Treść orzeczenia
Uzasadnienie
Formularz (...)
Sygnatura akt
Sygn. akt VI Ko 66/23
1.WNIOSKODAWCA
R. S. (1)
2.ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA
1.
Odszkodowanie (kwota główna)
Odsetki
Pierwotne żądanie 216 000 zł, zmodyfikowane następnie na kwotę 448 368, 64 zł.
Pierwotnie wnioskodawca R. S. (1) za pośrednictwem swojego pełnomocnika domagał się kwoty 216 000 zł tytułem odszkodowania za 5 lat kary więzienia orzeczonej wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 14 grudnia 1948 r. - sygn. akt Sr (...) wobec jego ojca B. S. (1). Przy pierwotnym żądaniu domagano się kwoty stanowiącej iloczyn 60 pensji (z uwagi na 60 miesięcy więzienia) po 3 600 zł, co stanowiło wysokość minimalnego miesięcznego wynagrodzenia brutto od 1 lipca 2023 r.
Następnie zmodyfikowano żądanie, domagając się kwoty 448 368, 64 zł, która stanowiła iloczyn 64 miesięcy i kwoty średniego miesięcznego wynagrodzenia tj. 7 005, 76 zł. Pełnomocnik wskazał, iż domaga się kwoty za 64 miesiące, a więc 60 miesięcy więzienia oraz 4 miesiące po opuszczenia więzienia, kiedy to jeszcze pokrzywdzony nie pracował, co zdaniem pełnomocnika, było spowodowane problemami ze znalezieniem pracy oraz okresem "rehabilitacji" celem polepszenia jego stanu zdrowia i uzyskania zdolności do pracy. Zmianę żądania w zakresie wysokości miesięcznego wynagrodzenia, a więc poprzez żądanie średniego miesięcznego wynagrodzenia, pełnomocnik uzasadniał faktem, iż przed zatrzymaniem B. S. (1) pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) na stanowisku pracownika umysłowego od maja do lipca 1948 r., a następnie od lipca 1948 do września 1948 do zatrzymania w Spółdzielni (...) w N. także na stanowisku pracownika umysłowego, a co za tym idzie zdaniem wnioskodawcy, pobierane przez pokrzywdzonego wynagrodzenie było wyższe niż minimalne.
ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
2.
Zadośćuczynienie (kwota główna)
Odsetki
4 950 000 zł za doznaną krzywdę związaną z pobytem przez 5 lat w ciężkich więzieniach stalinowskich, a to w Więzieniu w R., (...) Ośrodku Pracy w P., w Więzieniu w S., w O. Pracy w S., O. Pracy w J., Więzieniu we W..
ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
3.
Inne
obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, co doprecyzowano na rozprawie 11 lipca 2023 r. poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 6 - krotności stawki minimalnej wynikającej z Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie
3.Ustalenie faktów
3.1.Fakty uznane za udowodnione
Lp.
Fakt
Dowód
Numer karty
3.1.1.
Wnioskodawca R. S. (1) ur. (...) jest synem B. S. (1) ur. (...) w N., a zmarłego(...) r. w N. oraz A. S. ur. (...) w (...), a zmarłej (...) r. w N.. Wnioskodawca, wobec śmierci pokrzywdzonego i jego małżonki, jest jedynym uprawnionym spośród osób wskazanych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
akt zgonu B. S. (1) i urodzenia R. S. (1) w aktach III Ko 819/22
akt zgonu A. S.
3.1.2.
Wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 14 grudnia 1948 r. - sygn. akt Sr (...) B. S. (1) został skazany za to, że od czerwca 1948 r. do dnia aresztowania na terenie powiatu N., był członkiem związku mającego na celu zbrodnie z art. 86 § 2 kkw pod nazwą (...) i występował pod pseudonimem (...), tj. przestępstwo z art. 14 § 1 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa na karę 5 lat więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.
kopia wyroku b. (...) z dnia 14 grudnia 1948 r. - sygn. akt SR (...)
151 - 154
3.1.3.
