składek na rzecz pracownika z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że stosunek pracy odwołującej z jej pracodawcą tj. Centrum (...) w R. ustał w dniu 31 sierpnia 2012 roku i został restytuowany – na mocy wyroku sądu i jednoczesnego zgłoszenia gotowości przez odwołującą do pracy – w dniu 1 kwietnia 2014 roku. W konsekwencji należy uznać, że w okresie od dnia 1 września 2012 roku do 31 marca 2014 roku odwołująca nie tylko nie nabyła żadnych uprawnień pracowniczych, ale i nie podlegała w tym czasie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Tym samym nie spoczywał na niej obowiązek poinformowania pozwanego organu rentowego o toczącym się postępowaniu sądowym i jego ostatecznym rozstrzygnięciu skoro postępowanie to nie miało wpływu na ustanie prawa odwołującej do zasiłku chorobowego wypłacanego jej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych, to na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zwolnił odwołującą z obowiązku zwrotu zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego od dnia 7 kwietnia 2013 roku do dnia 24 sierpnia 2013 roku, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego od dnia 25 sierpnia 2013 roku do dnia 5 października 2013 roku oraz za okres urlopu rodzicielskiego od dnia 6 października 2013 roku do dnia 25 stycznia 2014 roku w łącznej kwocie 40.856,34 zł.
Pozwany proces przegrał, a odwołująca reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Tym samym z mocy art. 98 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490) Sąd zasądził od pozwanego organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W sprawie o zwrot przez ubezpieczonego nienależnego świadczenia stosuje się stawkę minimalną, taką jak w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu) – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2012 roku, I UZ 102/12, OSNP 2013/23-24/290.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, w oparciu o powołane przepisy prawa orzeczono jak w sentencji.
SSR Małgorzata Sąsiadek