descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V Ua 53/19

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 24 lutego 2020 r.

Sąd Okręgowy w Opolu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Protokolant: st.sekr.sądowy Teresa Kuśmierczyk

na oryginale właściwe podpisy

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Opolu, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych:

⚫

umorzył postępowanie w zakresie wynikającym z decyzji zmieniającej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 28 stycznia 2019 r. (znak: (...)),

⚫

zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 5 listopada 2018 r. (znak: (...)) i przyznał wnioskodawcy P. C. prawo do zasiłku chorobowego za okresy: od 27 czerwca 2014 r. do 17 lipca 2014 r., od 8 stycznia 2015 r. do 25 stycznia 2015r., od 24 lutego 2015 r. do 9 marca 2015 r., od 25 maja 2015 r. do 31 maja 2015 r., od 17 sierpnia 2015 r. do 28 września 2015 r., od 15 października 2015 r. do 2 listopada 2015 r., od 17 grudnia 2015 r. do 7 stycznia 2016 r., od 14 marca 2016 r. do 31 marca 2016 r., od 19 września 2016 r. do 3 października 2016 r., od 18 października 2016 r. do 3 listopada 2016 r., od 22 kwietnia 2017 r. do 8 maja 2017 r., od 21 września 2017 r. do 26 października 2017 r., od 29 stycznia 2018 r. do 26 lutego 2018 r., od 4 maja 2018 r. do 11 maja 2018 r., od 29 maja 2018 r. do 11 czerwca 2018 r. i ustalił, iż wnioskodawca nie jest zobligowany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 32.720,20 zł oraz odsetek ustawowych,

⚫

zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz wnioskodawcy kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Od powyższego wyroku apelację złożył organ rentowy, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania (co do punktu II wyroku), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokowi Sądu Rejonowego zarzucił:

⚫

naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 z ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2017 r., poz. 1368) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się uznaniem przez Sąd I Instancji, iż w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał pracy zarobkowej i nie wykorzystywał zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem, a co za tym idzie wnioskodawca zachowuje prawo do wypłaty zasiłku chorobowego za cały sporny okres niezdolności do pracy oraz w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego - a to art. 66 ust. 1 i ust. 2 w/w. ustawy poprzez ich nie zastosowanie i uznanie, iż zasiłek chorobowy wypłacony wnioskodawcy w spornym okresie jest świadczeniem jemu należnym, a co za tym idzie nie podlega zwrotowi;

⚫

naruszenie prawa procesowego, a to w szczególności art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się błędnym i dowolnym zinterpretowaniem związku zachodzącego między poszczególnymi faktami, ustalonymi w toku postępowania sądowego, wyciągając ostatecznie z ich całokształtu błędny wniosek - co do uznania, iż wnioskodawca w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie wykonywał pracy zarobkowej i nie wykorzystywał zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem - a co za tym idzie wnioskodawca ma prawo do zasiłku chorobowego z tego tytułu;

⚫

sprzeczność ustaleń faktycznych Sądu I Instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w postaci dokumentów z akt, a to: faktury NR (...) z 27 sierpnia 2015 r., faktury NR (...) z 07 września 2015 r., faktury NR (...) z 26 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 21 marca 2016 r., faktury NR (...) z 28 września 2016 r., faktury NR (...) z 28 września 2015 r., faktury NR (...) z 28 września 2016 r., faktury NR (...) z 27 października 2016 r., faktury NR (...) z 28 października 2016 r., faktury NR (...) z 31 października 2016 r., faktury NR (...) z 31 października 2016 r., faktury NR (...) z 28 kwietnia 2017 r., faktury NR (...) z 29 września 2018 r., faktury NR (...) z 09 grudnia 2018 r., faktury NR (...) z 7 maja 2018 r., faktury NR (...) z 29 maja 2018 r. i rachunku NR (...) z 29 maja 2018 r. oraz umowy o pracę zawartej w dniu 21 lutego 2018 r. z W. K., umowy zlecenia zawartej w dniu 16 września 2015 r. z R. J. i umowy zlecenia zawartej w dniu 16 września 2015 r. z D. K. i uznanie przez Sąd I instancji (w oparciu o te ustalenia), iż w niniejszej sprawie, bardziej wiarygodnym dowodem, niż dowód z w/w. dokumentów oraz bardziej przekonywującym i nie budzącym (w ocenie Sądu I Instancji) żadnych wątpliwości dowodem (a co za tym idzie dającym podstawy do przyjęcia twierdzenia, że w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykorzystywał zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem) - są zeznania samego wnioskodawcy, które w ostateczności Sąd uznał za logiczne, spójne i korespondujące ze sobą - choć zebrany materiał dowodowy i jego szczegółowa analiza nie pozwala w żadnej mierze na wyciągnięcie takiego wniosku.