Postanowieniem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2019 r. - sygn. akt VI Ko 49/19 stwierdzono nieważność ww. wyroku b. (...) w K. z dnia 14 grudnia 1948 r. sygn. akt SR (...) wobec B. S. (1)
postanowienie SO w Krakowie z dnia 14 grudnia 2019 r. sygn. akt VI Ko 49/19
akta VI Ko 49/19
3.1.4.
B. S. (1) ukończył szkołę powszechną w 1934 r. Następnie pracował dorywczo na budowach. W 1938 r. wniósł podanie o przyjęcie go, jako ochotnika do wojska. W marcu 1939 r. został powołany do I. S. P.. B. S. (1) brał udział w kampanii wrześniowej i 20 września 1939 r. po rozbiciu m.in. jego oddziału przekroczył granicę polsko - węgierską i został internowany. W styczniu 1940 r. uciekł z obozu, ale został następnie zatrzymany i osadzony w cytadeli w B., a następnie do obozu w H.. Z końcem marca 1940, jako zorganizowana grupa wojskowych został wS. wcielony do S. S. przy(...), gdzie walczył w H.. Po kapitulacji armii (...), został przewieziony doP. i przydzielony do (...). Od października 1940 r. wraz z pozostałymi żołnierzami budował fortyfikacje w E. do sierpnia 1941 r., kiedy to został przewieziony pod T., gdzie uczestniczył w walkach z wojskami hitlerowskimi do marca 1942 r. Następnie został przewieziony doP., gdzie w okresie od marca do czerwca 1942 r. ukończył szkołę podoficerską w stopniu starszego strzelca. Wtedy też został przydzielony do Armii gen. A. - (...) S.. W okresie do września 1942 r. do lipca 1943 r. przebywał w I., a w styczniu 1943 r. B. S. (1) otrzymał stopień kaprala. Następnie przebywał w L. na szkoleniu górskim. Jesienią 1943 r. został wraz z całą dywizją przewieziony do W., gdzie m.in. uczestniczył w walkach pod M. C. i o A.. We W. B. S. (1) przebywał do sierpnia 1946 r., kiedy to został przewieziony w A., gdzie przebywał w obozie wojskowym do maja 1947 r., a w grudniu 1947 r. wrócił do Polski i zamieszkał u swoich krewnych. W związku z udziałem w walkach podczas II Wojny światowej był odznaczony licznymi orderami i medalami (m.in. Krzyż Walecznych, Krzyż Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Krzyż Monte Cassino, G. A., G. I., Medal za udział w wojnie obronnej 1939 r.).
B. S. (1) pracował od maja 1948 r., krótko jako pomoc biurowa w Starostwie w L., później jako pracownik fizyczny w spółdzielni ogrodniczo - warzywnej, a od lipca 1948 r. do września 1948 r. tj. chwili zatrzymania w (...), jako pracownik umysłowy - ekspedient.
Od czerwca 1948 do chwili zatrzymania 15 września 1948 r. był członkiem (...), która miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległego bytu.
zeznania wnioskodawcy R. S.
164 - 166
kopia życiorysu B. S.
47 - 48
akta IPN Kr (...) (płyta)
kopia protokołu rozprawy głównej w sprawie SR (...)
96 - 109 (144 - 150)
protokół przesłuchania B. S. z 15.09.1948 r.
131 - 135
protokół przesłuchania B. S. z 12.10.1948 r.
postanowienie o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z 11.1948 r.
akt oskarżenia m.in. przeciwko B. S. w sprawie Sr (...)
141 - 143
kwestionariusz osobowy członka (...) 05.10.1987 r.
akta pracownicze B. S. w (...)
187 a
3.1.5.
Na chwilę zatrzymania w połowie września 1948 r. B. S. (1) nie miał wyuczonego zawodu, miał ukończoną szkołę powszechną - 7 klas, pracował, jako ekspedient w (...). Był kawalerem.
protokół przesłuchania B. S. z 15.09.1948 r. i 12.10.1948 r.
131 – 135, 139
3.1.6.
