descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VI ACa 1035/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SA– Ewa Śniegocka

Sędzia SA– Aldona Wapińska (spr.)

Sędzia SO (del.) – Beata Waś

Protokolant: – st. sekr. sąd. Ewelina Murawska

z dnia 22 maja 2013 r.

Sygn. akt III C 966/12

Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ulega wątpliwości, iż powód składając w dniu 4 kwietnia 2012 r. wniosek o płatność naruszył § 4 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nadto § 7 ust. 1 łączącej strony umowy. Powód zobowiązany był bowiem do złożenia przedmiotowego wniosku w terminie od dnia 1 marca 2012 r. do dnia 29 marca 2012 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż to na powodzie spoczywał ciężar dowodu, że w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności, które nie pozwoliły mu wykonać zobowiązania umownego i za które on sam nie ponosi odpowiedzialności. Powód powinien udowodnić zaistnienie takich okoliczności faktycznych, które w okolicznościach sprawy dadzą podstawę do oceny, że nienależyte wykonanie zobowiązania nie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność. Powód podnosił, iż uchybił terminowi złożenia wniosku o płatność z powodu choroby. Sąd zauważył, iż powód był niezdolny do pracy w okresie od 26 marca 2012 r. do dnia 3 kwietnia 2012 r., zaś ostatecznie ustalony przez strony termin do złożenia wniosku o płatność był na prośbę powoda dwukrotnie zmieniany. Pierwotnie termin ten ustalono na okres od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji - biorąc pod uwagę, iż strony zawarły umowę w dniu 29 marca 2010 r. – termin na złożenie wniosku o płatność został dla powoda ustalony w maksymalnym wymiarze przewidzianym w rozporządzeniu, którego przepisy nie przewidują możliwości przedłużenia bądź przywrócenia tego terminu. Dlatego też Sąd uznał, iż wskazane przez powoda okoliczności – w jego ocenie o charakterze siły wyższej – mające wpływ na wypełnienie przez niego zobowiązań, nie mogą stanowić podstawy do wypłaty pomocy finansowej.

Sąd Okręgowy wskazał, iż w § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz w § 7 ust. 1 umowy zastrzeżono, że wniosek o przyznanie pomocy składa się osobiście albo przez upoważniona osobę w oddziale regionalnym Agencji właściwym ze względu na miejsce realizacji operacji. W ocenie Sądu „powód nie dochował należytej staranności przejawiającej dbałość o swe własne życiowo ważne sprawy ustanawiając pełnomocnika do złożenia wniosku o płatność”. Sąd nie uznał za zasadne wyjaśnienia powoda, iż nie ustanowił on pełnomocnictwa do złożenia wniosku, gdyż z powodu choroby nie mógł udzielić pełnomocnictwa w formie notarialnej, wskazując, że z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. oraz z łączącej strony umowy, nie wynika aby pełnomocnictwo do złożenia wniosku o płatność powinno być udzielone w takiej formie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, iż roszczenie powoda o zasądzenie kwoty 82.560,80 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu nie zasługuje na uwzględnienie i powództwo oddalił, o kosztach procesu orzekając na podstawie art. 98 k.p.c. i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego w całości zaskarżył apelacją powód T. M., zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego tj. § 7 ust. 6 łączącej strony umowy oraz art. 354 kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie;

2. nierozpoznanie istoty sprawy poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podnoszonych w toku procesu twierdzeń strony powodowej dotyczących złamania przez pozwanego postanowień łączącej strony umowy;

3. naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez:

a) wybiórcze zastosowanie postanowień zawartej przez strony umowy, tj. pominięcie przy wyrokowaniu § 7 ust. 6 oraz § 11 ust. 1 pkt 2 Umowy;

b) pominięcie okoliczności, iż umowa zawarta przez strony nie przewidywała „całkowitej korekty kwoty do wypłaty" i nie odniesienie się do tej okoliczności w uzasadnieniu;

c) bezpodstawne uznanie za niewiarygodne zeznań powoda T. M. w zakresie twierdzenia, iż uzyskał od pozwanej informację, iż pełnomocnictwo do złożenia wniosku o przyznanie płatności musi być udzielone w „formie notarialnej";

4. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie - wbrew treści § 7 ust. 6 umowy- iż pozwanemu przysługiwało uprawnienie do odmowy wypłaty powodowi należnych mu płatności

5. Błąd w ustaleniach faktycznych poprzez bezzasadne przyjęcie, iż pełnomocnictwo do złożenia wniosku o płatność nie powinno być udzielone w „formie notarialnej" podczas gdy z zeznań powoda oraz wewnętrznych regulacji (...) wynika, iż własnoręczność podpisu mocodawcy musi być potwierdzona przez notariusza lub konsula.