Organ rentowy podniósł, iż z zeznań wnioskodawcy oraz dokumentacji przedłożonej w sprawie wynika, że wnioskodawca od wielu lat leczy się z powodu dolegliwości bólowych kręgosłupa i z tego powodu regularnie przebywa na zwolnieniach lekarskich. Jednakże jak to zaznaczył Sąd I Instancji, w okresach orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawca w związku z tym, że zatrudniał pracowników oraz korzystał z podwykonawców kontynuował działalność gospodarczą, nie zawieszając jej. W/w. niejednokrotnie w tym okresie zawierał umowy z podmiotami publicznymi, toteż miał świadomość oraz wiedzę na temat terminów wystawiania faktur lub rachunków. Do podpisania przez wnioskodawcę 3 umów z nowozatrudnionymi pracownikami doszło również w dniach 16 września 2015 r. oraz 21 lutego 2018 r., tj. w pod koniec okresów orzeczonej niezdolności do pracy. Zatem wnioskodawca w spornych okresach dotyczących podpisanych umów nie tylko zatrudnił nowych pracowników, lecz również nadzorował wybór kandydatów, zapoznał się z ich życiorysami i doświadczeniami, a także przeprowadził rekrutację na wskazane stanowiska, co jest zajęciem czasochłonnym, zajmującym znacznie więcej czasu aniżeli jedynie podpisanie dokumentów. Zajęciem tym nie mogła zająć się J. P., świadcząca obsługę księgowo-finansową wnioskodawcy, z uwagi na fakt braku posiada odpowiedniej wiedzy w zakresie usług remontowo-budowlanych, tj. dziedziny jakiej dotyczy działalność prowadzona przez wnioskodawcę.

Cytując poglądy judykatury organ rentowy podniósł, że w okresie zwolnienia lekarskiego nie można wykonywać działalności zarobkowej i nie wymaga kierowania do świadczeniobiorcy specjalnego pouczenia w tym zakresie. Wynika to bowiem z samej istoty zwolnienia lekarskiego, a także przeznaczenia zasiłku chorobowego, który ma rekompensować niezdolnemu do pracy niemożność zarobkowania w okresie choroby. Wnioskodawca poprzez nadzorowanie pracowników, zatrudnianie nowych oraz podpisywanie w/w. dokumentów, swoim działaniem prowadził do utrzymywania płynności finansowej prowadzonej działalności gospodarczej, a co za tym idzie do uzyskiwania dochodów.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie oraz orzeczenie o kosztach postępowania w sprawie, przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję, przy uwzględnieniu uchwały Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III UZP 9/19

