descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VI ACa 447/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 15 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SA – Małgorzata Manowska

Sędzia SA – Anna Orłowska

Sędzia SA – Wanda Lasocka (spr.)

Protokolant: – sekr. sądowy Beata Pelikańska

z dnia 20 listopada 2012 r.

Sygn. akt III C 1311/11

Uzasadnienie

Powód M. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego A. L. kwoty 408.671 zł z ustawowymi odsetkami do 15 października 2004 r. tytułem odszkodowania za szkodę, jaką poniósł na skutek nieprawidłowego działania pozwanego jako jego pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazał, że pomimo przysądzenia na jego rzecz nieruchomości za cenę 408.671 zł nie uzyskał tej kwoty (pozew), a taką by otrzymał, gdyby doszło do podziału kwoty uzyskanej z egzekucji (k. 83).

Wyrokiem z 20 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i nieuiszczony wpis do pozwu w części, w której powód był zwolniony od jego uiszczenia, przejął na rachunek Skarbu Państwa.

Sąd Okręgowy ustalił m. in., że:

Pozwany jest adwokatem i reprezentował powoda w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie I Co 354/02. Na wniosek powoda komornik Sądowy Rewiru (...) przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie w marcu 2002 r. wszczął egzekucję należności pieniężnej z nieruchomości dłużników: M., N. i W. S.. Do skutku nie doszła ani I ani II licytacja nieruchomości (odpowiednio : 28 maja 2002 r. i 8 sierpnia 2002 r.). Pismem z dnia 12 sierpnia 2002 r. pozwany wniósł o przejęcie licytowanej nieruchomości na własność przez powoda. Taki wniosek złożyli też wierzyciele: E. B. i B. B..

21 października 2002 r. pozwany wniósł o udzielenie przybicia na rzecz powoda.

Postanowieniem z 18 grudnia 2002 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie udzielił przybicia na rzecz powoda licytowanej nieruchomości za cenę 408.671 zł.

10 maja 2003 r. pozwany wniósł o przysądzenie własności tej nieruchomości na rzecz powoda.

Postanowieniem z 12 maja 2003 r. pozwany został wezwany m. in. do złożenia do depozytu sądowego kwoty nabycia nieruchomości. Obowiązku tego nie wykonał, skarżąc nieskutecznie kolejne postanowienia Sądu.

Postanowieniem z 24 lutego 2004 r. Sąd Rejonowy stwierdził wygaśnięcie skutków przybicia nieruchomości na rzecz powoda.

Na skutek zażalenia pozwanego postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego z 29 czerwca 2004 r.

19 sierpnia 2004 r. pozwany ponownie wniósł o przysądzenie własności tej nieruchomości na rzecz powoda.

Postanowieniem z 15 października Sąd Rejonowy w Pruszkowie przysądził własność nieruchomości na rzecz powoda za cenę 408.671 zł, w uzasadnieniu postanowienia stwierdzając, że pozwany złożył oświadczenie z art. 968 § 1 k.p.c. o zaliczeniu na poczet ceny własnej wierzytelności w zażaleniu z 20 maja 2003 r.

Na skutek zażaleń innych wierzycieli postanowieniem z 9 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy uchylił postanowienie z 15 października 2004 r. jw.

Postanowieniem z 16 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie ponownie stwierdził wygaśnięcie skutków przybicia nieruchomości na rzecz powoda. Zażalenie pozwanego na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego z 30 czerwca 2006 r., a postanowieniem z 20 marca 2007 r. Sąd Najwyższy odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z pismem prawomocnego postanowienia Sądu II instancji z 30 czerwca 2006 r.

Postanowieniem z 27 marca 2008 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek pozwanego o przysądzenie własności nieruchomości na rzecz powoda.

Postanowieniem z 20 maja 209 r. Sąd Rejonowy stwierdził utratę rękojmi i oddalił wniosek o zwrot powodowi wpłaconej rękojmi. Na skutek zażalenia pozwanego postanowienie to zostało uchylone i powodowi zwrócono wpłaconą rękojmię.

16 maja 2012 r. powód odwołał pełnomocnictwo pozwanemu.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy uznał powództwo za nieuzasadnione.

