descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V U 930/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 16 września 2013 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku

V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Elżbieta Rosłoń

Protokolant: Irena Prochowicz

z dnia 24 kwietnia 2013 roku

w B. na rzecz M. B. kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

III. Orzeka, iż organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności

za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2013 roku wydaną na podstawie przepisów ustawy

z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 170) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił M. B. prawa do świadczenia przedemerytalnego, bowiem udowodnił łączny staż pracy wynoszący 38 lat 1 miesiąc i 1 dzień (w tym okresów składkowych 33 lata 3 miesiące i 12 dni, okresów nieskładkowych 7 miesięcy i 12 dni, okresów uzupełniających 4 lata 2 miesiące i 7 dni)zamiast wymaganych ustawą 40 lat. Organ rentowy nie uznał okresu pracy w gospodarstwie rolnym od 23 grudnia 1966 r. do 21 marca 1971 r. tj. przed ukończeniem 16 roku życia i od 22 marca 1971 r. 14 maja 1973 r., ponieważ matka nie posiadała gospodarstwa rolnego. Z uwagi na powyższe organ rentowy odmówił prawa do świadczenia przedemerytalnego.

M. B. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Zarzucił, że w spornym okresie świadczył pracę w gospodarstwie rolnym swojej matki - N. B. i dziadka A. B..

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji i dodatkowo wskazał, że matka wnioskodawcy została właścicielką gospodarstwa rolnego na podstawie aktu własności ziemi z dnia 15 maja 1973 r.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, prawo

do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 40 lat dla mężczyzn, posiada status osoby bezrobotnej, pobierała przez okres co najmniej 6 miesięcy zasiłek dla bezrobotnych przed zgłoszeniem wniosku o świadczenie, w trakcie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny propozycji przyjęcia odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wniosek o świadczenie przedemerytalne złożyła w terminie nieprzekraczającym 30 dni od daty wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6 miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Bezsporne w sprawie jest, że wnioskodawca udowodnił 38 lat 1 miesiąc i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych zamiast wymaganych ustawą 40 lat. Pozostałe warunki niezbędne do przyznania świadczenia przedemerytalnego nie były kwestionowane przez organ rentowy.

Spór, po ostatecznym sprecyzowaniu stanowiska na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2013 r., dotyczy zaliczenia wnioskodawcy okresu pracy w gospodarstwie rolnym dziadka i matki od 22 marca 1971 r. do 14 maja 1973 r. tj. po ukończeniu 16 roku życia.

Organ rentowy uwzględnił okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym matki w trakcie nauki w szkole tj. od 15 maja 1973 r. do 25 czerwca 1975 r., bowiem dopiero z dniem 15 maja 1973 r. N. B. została właścicielką gospodarstwa rolnego na podstawie aktu własności ziemi. W notatce w sprawie zatrudnienia podlegającego kolegialnej ocenie przy ubieganiu się o emeryturę lub rentę wskazano, że wnioskodawca ucząc się w szkole zawodowej miał możliwość bezpośredniego połączenia komunikacyjnego a codzienne dojazdy do szkoły i powroty umożliwiały pracę w gospodarstwie rolnym. Odległość do szkoły wynosiła około 20 km (k. 43 odw. akt ZUS). Zatem organ rentowy odmówił uznania wcześniejszego okresu pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym – jak wskazano w decyzji – „ponieważ matka nie posiadała gospodarstwa rolnego”.

W aktach organu rentowego znajduje się zaświadczenie Starostwa Powiatowego w B. z dnia 13 sierpnia 2012 r., z którego wynika, że w rejestrze gruntów wsi S., założonym w 1968 r. pod poz. 77 wpisany był A. B. (dziadek wnioskodawcy), jako osoba władająca gruntem o pow. 6,547 ha. Na podstawie aktu własności ziemi z dnia 15 maja 1973 r. wydanego w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), właścicielem tych i innych gruntów o pow. łącznej 7,037 ha została N. B. (k. 9 akt ZUS).

W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że stanowisko organu rentowego odnośnie „nie posiadania przez matkę wnioskodawcy gospodarstwa rolnego” do 15 maja 1973 r. nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, która weszła w życie 4 listopada 1971 r. sankcjonowała stan posiadania istniejący w tym właśnie dniu.

Przepis art. 1 ust. 1 tej ustawy stanowił, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników, stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.

Z kolei przepis art. 1 ust. 2 stanowił, że rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć.