W ocenie wnioskodawcy zarówno zarzuty, jak i treść uzasadnienia apelacji są chybione oraz odzwierciedlają mylne wyobrażenia organu o charakterze działalności zarobkowej P. C.. W zawisłej sprawie, a wcześniej w postępowaniu prowadzonym przez organ, nie powzięto jakichkolwiek prawnie relewantnych i mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy czynności- z których chociażby pośrednio wynikać miało, że P. C. w okresach niezdolności do pracy wykonywał działalność zarobkową, względnie czynności mające związek z przedmiotem zgłoszonej działalności. U podstaw apelacji, a także wcześniej wydanej decyzji leży natomiast błędne przekonanie organu, iż złożenie na dokumentach takich jak faktury oraz umowy, podpisów osoby do tego zobowiązanej wywołuje skutek w postaci naruszenia, a w szczególności dowodzi niezgodnego z celem wykorzystywania zwolnienia od pracy. Organ rentowy pomija tym samym jeden istotny, a nie dotyczący wnioskodawcy przymiot pracy, a to stosunek podporządkowania jako warunek konieczny i charakteryzujący ten stosunek, a ponadto całokształt wynikających z przepisów systemu prawa obowiązków dotyczących osób mających status przedsiębiorcy. Dowolne stanowisko organu rentowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z normami art. 22 i 45 Konstytucji RP, statuującymi odpowiednio zakazy ograniczenia wolności gospodarczej ( z wyłączeniem względów tzw. ważnego interesu publicznego oraz równości). Jako usprawiedliwiony jawi się przy tym pogląd, że skoro ZUS postrzega podpisanie faktur, jako podpisanie 22 faktur VAT, 1 rachunku oraz 3 umów - to, że nie rozumie specyfiki działalności odwołującego się oraz zakresu obowiązków przedsiębiorcy (zwłaszcza gdy twierdzi, że ten wyznaczyć ma zastępcę). Organ rentowy pomija całkowitą i osobistą odpowiedzialność tegoż jako przedsiębiorcy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego jest zasadna.

W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji istotnie naruszył granice swobodnej oceny dowodów oraz przepisy prawa materialnego, co skutkować musiało wydaniem orzeczenia reformatoryjnego.

Sąd Rejonowy, w oparciu o wyjaśnienia wnioskodawcy oraz przedłożone przez niego dokumenty w postaci :faktury NR (...) z 27 sierpnia 2015 r., faktury NR (...) z 07 września 2015 r., faktury NR (...) z 26 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 października 2015 r., faktury NR (...) z 30 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 31 grudnia 2015 r., faktury NR (...) z 21 marca 2016 r., faktury NR (...) z 28 września 2016 r., faktury NR (...) z 28 września 2015 r., faktury NR (...) z 28 września 2016 r., faktury NR (...) z 27 października 2016 r., faktury NR (...) z 28 października 2016 r., faktury NR (...) z 31 października 2016 r., faktury NR (...) z 31 października 2016 r., faktury NR (...) z 28 kwietnia 2017 r., faktury NR (...) z 29 września 2018 r., faktury NR (...) z 09 grudnia 2018 r., faktury NR (...) z 7 maja 2018 r., faktury NR (...) z 29 maja 2018 r. i rachunku NR (...) z 29 maja 2018 r. oraz umowy o pracę zawartej w dniu 21 lutego 2018 r. z W. K., umowy zlecenia zawartej w dniu 16 września 2015 r. z R. J. i umowy zlecenia zawartej w dniu 16 września 2015 r. z D. K. przyjął, iż w okresach orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawca nie osobiście, ale za pośrednictwem zatrudnionych oraz współpracujących z nim osób, wykonywał zlecone uprzednio prowadzonej przez niego firmie do wykonania prace remontowo- budowlane. Za wykonanie tychże prac co prawda wystawiał faktury VAT oraz rachunki niemniej powyższe dokumenty finansowe jak również związane z zawieraniem umów o prace oraz umów zlecenia były w całości przygotowywane przez J. P., świadczącą obsługę księgowo- finansową wnioskodawcy od początku prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy doszedł do wniosku , że w okresie orzeczonej niezdolności do pracy odwołujący nie wykonywał pracy zarobkowej i nie wykorzystywał zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem - a co za tym idzie wnioskodawca ma prawo do zasiłku chorobowego z tego tytułu.

W tym zakresie podnieść wypada, iż Sąd oceniając wiarygodność decyduje o tym, czy określony środek dowodowy, ze względu na jego indywidualne cechy i obiektywne okoliczności, zasługuje na wiarę, czy też nie (por. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, cz. I, Wyd. LexisNexis).