6. Naruszenie art. 326 § 1 k.p.c. poprzez:

a) odroczenie ogłoszenia wyroku na okres przekraczający 2 tygodnie (21 dni)

b) po upływie 21 dni od zamknięcia rozprawy ponowne odroczenie ogłoszenia wyroku na okres kolejnych 7 dni

Wskazując na powyższe apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od pozwanego Agencji (...) na rzecz powoda T. M. kwoty 82.560,80 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, w każdym zaś przypadku o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwana Agencja (...) wnosiła o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu za drugą instancję.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie, bowiem Sąd Okręgowy dopuścił się zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego, choć nie wszystkie podniesione w apelacji zarzuty można uznać za słuszne.

Na wstępie zauważyć należy, iż umowa z dnia 29 marca 2010 r. o przyznanie pomocy została zawarta miedzy stronami w ramach Programu Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 realizowanego na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427 ze zm.). Przepisy tej ustawy oraz wydanego na podstawie jej art. 29 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 193, poz. 1397 ze zm.) m.in. tryb składania wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. Art. 22 ust. 1 cytowanej ustawy wskazuje, iż umowa zawierana w ramach tego programu zawiera w szczególności określenie warunków i terminów wypłaty środków finansowych z tytułu pomocy. Z kolei art. 24 ust. 1 ustawy przewiduje, że wniosek o przyznanie pomocy oraz wniosek o płatność w ramach działań objętych programem składa się na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym przez podmiot wdrażający. Przepisy cytowanego rozporządzenia szczegółowo określają jakie podmioty mogą ubiegać się o przyznanie pomocy i w jakim zakresie pomoc ta jest udzielana. W § 7 ust. 4 – a nie, jak błędnie wskazał Sąd pierwszej instancji, w § 4 – tego rozporządzenia przewidziano, iż pomoc przyznaje się, jeżeli:

1/ operacja będzie realizowana w nie więcej niż dwóch etach;

2/ złożenie wniosku o płatność pośrednią nastąpi w terminie 24 miesięcy od dnia zawarcia umowy;

3/ zakończenie realizacji operacji i złożenie wniosku o płatność ostateczną nastąpi w terminie:

a/ 36 miesięcy od dnia zawarcia umowy – w przypadku operacji realizowanych w dwóch etapach;

b/ 24 miesięcy od dnia zawarcia umowy – w przypadku operacji realizowanych w jednym etapie;

- lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2015 r.

Pomoc przyznana powodowi na podstawie umowy z dnia 29 marca 2010 r. przeznaczona była na zakup maszyn rolniczych. Ogółem koszty operacji miały wynieść 296.096 zł, z czego Agencja miała wypłacić powodowi kwotę 118 438, 40 zł. Operacja miała zostać zrealizowana w 2–ch etapach. W I etapie miał zostać zakupiony kombajn do ziemniaków za kwotę 40.000 zł. oraz ciągnik rolniczy za kwotę 122.950 zł. Pomoc miała zostać wypłacona w 2-ch transzach. Ostatecznie ustalono, iż pierwsza transza miała wynosić kwotę 82.560, 80 zł, zaś druga transza miała wynosić kwotę 35.876,80 zł.

W § 7 ust. 1 umowy nałożono na beneficjenta obowiązek złożenia wniosku o płatność po realizacji poszczególnych etapów w następujących terminach (określonych ostatecznie aneksami):

1. po zakończeniu realizacji pierwszego etapu operacji w terminie od dnia 1.03.2012 r. do dnia 29.03.2012 r.

2. po zakończeniu realizacji drugiego etapu w terminie od dnia 01.03.2013 do dnia 29.03.2013 r.