Pozwany reprezentował powoda w sprawie egzekucyjnej I Co 354/02 Sądu Rejonowego w Pruszkowie w okresie od 8 sierpnia 2002 r. do 16 maja 2012 r. Pełnomocnictwo zostało mu udzielone w oparciu łączącą strony umowę o świadczenie usług, będąca umową starannego działania, do której z mocy art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Sąd Okręgowy miał więc ustalić w sprawie, czy pozwany reprezentując powoda w spawie jw. należycie wykonywał swoje obowiązki, czy powód doznał szkody i czy pomiędzy działaniem pozwanego a szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy. Rolą Sądu nie mogła być jednak kontrola niekorzystnych dla powoda orzeczeń, zapadłych w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie Sądu Okręgowego analiza akt I Co 354/02 dowodzi bardzo dużej aktywności procesowej pozwanego jako pełnomocnika powoda. Od pierwszej czynności w sprawie w dniu 8 sierpnia 2002 , kiedy to pozwany reprezentował powoda na posiedzeniu jawnym przed Sądem I inst., pełnomocnik prawidłowo, z zachowaniem ustawowych terminów, składał środki odwoławcze od poszczególnych orzeczeń Sądu, które zdaniem pełnomocnika naruszały prawa jego mocodawcy. Wymiana pism między pełnomocnikiem a Sądem dotyczyła kwestionowania przez adwokata zasadności wezwania powoda do uiszczenia pozostałej ceny nabycia w sytuacji, gdy nie uczestniczył on w licytacji, a przejął nieruchomość wobec bezskuteczności licytacji. Na poszczególnych etapach postępowania egzekucyjnego pełnomocnik polemizował z rozstrzygnięciami Sądu i przedstawiał prawną argumentację mającą potwierdzać słuszność jego stanowiska. W ramach postępowania egzekucyjnego, trwającego około 10 lat, pozwany złożył ponad 30 pism w sprawie, w tym środki odwoławcze od niekorzystnych dla jego klienta rozstrzygnięć sądów. Skarżył każde niekorzystne orzeczenie dotyczące powoda . Efektem skutecznych działań procesowych pozwanego było postanowienie z dnia 15 października 2004 r. SR w Pruszkowie, w którym przysądził własność nieruchomości na rzecz powoda za cenę 408.671,00 zł, uznając tym samym, że wierzyciel spełnił warunki licytacyjne, o co „walczył" jego pełnomocnik.

Fakt, że na skutek zażalenia innych dłużników orzeczenie to zostało uchylone, nie może obciążać pozwanego, który siłą rzeczą nie miał i nie mógł mieć wpływu na te okoliczności.

W ocenie Sądu w działaniach pełnomocnika nie można dopatrzyć się uchybień. Były to staranne działania wykonywane w celu osiągnięcia określonego wyniku - korzystnego zakończenia dla powoda postępowania egzekucyjnego. Nie sposób zarzucić pozwanemu braku zaangażowania w prowadzenie tej sprawy. Jednakże reprezentowanie mocodawcy nie oznacza gwarancji osiągnięcia określonego rezultatu, a jedynie ocenie podlega staranność działania pełnomocnika, o czym świadczy jego nakład pracy w prowadzonej przez niego sprawie. Fakt niezadowolenia powoda z wyników postępowania egzekucyjnego nie może sam w sobie stanowić o zawinionym działaniu jego pełnomocnika procesowego, tym bardziej, że pełnomocnik nie mógł zagwarantować mocodawcy korzystnego dla niego rozstrzygnięcia.

Pomiędzy działaniem pozwanego a szkodą powoda musi wystąpić adekwatny związek przyczynowy, co oznacza, że powód winien był wykazać w postępowaniu dowodowym, że szkoda, którą poniósł, jest normalnym następstwem działań jego pełnomocnika. Takiego dowodu powód nie przeprowadził, stawiając jedynie tezę, że gdyby pełnomocnik podejmował inne czynności w sprawie, powód szkody wskazanej w pozwie by nie poniósł. Taki związek przyczynowy nie wynika też z analizy akt sprawy egzekucyjnej.

