descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V U 837/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 3 marca 2026 r.

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Urszula Sipińska-Sęk

Protokolant: st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz

Uzasadnienie

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., odmówił G. G.prawa do ponownego obliczenia emerytury na podstawie art. 26 c ustawy emerytalnej. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia (...) przyznano ubezpieczonej emeryturę od (...) i obliczono jej wysokość zgodnie z art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. dla osób, które nie były członkami OFE. Wnioskodawczyni nie pobierała emerytury kapitałowej zatem brak jest podstaw do ponownego obleczenia emerytury z FUS na podstawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym po osiągnieciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat prze osobę, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26.

G. G. w złożonym dnia (...) odwołaniu wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i wniosła o ponowne obliczenie wysokości jej emerytury z uwagi na osiągniecie 65 roku życia. Wskazała, że zgodnie ze zmianami wprowadzonymi od 2013 roku każdy ubezpieczony powinien mieć założone subkonto w ZUS.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Powielając argumentacje wskazaną zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił następujący stan faktyczny:

G. G. urodzona (...) uprawniona była od dnia (...) do pobierania na stałe, renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.

(dowód: wniosek o rentę k. 13, decyzja ZUS z (...) k. 36 – akt ZUS)

G. G. nie była członkiem otwartego funduszu emerytalnego – nie nabyła prawa do okresowej emerytury kapitałowej. (okoliczność niesporna)

W dniu (...) ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury.

W rozpoznaniu tego wniosku decyzją z (...) ZUS przyznał ubezpieczonej emeryturę od (...) tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zaewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury.

Do ustalenia wysokości emerytury Zakład przyjął kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w wysokości 321.091,39 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wraz z rekompensatą w wysokości 455.042,36 zł, średnie dalsze trwanie życia wynoszące 257,70 miesięcy. Wysokość emerytury obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej wyniosła 3.011,77 zł.

Wnioskodawczyni od 1 stycznia 2020 roku do emerytury przysługiwało 50% renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową w kwocie 1.428,91 zł.

Łączna wysokość obliczonego w ten sposób świadczenia wynosiła 4440,68 zł.

(dowód: wniosek k. 41, decyzja z (...) k. 54 – akt ZUS)

Wnioskodawczyni nie pobierała emerytury kapitałowej.

(okoliczność niesporna)

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie jest nieuzasadnione.

Wnioskodawczyni, jako urodzonej po dniu 31 grudnia 1948 roku, przysługuje emerytura na podstawie zasad sprecyzowanych w art. 26 i art. 25 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.) – dalej ustawa emerytalna. W myśl art. 26 ust. 1 ww. ustawy emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. Przepis art. 25 ust. 1 ww. ustawy emerytalnej stanowi zaś, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenia emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Zgodnie z art. 8 w związku art. 5 ustawy 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych ( t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 926) oraz art. 24 ustawy emerytalnej członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli: ukończył 60 lat oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego.

W rozumieniu zaś art. 3 pkt 4a ustawy z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych członek otwartego funduszu emerytalnego – to osoba fizyczna, która uzyskała członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 870 i 1321 oraz z 2018 r. poz. 138) lub której środki są ewidencjonowane na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę fizyczną, której środki zgromadzone na jej rachunku w otwartym funduszu emerytalnym zostały przekazane z tego funduszu na subkonto, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W złożonym odwołaniu G. G. podniosła, że w związku zmianami w systemie ubezpieczeń społecznych, każdy ubezpieczony powinien mieć założone subkonto.

Przepis art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350) reguluje prowadzenie przez ZUS subkonta, w ramach konta ubezpieczonego. Instytucja subkonta w ramach konta ubezpieczonego została wprowadzona przez ustawę z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 75, poz. 398 ze zm.). Przedmiotowa ustawa wprowadziła rozwiązanie, zgodnie z którym kwota składki emerytalnej stanowiąca różnicę pomiędzy dotychczasową wysokością składki emerytalnej, przekazywanej do otwartego funduszu emerytalnego, a nową wysokością składki emerytalnej przekazywanej do otwartego funduszu emerytalnego, będzie ewidencjonowania właśnie na subkoncie w ramach konta ubezpieczonego.

Przepis art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że w ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2, wraz z wyegzekwowanymi od tych składek odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, o których mowa w art. 23 ust. 2, oraz kwotę środków odpowiadających wartości umorzonych przez otwarty fundusz emerytalny jednostek rozrachunkowych po poinformowaniu przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1, w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwane dalej "subkontem".

Zgodnie z art. 111 ust. 3, 4 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, mogą na swój wniosek przystąpić - poprzez zawarcie umowy - do wybranego otwartego funduszu emerytalnego w terminie do dnia 31 grudnia 1999 r. Termin ten uważa się za zachowany, jeżeli osoba urodzona w okresie określonym w ust. 3 nie podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych w 1999 r., lecz przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia po dniu 31 grudnia 1999 r. oraz w dniu powstania tego obowiązku nie ukończyła 50 lat.

Obowiązek prowadzenia subkonta przez ZUS pozostaje w ścisłej korelacji z wyrażoną w art. 22 ust. 3 w zw. z art. 111 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasadą, zgodnie z którą część składki emerytalnej wynosząca 7,3% podstawy jej wymiaru podlega szczególnemu (odrębnemu) reżimowi prawnemu. Oznacza to, że prowadzenie subkonta jest obligatoryjne w odniesieniu do wszystkich ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1968 r., a także w przypadku tych ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.1.1969 r., którzy dobrowolnie, na swój wniosek, przystąpili do OFE. Natomiast dla wszystkich ubezpieczonych, którzy urodzili się przed 1.1.1949 r. oraz ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.1.1969 r., którzy nie zostali członkami OFE – z braku odpowiedniej podstawy prawnej – ZUS w ogóle nie może prowadzić subkont, choćby wnosili o to sami zainteresowani (Komentarz do art. 40a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych red. Gudowska 2014, wyd. 2/Wajda).

Reasumując osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie mogą być członkami OFE oraz nie mają subkonta w ZUS. Dla osób ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., ale przed 1 stycznia 1969 r., ZUS prowadzi subkonto tylko jeżeli są one członkami OFE. Jednocześnie ubezpieczona jako urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., mogła przystąpić do wybranego otwartego funduszu emerytalnego tylko na swój wniosek. A co w sprawie bezsporne wnioskodawczyni nie przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego. W takiej sytuacji cała składka na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonej, która nie przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego, przekazywana jest na FUS ( art. 111 ust 7 ustawy systemowej). Należy podkreślić, że tylko dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968r., ZUS ma obowiązek prowadzenia subkonta bez względu na to, czy są członkami OFE, czy też nie.

W niniejszej sprawie skarżąca G. G., urodzona przed 1 stycznia 1969 r., nie złożyła wniosku o przystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego, a co za tym idzie nie posiadała subkonta i tym samym nie miała żadnych środków tam zgromadzonych. Co więcej ZUS nie mógłby prowadzić dla ubezpieczonej takiego subkonta, nawet gdyby sama o to wnosiła, z uwagi na nie przystąpienie przez nią do OFE.

Tym samym do ubezpieczonej jako osoby, która nie pobierała okresowej emerytury kapitałowej, nie ma w ogóle zastosowania art. 26c ust. 1 ustawy emerytalnej. Zgodnie bowiem z tym przepisem emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu po osiągnieciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat na zasadach określonych w art. 26 ustawy emerytalnej, tylko wobec takiej osoby, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie wieku emerytalnego 65 lat, z tym że do obliczenia emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku.

Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14§1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.