W sprawie niniejszej bezspornym jest, iż powód zrealizował zgodnie z umową pierwszy etap operacji. Sąd pierwszej instancji ustalił również, iż powód od dnia 26 marca 2012r. do dnia 3 kwietnia 2012 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim.

W ocenie Sądu pierwszej instancji powód nie wykazał się należytą dbałością o własne życiowo ważne sprawy, bowiem nie ustanowił pełnomocnika, który mógłby za niego złożyć wniosek w Oddziale Agencji w terminie przewidzianym umową, tj. do dnia 29.03.2012 r., co uzasadniało odmowę wypłacenia przez Agencję pierwszej transzy pomocy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z taką argumentacją trudno jest się zgodzić.

Po pierwsze – zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami postępowania choroba osoby, która ma obowiązek dokonać prawnie doniosłej czynności, jest uznawana za okoliczność niezawinioną ze strony tej osoby, usprawiedliwiającą niedokonanie czynności w terminie. Wprawdzie termin na złożenie wniosku o płatność pośrednią został określony od 1 do 29 marca 2012 r., to nie można czynić powodowi zarzutu, iż miał wystarczająco dużo czasu, aby złożyć wniosek do 26 marca, tj. pójściem na zwolnienie, bądź ustanowić w tym czasie pełnomocnika dla dokonania tej czynności. Prawem powoda było bowiem złożenie wniosku w ciągu ostatnich dni upływającego terminu i nie mógł on z góry przewidywać, iż choroba - która jest zazwyczaj zdarzeniem nagłym, trudnym do przewidzenia – mu to uniemożliwi. To samo odnosi się do ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza że – jak wykazał to powód przedstawiając w postępowaniu apelacyjnym „Instrukcję wypełniania wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania 121 „modernizacja gospodarstw rolnych (...) na lata 2007 – 2013 dla wersji wniosku (...)” (k. 154-155) – pełnomocnictwo w sprawach związanych z uzyskaniem pomocy, realizacją operacji oraz jej rozliczeniem musiało być sporządzone w formie pisemnej, zaś własnoręczność podpisów powinna być potwierdzona przez notariusza lub konsula. Dokonanie tej czynności przez powoda nie było więc możliwe w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim, skoro miał on zalecenie leżenia. Natomiast kiedy tylko stan zdrowia powoda na to pozwolił, niezwłocznie tj. w dniu 4 marca 2012 r. złożył on wniosek o płatność kwoty objętej I etapem operacji.

Pozwana odmówiła powodowi wypłaty należnych mu środków. Pismem z dnia 30 maja 2012r. (...) poinformował powoda o dokonaniu "całkowitej korekty" kwoty która miała zostać powodowi wypłacona z tytułu realizacji I etapu operacji. Słusznie podnosił apelujący, iż tego rodzaju zachowanie pozwanej stanowiło nienależyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie bowiem z treścią art. 354 § 1 i 2 k.c. zarówno dłużnik, jak i wierzyciel powinni współdziałać przy wykonywaniu zobowiązania. Tymczasem pozwana Agencja – mimo usprawiedliwionej przyczyny opóźnienia w złożeniu wniosku o płatność pośrednią – nie skorzystała z możliwości przewidzianej w § 7 ust. 7 umowy. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość uwzględnienia wniosku o płatność złożonego po terminie ustalonym w umowie, jednakże wówczas nie jest zobowiązana do zachowania terminu, o którym mowa w § 8 ust. 9 (3 miesiące od dnia złożenia wniosku).