Znamiennym jest również okoliczność, że powód nie zrezygnował z usług swego pełnomocnika przez okres 10 lat i nie wypowiedział mu pełnomocnictwa aż do dnia 16 maja 2012 r., co mógł uczynić wcześniej i skorzystać z pomocy innego pełnomocnika, skoro nie był zadowolony z efektów jego pracy.

W ocenie Sądu powództwo nie znajduje podstaw ani co do zasady ani co do wysokości, pozwanemu nie sposób przypisać zawinionego działania w czasie gdy reprezentował powoda, a dowody z dokumentów zgromadzone w aktach sprawy egzekucyjnej potwierdzają duże zaangażowanie pełnomocnika, który nie mógł odpowiadać za wynik postępowania. Powód ponadto nie wykazał związku przyczynowego między poniesioną szkodą a działaniami pozwanego, co zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu ciążyło na nim. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.

W apelacji od powyższego wyroku, skarżącej go w całości, powód wniósł o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa (k. 110). Podniósł kwestię braku zajęcia stanowiska przez pozwanego w sprawie zaliczenia wierzytelności na poczet ceny nieruchomości, co było bezpośrednim i jedynym powodem decyzji o cofnięciu skutków przybicia i przysądzeniu nieruchomości oraz nieodniesienia się pozwanego do kwestii ustanowienia hipoteki przymusowej, co spowodowało bezpośrednio utratę możliwości jego zaspokojenia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek częściowo nie można odmówić słuszności jego twierdzeniom.

Sąd Apelacyjny popiera ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny sprawy, w istocie niesporny pomiędzy stronami, czyniąc go podstawą własnych rozważań. Nie można podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, iż duża aktywność procesowa pozwanego jako pełnomocnika powoda w sprawie I Co 352/02 Sądu Rejonowego w Pruszkowie: składanie licznych środków odwoławczych i udział w posiedzeniach Sądu - może być podstawą do oceny działania pozwanego – adwokata - w tym charakterze w kategoriach starannego jego działania w sytuacji, gdy ostatecznie uprawomocniło się postanowienie tegoż Sądu z 16 grudnia 2005 r. stwierdzające wygaśnięcie skutków przybicia nieruchomości na rzecz powoda z powodu nieuiszczenia ceny w zakreślonym terminie i niezłożenia oświadczenia o zaliczeniu własnej wierzytelności na poczet tej ceny, co wprost wynika z treści uzasadnienia postanowienia I i II instancji, orzekających w tej materii (k. 4 - 8; chodzi o przedmiot egzekucji w postaci zabudowanej nieruchomości, położonej w B., przy ul. (...), obręb (...), o pow. 1499 m 2, dla której Sąd Rejonowy w Pruszkowie Wydział (...) prowadził Księgę wieczystą o nr (...)). Z mocy przepisu art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. prawomocne orzeczenie jw. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również i sądy orzekające w ww. sprawie. Co do zasady mocą wiążącą objęta jest jedynie sentencja orzeczenia, a nie jej uzasadnienie. Jednakże Sąd Apelacyjny popiera stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 16 maja 2013 r., wydanego w sprawie IV CSK 62/12 (Lex 1353259), że w sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem Sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza zatem taki stan prawny, jako z niego wynika, a sądy rozpoznające inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym wcześniejszym orzeczeniu (parz też wyrok SN z 20 stycznia 2011 r., I UK 239/10, Lex 738532). W kwestii niezłożenia przez pozwanego jako pełnomocnika powoda oświadczenia z przepisu art. 968 § 1 k.p.c. o zaliczeniu na poczet ceny nabycia własnej wierzytelności Sąd Apelacyjny popiera w całości stanowisko Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu postanowień odpowiednio z: 16 grudnia 2005 r. i 30 czerwca 2006 r. W uzupełnieniu zaś dodaje, iż zgodnie z treścią § 1 przepisu art. 968 k.p.c. nabywca może zaliczyć na poczet ceny własną wierzytelność lub jej część, jeżeli znajduje ona pokrycie w cenie nabycia, co wierzyciel winien wykazać przez złożenie stosowanego zestawienia rachunkowego, zaś ocena, czy zaliczona przez wierzyciela na poczet ceny nabycia wierzytelność należna lub jej część znajduje pokrycie w cenie nabycia, powinna być dokonana w ścisłym związku z przepisem art. 1025 k.p.c., jeżeli z sumy uzyskanej z egzekucji mają być zaspokojone należności również innych wierzycieli (jak w sprawie I Co 352/02 jw.)