B. S. (1) w okresie śledztwa i procesu przebywał w areszcie (...) w N. do 16 października 1948 r., a następnie w areszcie przy ul. (...) w K.. B. S. (1) został zatrzymany 15 września 1948 r., a tymczasowo aresztowany 18 września 1948 r. na mocy postanowienia Wojskowego Prokuratora Rejonowego w Krakowie. W okresie od 12 lutego 1949 r. do 10 lipca 1950 r. B. S. (1) przebywał w pohitlerowskim obozie pracy w P.. Od 25 maja 1951 r. B. S. (1) przebywał w Więzieniu w S.. Następnie w więzieniu we W. oraz J.. B. S. (1) odbył całe 5 lat kary więzienia w różnych ww. więzieniach i obozach pracy. Pokrzywdzony, a także jego siostra składali kilka razy wnioski o ułaskawienie lub o darowanie czy warunkowe zawieszenie wykonania kary - wszystkie zostały odrzucone. Korespondencję utrzymywał z siostrą H., a także był przez nią odwiedzany. Nadto listy otrzymywał od szwagra S. K., a widzenia miał także z bratem J..
akta IPN Kr (...) (płyta)
kopia rozkazu zatrzymania B. S.
kopia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu B. S.
50 (136)
kopia komunikatu ZK w R. o przyjęciu więźnia B. S.
69 (155)
kopia pisma do Naczelnika Więzienia w S. z 29.05.1951 r.
nakaz przyjęcia do Aresztu przy ul. (...)
136 v
wyciąg z protokołu posiedzenia niejawnego z 27.05.1949 r.
prośba B. S. o darowanie kary
kopia karty wystawionej przez więzienie karno - śledcze w N.
karta ewidencyjna więźnia
nakaz wykonania kary
zawiadomienie H. S. o nieuwzględnieniu prośby o warunkowe zwolnienie brata z 17.07.1951 r.
wyciąg z księgi więźniów karnych w Więzieniu Karnym w S.
179 - 180
skorowidz księgi więźniów w B.
księga główna więźniów karnych CW R. wraz ze skorowidzem
10 - 17 - t. II
karta informacyjna z więzienia we W.
90 - 91
3.1.7.
Truizmem jest stwierdzenie, iż warunki bytowe osadzonych w więzieniach w okresie stalinowskim były szczególnie ciężkie i wiązały się ogromnym udręczeniem więźniów. Jak wynika z dostępnej literatury więzienie w R. w okresie, kiedy przebywał w nim B. S. (1) był znacznie przeludnione - na 528 miejsc przebywało w nim 3 391 osób osadzonych. Cele były na tyle przeludnione, że praktycznie trudno było w nocy położyć się, tj. znaleźć miejsce do spania. Strażnicy więzienni pod dowództwem naczelnika więzienia L. R. znęcali się psychicznie i fizycznie nad więźniami. Istniała specjalna szczególnie upokarzająca dla więźniów "procedura przywitania", kiedy to musieli na kolanach przed wejściem na teren więzienia wysłuchiwać obelg i gróźb pod swoim adresem. Nadto nadzy byli poddawani szczególnie uwłaczającemu przeszukaniu osobistemu. Podczas pobytu w więzieniu w R., więźniowie byli poddawani torturom fizycznym, byli dotkliwie bici, zwłaszcza podczas tzw. "powtórnych procesów". Panowały fatalne warunki sanitarne. Więźniowie zaledwie kilka razy dziennie mogli skorzystać z toalety. Brakowało środków czystości. Więźniowie spali na siennikach przykryci cienkim kocem. W celach panował mróz, szerzyło się robactwo (pluskwy). Wyżywienie było fatalne, często zimne, niskokaloryczne, zarobaczałe. Więźniowie w więzieniu w R. byli dodatkowo jeszcze często karani za nawet najdrobniejsze przewinienia w rozumieniu strażników więziennych. Był także problem z jakąkolwiek opieką medyczną, która jeżeli się w ogóle pojawiała, to zbyt późno dla osób potrzebujących pomocy. Bardzo rzadko więźniowie mogli korzystać ze spacerów, normalnie były raz w miesiącu, czasem raz na kwartał. Trwały bardzo krótko - kilka lub kilkanaście minut, przy czym strażnicy więzienni wybierali specjalnie dni deszczowe lub mroźne.