W niniejszej sprawie postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd I instancji nie wymagało uzupełnienia , niemniej zgromadzone dowody, w kontekście brzmienia cyt. art. 17 ustawy zasiłkowej pozwalał na przyjęcia poprawności stanowiska organu rentowego zawartego w treści decyzji z dnia 5 listopada 2018 roku a co za tym idzie ,zasadności argumentów zaprezentowanych przez apelującego kwestionującego wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 19 sierpnia 2019 roku.

W sprawie doszło przez Sąd I instancji do naruszenia prawa procesowego, a to w szczególności art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się błędnym i dowolnym zinterpretowaniem związku zachodzącego między poszczególnymi faktami, ustalonymi w toku postępowania sądowego i wyciągnięcia ostatecznie z ich całokształtu błędnych wniosków .

Ma rację organ rentowy, który wskazuje, że wyjaśnienia wnioskodawcy zmierzające do wykazania, iż w spornych okresach zasiłkowych nie wykonywał on działalności zarobkowej w świetle zgromadzonych dowodów pozostają niewiarygodne. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca posiada status osoby prowadzącej pozarolnicza działalność gospodarczą w branży usług remontowo-budowlanych. Nie znaczy to jednak – jak oczekiwałaby strona odwołująca- że działalność gospodarczą należy utożsamiać jedynie z fizycznym wykonywania prac budowlano-remontowych. Tok rozumowania odwołującego pozostaje taki, że skoro wnioskodawca z uwagi na schorzenia ortopedyczne prac tych nie mógł wykonywać i faktycznie nie wykonywał , to aktywność zarobkowa nie była przez niego osobiście realizowana. Tymczasem ma racje organ rentowy wskazując ,że nadzorowanie pracowników, zatrudnianie nowych oraz wystawianie dokumentów, opisanych powyżej powoduje, że takim działaniem wnioskodawca prowadził do utrzymywania płynności finansowej prowadzonej działalności gospodarczej, a co za tym idzie do uzyskiwania dochodów co potwierdza wykonywanie pracy zarobkowej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że pracą na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U z 2017 r., poz. 1368) jest wszelka aktywność ludzka, zmierzająca do uzyskania zarobku, nawet gdyby miała polegać na czynnościach nieobciążających organizm ubezpieczonego w inny sposób. Skoro przepis stanowi, że każde wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego, to wyjątek od tej reguły może stanowić tylko wykonywanie czynności o charakterze ubocznym lub podejmowanych w związku ze statusem pracodawcy, z tym jednak, że np. zawarcie przez przedsiębiorcę w okresie pobierania zasiłku chorobowego umowy o pracę z nowym pracownikiem w ramach prac interwencyjnych uznawano za powodujące utratę prawa do tego zasiłku (por. wyrok z dnia 5 czerwca 2008 r., III UK 11/08, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 292). Uznano za dopuszczalne wykonywanie czynności „sporadycznie”, co prowadzi do konkluzji, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku, jeżeli czynności były częste, powtarzalne lub miały charakter merytoryczny, związany z zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Jedynie więc wyjątkowo „wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, niepubl.).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy trudno uznać by podpisanie łącznie 22 faktur VAT oraz rachunku NR (...) z 29 maja 2018 r.za czynności incydentalne. Co więcej, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2019 roku ( II UK 521/17) należy uznać, że choć samo sporządzenie faktur VAT mogłoby być uznane za czynność techniczną, choć nie prostą, lecz ich podpisanie jest już równoznaczne z wystawieniem, które należy traktować jako istotny element prowadzenia działalności gospodarczej, są to bowiem dokumenty zawierające szczegółowe dane o transakcji, kwoty do zapłaty oraz informacje o sposobie i terminie zapłaty, wystawione w celu uzyskania zwrotu podatku. Podpisywanie faktur przez osobę uprawnioną do ich wystawiania należy zatem traktować jako istotny element prowadzenia działalności gospodarczej, kwalifikowany na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy jako nadużycie prawa do świadczeń. Nie można tej czynności - w wielu wypadkach wywołującej doniosłe skutki cywilnoprawne (np. wezwanie do zapłaty w rozumieniu art. 455 k.c.) - uznać za czynności niezwiązane z pracą zarobkową lub za mające charakter formalny.