Zatem zestawienie omówionego wyżej zaświadczenia Starostwa Powiatowego w B. (k. 9 akt ZUS) i skutków prawnych aktu własności ziemi, było wystarczające dla przyjęcia, że w spornym okresie tj. od 22 marca 1971 r. do 14 maja 1973 r. wnioskodawca był domownikiem w gospodarstwie rolnym, którego posiadaczem był jego dziadek A. B.. Po jego śmierci – 20 kwietnia 1971 r. (k. 6 akt) posiadaczem gospodarstwa rolnego została matka wnioskodawcy, gdyż to ona z dniem 4 listopada 1971 r. na podstawie ustawy tzw. uwłaszczeniowej została właścicielem tego gospodarstwa. Z powyższego wynika więc, że w spornym okresie, który wynosi 2 lata 1 miesiąc i 22 dni matka wnioskodawcy była posiadaczem a od 4 listopada 1971 r. właścicielem gospodarstwa rolnego.

M. B. pracował w tym gospodarstwie od dziecka, również po ukończeniu 16 roku życia tj. po dniu 22 marca 1971 r. W latach 1972 – 1975 był uczniem (...) Szkoły (...) w M., rozpoczął naukę od 1 września 1972 r. (k. 7,8 akt ZUS). M. jest oddalone od wsi S. czyli ówczesnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy o 20 km. W okresie nauki wnioskodawca dojeżdżał do szkoły autobusem. Wyjeżdżał z domu o 6.10 rano a wracał o 14.45.

Zeznał, że w 1966 r. zmarł jego ojciec a w kwietniu 1971 r. zmarł dziadek. Starszy o dwa lata brat wnioskodawcy w związku z przebytą chorobą wykonywał jedynie lżejsze prace, siostra uczyła się w B. i tam mieszkała, pomagała w gospodarstwie podczas wakacji. Gospodarstwo miało obszar 7 hektarów i nie był zmechanizowane. Wnioskodawca wraz z matką wykonywał wszystkie prace, kosił, orał, doił krowy, wywoził obornik, wykonywał obrządek przy trzodzie chlewnej, pracował w polu, na łące i w lesie. Zimą prace w gospodarstwie zajmowały mu około 5 godzin, gdyż wówczas jeździł również po drzewo i pracował przy omłotach. Latem pracował do ciemna. Pracy było bardzo dużo, gdyż wszystkie czynności były wykonywane ręcznie ( k. 56).

Świadkowie N. H. – wujenka wnioskodawcy i M. G. zeznali, że wnioskodawca już w podstawówce, po śmierci ojca pracował w gospodarstwie. Również kiedy uczył się w M., zajmował się gospodarstwem. Nie mieszkał w internacie, wracał autobusem około 3 i szedł do pracy w gospodarstwie. Pracował do wieczora. Każdego dnia to on robił obrządek i zajmowało to około 2 godzin. Niemniej jednak po wykopkach zaczynały się prace przy omłotach, wożeniu drzewa z lasu podczas zimy i jego przygotowaniu na opał (k. 55 i 55 odw.).

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków, gdyż w sposób wiarygodny opisywały one trudną sytuację życiową wnioskodawcy, w której znalazł się po śmierci ojca. Wobec choroby starszego brata wraz z matką wykonywał wszystkie prace w gospodarstwie rolnym. Świadkowie mieszkali po sąsiedzku, w tej samej wsi i mieli bezpośrednią wiedzę co do okoliczności, o których zeznawali. Treść tych zeznań i ich wiarygodność nie została ponadto podważona w jakikolwiek sposób.

Ponadto Sąd podkreśla, co wskazano wyżej, że organ rentowy uznał okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym w trakcie jego nauki w szkole od 15 maja 1973r. do zakończenia tej nauki 20 czerwca 1975 r. Tym bardziej niezrozumiałe było stanowisko organu kwestionujące okres wcześniejszy - i to dopiero w sytuacji, kiedy okazało się, że przyczyna wskazana w decyzji jako powód odmowy prawa do świadczenia odpadła, bowiem wnioskodawca do odwołania dołączył dokumenty, z których wynika, że przedmiotowe gospodarstwo rolne było w posiadaniu jego rodziny od lat 30 –tych poprzedniego wieku.

Zgodnie z treścią art. 10 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz.1227 ze zm.) przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed 1 stycznia 1983 r., w wymiarze połowy pełnego wymiaru czasu pracy art. 10 ust.1 pkt 3 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według tych przepisów pracę w gospodarstwie rolnym uwzględnia się jako okres składkowy, jeżeli danej osobie brakuje stażu wymaganego do przyznania emerytury.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia zaliczenie spornego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem z zeznań wnioskodawcy oraz świadków wynika, że wnioskodawca pracował co najmniej w połowie pełnego wymiaru czasu pracy, czyli po 4 godziny dziennie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wnioskodawca spełnił wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego i na podstawie art. 477 14 § 2 kpc orzekł

jak w wyroku.

Jednocześnie Sąd uznał, że ustalenie powyższe wymagało postępowania sądowego

i przeprowadzenia postępowania dowodowego i w związku z tym stosownie do treści art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzekł, iż organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z w zw. z § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).