Z kolei obóz pracy w P. był obozem pohitlerowskim, w którym także panowały fatalne, uwłaczające ludzkiej godności warunki bytowe. Podobnie, jak w więzieniu w R., w obozie tym panowały dramatyczne warunki sanitarne, liczne choroby, więźniowie musieli wykonywać katorżniczą pracę. Powszechnym zjawiskiem było robactwo (wszy, pluskwy, świerzb, pchły). Brakowało sienników i koców. Wyżywienie było nadzwyczaj skromne i fatalnej jakości, zarobaczałe. Często wobec więźniów stosowano karę izolatki - bunkra wypełnionego wodą. Także i tym obozie strażnicy więzienni stosowali wobec więźniów przemoc fizyczną - bili ich bardzo dotkliwie.
W obozie pracy w S. więźniowie musieli katorżniczo pracować w kamieniołomie. Skazani zamieszkiwali w barakach słabo wyposażonych, w których znajdowały się piętrowe prycze, na których spali po dwie osoby.
Pokrzywdzony B. S. (1) nie zwierzał się swojemu synowi, w jakich warunkach w więzieniach i obozach pracy przebywał. Zasadniczo po pobycie w ww. więzieniach i obozach pracy, nie cierpiał na żadne konkretne schorzenia czy dolegliwości, był przez całe życie człowiekiem wysportowanym i zdrowym.
zeznania wnioskodawcy R. S.
164 - 166
T. W. "Codzienność w peerelowskim więzieniu w latach 1945 - 1956 (na przykładzie centralnych zakładów karnych we W., w R. i w F.)"
71 - 88
P. B., M. Pięta "Zakład Karny w R.. Zarys Dziejów - rozdział IV Centralne Więzienie R. we wspomnieniach więźniów"
119 - 127
3.1.8.
W sprawie III Ko I 535/96 Sąd Wojewódzki w Krakowie zasądził na rzecz żony i córek S. B. (skazanego w tym samym procesie, co B. S. (1)) tytułem odszkodowania kwotę stanowiącą iloczyn miesięcy pozbawienia wolności i połowy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Sąd przyjął jako swoisty wyznacznik przeciętne miesięczne wynagrodzenie, gdyż S. B. na chwilę aresztowania był właścicielem restauracji, którą prowadził wraz z żoną. Z kolei w sprawie III Ko 1622/93 na rzecz A. N. (poprzednio S.) skazanej w tym samym procesie, co B. S. (1), zasądzono odszkodowanie w wysokości stanowiącej iloczyn przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jednakże pokrzywdzona na chwilę aresztowania była nauczycielką, miała wykształcenie średnie, nie miała nikogo na swoim utrzymaniu. Z kolei na rzecz najbliższych F. S. w sprawie III Ko 1528/93 zasądzono stosunkowo niewielką kwotę tytułem odszkodowania, jako że na chwilę zatrzymania utrzymywał się z pracy we własnym gospodarstwie rolnym, uzyskując niewielkie dochody.
kopia postanowienia SW w Krakowie z 04.03.1997 r. - sygn. akt III Ko I 535/96
59 - 61
kopia postanowienia SW w Krakowie z dnia 20.02.1995 r. III Ko 1622/93
62 - 65
kopia postanowienia SW w Krakowie z dnia 23.11.1994 r. III Ko 1528/93
66 - 68
3.1.9.
10 października 1952 r. B. S. (1) miał zostać zwerbowany jako informator. W bogatych materiałach IPN brak jakiejkolwiek informacji, aby B. S. (1), jako osobowe źródło informacji zmaterializował współpracę. Wg informacji z Wydziału III (...) B. S. (1) miał być kandydatem na TW od 10 sierpnia 1979 r., ale procedurę zakończono 27 lutego 1981 r. z powodu podeszłego wieku i stanu zdrowia. (...) jego dotyczące zostały zniszczone w 1990 r.
inwentarz osobowych źródeł informacji WUSW we W.
181 - 184
materiały Wydziału III (...) w N.
1 - 9 - t. II
3.1.10.