W zakresie twierdzeń wnioskodawcy, iż w spornych okresach nie wykonywał prac związanych z przedmiotem działalności gospodarczej należy wskazać, iż pozbawienie prawa do zasiłku może i powinno nastąpić wtedy, gdy w trakcie zwolnienia lekarskiego są wykonywane przez przedsiębiorcę w jego zakładzie konkretne czynności związane wprost z działalnością gospodarczą, w tym nadzór nad zatrudnionymi pracownikami, obsługa klientów, przyjmowanie i wdawanie towarów itp. (vide np. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 186/11, legalis nr 526870).

Bezspornie wnioskodawca, z uwagi na stan swojego zdrowia, nie był w stanie wykonywać prac remontowo- budowlanych. Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla wyniku niniejszego postępowania, gdyż do wykonywania tego typu prac w/w. zatrudniał pracowników oraz korzystał z podwykonawców. W każdym z okresów niezdolności do pracy, prócz wystawiania faktur, wnioskodawca wykonywał również inne czynności (np. zakupił samochód na rzecz firmy). P. C. wówczas wykonywał nadto czynności przypisane stricte do obowiązków pracodawcy, tj. nawiązał umowę o pracę (z dnia 21 lutego 2018 r. z W. K.) i umowy zlecenia (z dnia 16 września 2015 r. z R. J. oraz z dnia 16 września 2015 r. z D. K.) oraz zaakceptował dokumenty związane z rozwiązaniem stosunków pracy podpisując świadectwo pracy..

Nie można przy tym przyjąć aby wnioskodawca był wyłączony z czynność nadzorczych oraz z procesu decyzyjnego w kwestii wyboru pracowników, gdyż okoliczności tej również nie wykazał. Rola wnioskodawcy jako pracodawcy nie tylko sprowadzała się do „ podpisania” wygenerowanego przez obsługę księgową dokumentu jakim jest umowa o pracę , lecz powyższe poprzedzone zostało procesem rekrutacji na wolne stanowisko, oceną doświadczenia zawodowego przyszłego pracownika, co jest zajęciem zajmującym znacznie więcej czasu aniżeli jedynie podpisanie dokumentów. Zdanie Sądu procedurą rekrutacyjną nie mogła zająć się J. P., świadcząca obsługę księgowo-finansową wnioskodawcy, z uwagi na fakt braku posiada odpowiedniej wiedzy w zakresie usług remontowo-budowlanych, tj. dziedziny jakiej dotyczy działalność prowadzona przez wnioskodawcę

Należy przypomnieć, iż to po stronie wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania nieprawidłowości zaskarżonych decyzji. Art. 232 k.p.c. określa, iż strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zasady dowodzenia obowiązują również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie (por. np wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2008 r. I UK 36/07, LEX nr 390123).

Sąd Okręgowy zwraca również uwagę, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby w okresach, w których wnioskodawca był aktywny zawodowo (tj. nie przebywał na zwolnieniach lekarskich) ilość faktur znacząco wzrastała, co potwierdzało by okoliczność, że jego czynności w czasie zwolnienia lekarskiego były czynnościami sporadycznymi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz art. 386 §1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że oddalił odwołanie.

W konsekwencji powyższego, mając na względzie treść art. 98 k.p.c., Sąd zmienił również zaskarżony wyrok w punkcie III, zasądzając od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego koszty zastępstwa w kwocie 180 zł na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2018 r., poz. 265).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie § 9 ust. 2 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2018 r., poz. 265).

Daniel Chorązki Wojciech Sabat Joanna Górka - Czerwiak