Przez wierzytelność lub jej część, która znajduje pokrycie w cenie nabycia należy rozumieć tylko taką wierzytelność lub jej część, która zostałaby zaspokojona na podstawie sporządzonego w przyszłości planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Jeżeli zaś bezskuteczność dokonanego przez nabywcę zaliczenia jw. zostanie stwierdzona po przysądzeniu własności to zobowiązać należy nabywcę do uzupełnienia ceny zgodnie z treścią przepisu art. 1037 § 1 k.p.c. (za SN wyrok z 3 lutego 1972 r., III CRN 156/71, OSNP 1972/6/121).

Również zasada starannego działania nakazywała pozwanemu, jako pełnomocnikowi powoda w spawie egzekucyjnej jw., obciążenie nieruchomości dłużników hipoteką przymusową na rzecz powoda, skoro posiadał on tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikom – właścicielom tej nieruchomości (ar. 109.1 Ustawy z 6 lica 1982 r. o Księgach wieczystych i hipotece Dz. U. tj. 2013.707), a czemu w niniejszym procesie nie przeczył. Powyższe co do zasady zapewnia bardziej skuteczną egzekucję, co wynika chociażby z treści przepisu art. 1025 § 1 k.p.c. Do kwestii tej w uzasadnieniu skarżonego wyroku Sąd Okręgowy w ogóle się nie odniósł. Należy przy tym podkreślić, iż pozwany jako adwokat, zajmował się zawodowo dokonywaniem czynności prawnych dla innych i poziom należytej staranności w wykonywaniu czynności prawnych dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 k.c.) musi uwzględniać i tę okoliczność. Z reguły stosunek zlecenia jest dla adwokata świadczącego pomoc prawna osobie fizycznej stosunkiem podstawowym do udzielenia pełnomocnictwa.

Jednakże pomimo powyższego Sąd Apelacyjny uznaje skarżony wyrok za trafny w jego treści ze względu na nieudowodnienie przez powoda, iż jego szkoda – twierdzi że nie został w ogóle zaspokojony w postępowaniu egzekucyjnym, a nieruchomość tę przejął inny wierzyciel dłużników – pozostaje w normalnym związku przyczynowym ze wskazanymi powyżej uchybieniami pozwanego jako jego pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. Inaczej mówiąc nie udowodnił on, że gdyby nie powyższe uchybienia pozwanego, uzyskałby zaspokojenie w dochodzonej odszkodowawczo wysokości. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 6 k.c. ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywał na powodzie, który wymogom tym w n/n procesie nie sprostał. Nie złożył on na tę okoliczność żadnych wniosków dowodowych. Należy mieć przy tym na uwadze, że w dacie 29 lipca 2002 r. (a więc jeszcze przed udzieleniem pozwanemu przez powoda pełnomocnictwa, co nastąpiło 8 sierpnia 2002 r.) wpisana została w KW nr (...), jw., hipoteka przymusowa na udziale W. S. na rzecz B. B. w kwocie 537.886,81 zł i na rzecz E. B. – 43.103,42 zł (k. 46 art. I Co jw.), ze skutkiem wpisu od 19 lipca 2002 r. (data złożenia wniosku). Powyższe wywołuje wątpliwość, czy wierzytelność powoda znajdowała pokrycie w cenie nabycia i czy uzyskałby on jakiekolwiek zaspokojenie w toku postępowania egzekucyjnego, nawet gdyby jego pełnomocnik działał w odpowiednio należytą starannością.

Z powyższych względów – uznając apelację powoda za niemogącą wzruszyć skarżonego wyroku – Sąd Apelacyjny w oparciu o przepis art. 385 k.p.c. orzekł jak na wstępie.