B. S. (1) przez całe życie był patriotą, nigdy jego działalność nie stanowiła zaprzeczenia działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
zeznania wnioskodawcy R. S.
3.2.Fakty uznane za nieudowodnione
Lp.
Fakt
Dowód
Numer karty
3.2.1.
4.ocena DOWODów
4.1.Dowody będące podstawą ustalenia faktów
Lp. faktu z pkt 3.1
Dowód
Zwięźle o powodach uznania dowodu
akt zgonu B. S. (1) i urodzenia R. S. (1) w aktach III Ko 819/22
Dokumenty urzędowe, niekwestionowane przez strony postępowania.
akt zgonu A. S.
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
akta IPN Kr (...) (płyta)
Dokumenty archiwalne, niekwestionowane przez strony postępowania.
akt oskarżenia m.in. przeciwko B. S. w sprawie Sr (...)
Jeden z dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach Sr (...), niekwestionowany przez strony postępowania, potwierdzający fakt postawienia zarzutów pokrzywdzonemu.
akta pracownicze B. S. w (...)
Akta niepełne (bez dokładnych danych o wynagrodzeniu), ale dokumentujące fakt zatrudnienia pokrzywdzonego, okresu tegoż i charakteru zatrudnienia (tj. stanowiska, na jakim był zatrudniony w różnych okresach czasu).
inwentarz osobowych źródeł informacji WUSW we W.
Dokument archiwalny wskazujący na sam fakt zarejestrowania pokrzywdzonego jako informatora.
karta ewidencyjna więźnia
Dokument archiwalny wskazujący na fakt uwięzienia pokrzywdzonego w więzieniu.
karta informacyjna z więzienia we W.
Dokument archiwalny wskazujący na fakt uwięzienia pokrzywdzonego w więzieniu oraz jego podstawowe dane.
kopia karty wystawionej przez więzienie karno - śledcze w N.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia komunikatu ZK w R. o przyjęciu więźnia B. S.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia pisma do Naczelnika Więzienia w S. z 29.05.1951 r.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu B. S.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania, wskazujący m.in. na fakt zatrzymania i tymczasowego aresztowania pokrzywdzonego.
kopia postanowienia SW w Krakowie z 04.03.1997 r. - sygn. akt III Ko I 535/96
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia postanowienia SW w Krakowie z dnia 20.02.1995 r. III Ko 1622/93
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia postanowienia SW w Krakowie z dnia 23.11.1994 r. III Ko 1528/93
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia protokołu rozprawy głównej w sprawie SR (...)
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania, wskazujący m.in. na krąg osób oskarżonych, a także dane B. S. (1).
kopia rozkazu zatrzymania B. S.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
kopia wyroku b. (...) z dnia 14 grudnia 1948 r. - sygn. akt SR(...)
Dokument archiwalny, wskazując na fakt skazania B. S. (1) i treść stawianego mu zarzutu.
kopia życiorysu B. S.
Dokument korespondujący z zeznaniami wnioskodawcy, istotny dla poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie, wskazujący na ścieżkę życiową pokrzywdzonego przed jego zatrzymaniem i osadzeniem w więzieniach stalinowskich.
księga główna więźniów karnych CW R. wraz ze skorowidzem
Dokument archiwalny niekwestionowany przez strony postępowania, wskazujący na fakt pobytu pokrzywdzonego w tym więzieniu.
kwestionariusz osobowy członka (...) (...)r.
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
materiały Wydziału III (...) w N.
Dokumenty archiwalne wskazujące na zainteresowanie służb osobą pokrzywdzonego, jednocześnie nie wykazujące jakiegokolwiek współdziałania pokrzywdzonego z organami władzy komunistycznej.
nakaz przyjęcia do Aresztu przy ul. (...)