Zauważyć należy, iż tak rygorystyczne stanowisko Agencji nie znajduje uzasadnienia ani w treści samej umowy, ani w treści cytowanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia. Wręcz przeciwnie – przepisy rozporządzenia przewidują możliwość przywrócenia terminu do wykonania przez wnioskodawcę określonych czynności na etapie postępowania w sprawie przyznania pomocy (§ 18 ust. 1), jak i – od dnia 22 marca 2013 r. – wyrażenie zgody na zakończenie realizacji operacji lub złożenie wniosku o płatność ostateczną po upływie terminów określonych w § 7 ust. 4 pkt 3 (§ 23a dodany przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 marca 2013 r., zmieniającego rozporządzenie z 2007 r., Dz. U. 2013.322). Zgodnie z § 23a ust. 2 zgoda taka może zostać wyrażona również po upływie terminu zakończenia realizacji operacji lub złożenia wniosku o płatność ostateczną, co – zdaniem Sądu Apelacyjnego – jest tożsame z przywróceniem terminu do dokonania tych czynności. Tym samym brak jest racjonalnych argumentów aby tego rodzaju wykładni – na korzyść beneficjenta pomocy – nie stosować w przypadku usprawiedliwionego kilkudniowego opóźnienia w złożeniu wniosku o płatność pośrednią, w szczególności wobec prawidłowej realizacji operacji w ramach pierwszego etapu. Jak wskazano wyżej – taką możliwość przewiduje literalnie § 7 ust. 7 umowy, zatem skorzystanie z tego rozwiązania nie prowadzi do nieprawidłowego wykorzystania środków pomocy publicznej, ale pozwala na realizację programu pomocowego zgodnie z jego celem i przy poszanowaniu podstawowych gwarancji praworządnego państwa. Trzeba także zauważyć, iż w § 8 umowy przewidziano tryb usuwania braków wniosku o płatność, przewidując terminy 21 – dniowe, przy czym wprowadzono także możliwość wydłużenia terminu o 6 miesięcy (§ 8 ust. 4). Gdyby zatem powód do 29 marca 2012 r. złożył wniosek niekompletny – mógłby ubiegać się o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku nawet do 6 miesięcy, a więc byłby w lepszej sytuacji, niż po złożeniu kompletnego wniosku z kilkudniowym, usprawiedliwionym opóźnieniem. Takie rozumowanie nie da się pogodzić z względami racjonalności, które powinny przyświecać pozwanej Agencji jako agencji płatniczej w rozumieniu art. 4 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z 7 marca 2007 r., realizującej zadania i kompetencje określone nie tylko w tej ustawie, ale także w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia Obszarów wiejskich ( (...)) (Dz. Urz. UE L 277z 21.10.2005) oraz przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia.

Zastanowić się również należało, jakie znaczenie ma przewidziany w § 7 ust. 6 umowy obowiązek dwukrotnego wezwania beneficjenta do złożenia wniosku w kolejnych wyznaczonych terminach. Jeśli niezłożenie wniosku dopiero po drugim wezwaniu uprawnia Agencję do wypowiedzenia umowy, to – a contrario – należałoby uznać, iż złożenie wniosku w terminie wyznaczonym przez Agencję jest równoznaczne ze złożeniem wniosku w terminie. Inaczej bowiem zastrzeżenie takiego obowiązku dla Agencji byłoby zbędne. Skoro więc w sprawie niniejszej powód złożył wniosek o płatność pośrednią niezwłocznie po ustaniu przyczyny opóźnienia i po pierwszym wezwaniu Agencji do złożenia wniosku, to należało uznać, iż wniosek ten został złożony w terminie, a jeśli nie – to istniały podstawy do przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku. Odmienne stanowisko Sądu pierwszej instancji było więc nieprawidłowe i z tej przyczyny zaskarżony wyrok podlegał zmianie poprzez uwzględnienie powództwa w całości.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można było uznać za trafny zarzut nierozpoznania istoty sprawy, jak też naruszenia art. 328 k.p.c., bowiem Sąd pierwszej instancji odniósł się do żądania pozwu w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, tj. dokonując ustaleń faktycznych, przeprowadzając ocenę materiału dowodowego i dokonując oceny prawnej w świetle przepisów rozporządzenia z 2007 r. Odmienną kwestią, jest prawidłowość dokonanych ocen, co podlegało weryfikacji przez Sąd drugiej instancji .

Za bez znaczenia należało uznać zarzut dwukrotnego odraczania publikacji wyroku. Termin określony w art. 326 § 1 k.p.c. ma charakter instrukcyjny i jego przekroczenie jedynie w wyjątkowych przypadkach mogłoby zostać uznane za takie naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Apelacyjnego taka sytuacja w sprawie niniejszej nie wystąpiła.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny - na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. - zmienił zaskarżony wyrok uwzględniając powództwo w całości, o kosztach za obie instancje orzekają na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.