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
nakaz wykonania kary
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
P. B., (...) "Zakład Karny w R.. Zarys Dziejów - rozdział IV Centralne Więzienie R. we wspomnieniach więźniów"
Opracowanie naukowe, zawierające ogólne informacje na temat warunków socjalno – bytowych panujących w więzieniu w R., opierające się także na wspomnieniach byłych więźniów.
postanowienie o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z 11.1948 r.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania.
postanowienie SO w Krakowie z dnia 14 grudnia 2019 r. sygn. akt VI Ko 49/19
Dokument urzędowy, niekwestionowany przez strony postępowania.
prośba B. S. o darowanie kary
Dokument wskazujący na fakt ubiegania się pokrzywdzonego o darowanie reszty kary.
protokół przesłuchania B. S. z 12.10.1948 r.
Dokument archiwalny, zawierający cenne informacje osobowo – poznawcze dotyczące pokrzywdzonego oraz jego linii życiowej.
protokół przesłuchania B. S. z 15.09.1948 r.
Dokument archiwalny, zawierający cenne informacje osobowo – poznawcze dotyczące pokrzywdzonego oraz jego linii życiowej.
skorowidz księgi więźniów w B.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania, wskazujący na okres pobytu pokrzywdzonego w danej jednostce penitencjarnej.
T. W. "Codzienność w peerelowskim więzieniu w latach 1945 - 1956 (na przykładzie centralnych zakładów karnych we W., w R. i w F.)"
Opracowanie naukowe, zawierające ogólne informacje na temat warunków socjalno – bytowych panujących w więzieniu w R..
wyciąg z księgi więźniów karnych w Więzieniu Karnym w S.
Dokument archiwalny, niekwestionowany przez strony postępowania, wskazujący na fakt pobytu pokrzywdzonego w tym więzieniu.
wyciąg z protokołu posiedzenia niejawnego z 27.05.1949 r.
Dokument archiwalny wskazujący, iż pokrzywdzony starał się o ułaskawienie.
zawiadomienie H. S. o nieuwzględnieniu prośby o warunkowe zwolnienie brata z (...) r.
Dokument archiwalny, wskazujący, iż siostra pokrzywdzonego starała się o jego ułaskawienie.
zeznania wnioskodawcy R. S.
Rzeczowe, szczere. Wnioskodawca uczciwie przyznał, iż nie znał żadnych okoliczności i szczegółów związanych z pobawieniem wolności jego ojca, gdyż ojciec nigdy mu się na ten temat nie zwierzał.
4.2.Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2
Dowód
Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
Pozostałe materiały nadesłane przez IPN, w szczególności ogólnie dotyczące (...)
Nie zawierały informacji ściśle dotyczących pokrzywdzonego B. S. (1).
5.PODSTAWA PRAWNA
Odszkodowanie
1.
Kwota główna
Odsetki
art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Art. 481 § 1 i § 2 k.c. - ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
Na wstępie rozważań, Sąd pragnie podkreślić, iż przy obliczaniu odszkodowania odszedł od dyferencyjnego sposobu wyliczania szkody, a przyjął odszkodowania w pełnej wysokości poniesionej szkody w ślad za sposobem wskazanym z wyroku SN z dnia 5 czerwca 2019 r. - sygn. akt III KK 189/18, a odszedł od dotychczasowego przeważającego w praktyce orzeczniczej dyferencyjnego sposobu obliczania szkody lansowanego w ślad za uchwałą SN z 7 czerwca 1958 sygn. akt (...). Poprzedni sposób obliczania szkody, który nakazywał wyliczenie odszkodowania po odliczeniu kosztów utrzymania pokrzywdzonego, a więc biorąc pod uwagę tylko teoretycznie, to co mógł zaoszczędzić, zważywszy na drakońskie warunki socjalno - bytowe w komunistycznych więzieniach, a jednocześnie ogromną biedę panującą co do zasady w PRL - u był głęboko niesprawiedliwy, niehumanitarny i nielicujący z rozumieniem godności człowieka w demokratycznym państwie prawa.
Kwotę zasądzonego odszkodowania stanowił iloczyn 60 miesięcy pozbawienia wolności i minimalnego wynagrodzenie netto w drugiej połowie 2023 r. tj. kwoty 2783, 86 zł. Sąd uwzględnił jedynie 60 miesięcy, a więc sam czas pozbawienia wolności pokrzywdzonego, a nie uwzględniał okresu 4 miesięcy zanim podjął pracę. Na wyliczenie odszkodowania Sąd wziął pod uwagę tylko czas bezpośrednio związany z powstaniem szkody, a nie inny okres, który objęty był wyłącznie domniemaniami pełnomocnika wnioskodawcy co do przyczyn nie podjęcia pracy przez pokrzywdzonego przez okres 4 miesięcy po opuszczeniu więzień. Nadto Sąd przyjął minimalne wynagrodzenie w kwocie netto, jako podstawę wyliczenia odszkodowania, a nie brutto. Na chwilę aresztowania, pokrzywdzony miał bardzo krótki staż pracy, nie miał wyuczonego zawodu, miał ukończoną szkołę powszechną. Nawet wykonując pracę ekspedienta, jego zarobki musiały oscylować w granicach najniższej pensji, a nie średniej. Sąd zauważa, iż pozostałe osoby pokrzywdzone, a skazane w tym samym procesie, co B. S. (1), miały zasądzone odszkodowanie w wysokości iloczynu ilości pozbawienia wolności i średniego wynagrodzenia krajowego, to jednak znajdowały się w odmiennej sytuacji zarobkowo - majątkowej. Jak ww. jedna z tych osób pracowała, jako nauczycielka po ukończeniu szkoły średniej, a inna była właścicielem własnej restauracji.
Zadośćuczynienie
2.
Kwota główna
Odsetki
art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Art. 481 § 1 i § 2 k.c. - ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
Na wstępie należy zauważyć, iż zadośćuczynienie przyznawane na podstawie art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny, stanowi sposób naprawienia szkody niemajątkowej wyrażającej się krzywdą w postaci doznanych cierpień fizycznych i psychicznych. O rozmiarze należnego zadośćuczynienia pieniężnego powinien zatem decydować w zasadzie rozmiar doznanej krzywdy: stopień cierpień (ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw i inne podobne okoliczności). Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy i tym samym sumy zadośćuczynienia ma pewną swobodę (tak: postanowienia SN z dnia 30.08.2023 r. – sygn. akt I CSK 5221/22). Mimo że zadośćuczynienie ma charakter świadczenia kompensacyjnego i aby mogło uchodzić za odpowiednie, jego wysokość musi być przede wszystkim adekwatną rekompensatą doznanej krzywdy. Krzywda ma charakter niemajątkowy i dotyczy w szczególności sfery psychiki danej osoby i jej przeżyć wewnętrznych. Nie może jednak służyć do jej ustalenia skrajny subiektywizm stopnia pokrzywdzenia. Taka metoda ważenia krzywdy nie wynika z treści art. 445 § 1 i § 2 k.c. Charakter szkody niemajątkowej, jaką jest poczucie krzywdy, indywidualnie przecież odbieranej przez każdego człowieka, powoduje, że jest ona niewymierna. Stąd przyznanego zadośćuczynienia nie można traktować na zasadzie pełnej ekwiwalentności, którą charakteryzuje rekompensowanie szkody materialnej. (...) kwoty zadośćuczynienia, o której stanowi art. 445 § 1 k.c. ma służyć złagodzeniu doznanej krzywdy, a jednocześnie nie powinna być źródłem wzbogacenia się (tak: postanowienia SN z 05.04.2023 r. – sygn. akt II PSK 51/22, podobnie wyrok SN 07.03.2013 r. – sygn. akt II CSK 364/12; wyrok SN z 30.01.2004 r. – sygn. akt I CK 131/039; wyrok TK z 07.02.2005 r. – sygn. akt SK 49/03). Niewątpliwie przy tym zadośćuczynienie powinno przedstawiać odczuwalną ekonomicznie wartość, a jego wysokość nie może sprowadzać się do kwoty symbolicznej, musi stanowić rzeczywiste wynagrodzenie krzywdy (tak: postanowienie SN z 15.05.2023 r. – sygn. akt I CSK 5550/22; wyrok SN z 27.04.2023 r. – sygn. akt II NSNc 83/23; ).
Sąd w sposób oczywisty dostrzega ogrom krzywd, jakie z pewnością spotkał pokrzywdzonego B. S. (1) w związku z 5 - letnim pobytem w ciężkich więzieniach (czy obozach pracy) okresu stalinowskiego. Co prawda brak jest informacji bezpośrednich, jakich konkretnie krzywd i dolegliwości doznał pokrzywdzony, to jednak mając wiedzę historyczną na temat warunków socjalno - bytowych we wszystkich ww. więzieniach i obozach pracy, należy uznać, iż dokładnie w takich samych warunkach przebywał B. S. (1), zwłaszcza jeżeli chodzi o kwestie ilości osadzonych, faktu przeludnienia tych więzień, fatalnych warunków sanitarnych, bytowych, czy też wyżywienia. Sąd nie mógł jednak domniemywać, nie mając po temu konkretnych danych, aby B. S. (1) był poddawany torturom. Sąd nie przyjął w ślad za wnioskodawcą, iż jego ojciec miał nabawić się gruźlicy w związku z pobytem w obozie w S., gdyż okoliczność ta nie została w żaden sposób udokumentowana, a nadto pozostawała w oczywistej sprzeczności z jednoczesnym twierdzeniem wnioskodawcy, iż jego ojciec był generalnie zdrowy i wysportowany. Zdaniem Sądu, gdyby w istocie pokrzywdzony chorował na gruźlicę, to z pewnością by się leczył długotrwale i okoliczność ta byłaby wiadoma samemu wnioskodawcy. Na ogrom krzywd, których doznał B. S. (1) złożył się niewątpliwie długotrwały okres pozbawienia go wolności w postaci 5 lat więzienia, nadto fakt, iż w czasie pobytu w więzieniu, pokrzywdzony był młodym człowiekiem. Przy wymiarze krzywd uwzględniono także, iż pokrzywdzony na okres 2 lat był pozbawiony praw publicznych i obywatelskich praw honorowych. Pokrzywdzony z pewnością był człowiekiem bardzo walecznym i honorowym, a to zważywszy na przebieg jego linii życiowej, stąd taka kara dodatkowa była dla niego z pewnością dolegliwa i boleśnie ją odczuwał. Sumując, Sąd uznał, iż kwota 600 000 zł stanowi odpowiednie zadośćuczynienie za doznane krzywdy przez B. S. (1), nie jest z pewnością kwotą symboliczną, stanowi rzeczywiste wynagrodzenie ogromu krzywd doznanych przez pokrzywdzonego.
Inne
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
6.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA
Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia
Odszkodowanie
1.
Kwota główna
Odsetki
167 031, 60 zł
ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienie się wyroku
Zadośćuczynienie
2.
Kwota główna
Odsetki
600 000 zł
ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienie się wyroku
7.Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
VI
Zasądzono na rzecz wnioskodawcy zwrot wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w oparciu o przepisy § 11 ust 6 i § 17 pkt 1 Rozporządzenia MS z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, uwzględniając stawkę minimalną w wysokości 240 zł oraz fakt, iż pełnomocnik był dodatkowo obecny na jednym terminie rozprawy. Wnioskodawca nie przedstawił faktury za czynności swojego pełnomocnika, nie udokumentował zatem faktu poniesienia wynagrodzenia pełnomocnika w wyższej niż podstawowej wysokości. Nadto w sprawie odbyły się jedynie 3 krótkotrwałe rozprawy, przy czym dwie z udziałem pełnomocnika, a co za tym idzie za zwiększeniem wynagrodzenia nie przemawiał także rodzaj i zawiłość sprawy, obszerność zgromadzonego materiału dowodowego, czy wkład pracy pełnomocnika.
8.KOszty procesu
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
V
Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, kosztami procesu obciążono Skarb Państwa.
9.PODPIS
Sędzia SO Monika Nawara - Chodak
Zarządzenia:
1. odnotować uzasadnienie;
2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć PO w Krakowie oraz pełnomocnikowi wnioskodawcy adw. J. T.;
3. kal. 14 dni;
4. ponownie wystąpić do III Wydziału o akta sprawy III Ko 819/22 celem dołączenia do akt.
Kraków. 2023.11.10.
Sędzia SO Monika Nawara – Chodak