Treść orzeczenia
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 marca 2024 roku znak ((...) (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. odmówił S. i L. O. (2) reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego – N. O. (1) prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci ich ojca R. O. (1) zmarłego 26 listopada 2022 roku, albowiem zdaniem organu zdarzenie w wyniku, którego umarł nie stanowi wypadku przy pracy z uwagi na brak przyczyny zewnętrznej z której to wypadek miał nastąpić. Zdaniem organu targnięcia się na własne życie nie można bowiem traktować jako zdarzenia nagłego, nieplanowanego i niezamierzonego.
W odrębnej decyzji z tego samego dnia organ powołując tożsamą argumentację odmówił, również prawa do jednorazowego odszkodowania synowi zmarłego R. O. (2).
Decyzją z tego samego dnia powołując tożsamą argumentację organ odmówił prawa do jednorazowego odszkodowania córce zmarłego N. O. (2) reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – N. D..
Decyzjami z tego samego dnia organ odmówił – każdemu w odrębnej decyzji - prawa do jednorazowego odszkodowania rodzicom zmarłego L. i I. O..
W ustawowym trybie i terminie odwołanie z dnia 15 kwietnia 2024 roku wniosła N. O. (1) w imieniu małoletnich dzieci L. i S. O. zarzucając błędną wykładnię art. 13 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz jego niewłaściwe zastosowanie i niedostateczne wyjaśnienia stanu faktycznego skutkujące przyjęciem, że zdarzenie z 16 listopada 2022 roku nie stanowiło wypadku przy pracy (k. 3-4).
W ustawowym trybie i terminie od decyzji organu odwołanie z dnia 16 kwietnia 2024 roku wywiodła N. D. reprezentowana przez fachowego pełnomocnika działając w imieniu małoletniej N. O. (2) zarzucając
1. błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że samobójstwo ubezpieczonego było wywołane przyczyną wewnętrzną, podczas, gdy śmierć ta została wywołana, również przez kilka niezależnych przyczyn zewnętrznych niepochodzących od ubezpieczonego, który to błąd miał istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej odszkodowania;
2. naruszenie art. 13 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że śmierć ubezpieczonego nie może zostać uznana za wypadek przy pracy z uwagi na fakt, że zdarzenie to nie zostało wywołane przyczyną zewnętrzną, podczas, gdy przyczyny śmierci ubezpieczonego miały, również charakter zewnętrzny, w związku z czym śmierć ubezpieczonego stanowi śmierć wskutek wypadku przy pracy;
3. naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że targnięcie się na własne życie nie może być uznane za zdarzenie nagłe w związku z czym nie spełnia przesłanek uznania za wypadek przy pracy, podczas, gdy fakt targnięcia się na własne życie może być zdarzeniem nagłym i w związku z tym może stanowić śmierć wskutek wypadku przy pracy;
4. naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 3) ustawy wypadkowej poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania, podczas, gdy organ rentowy w żaden sposób nie wykazała tego, aby twierdzenia zawarte w protokole powypadkowym były bezpodstawne;
5. naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności niewyjaśnienie charakteru przyczyn zdarzenia – śmierci ubezpieczonego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez rogan decyzji odmawiającej prawa do świadczenia;
6. naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności odmówienie wiarygodności z dokumentu – protokołu nr (...) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy oraz karcie wypadku ubezpieczonego i uznaniu, że dowody te zawierają stwierdzenia bezpodstawne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania;
7. naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 § 1 kpa poprzez uchybienie obowiązkowi wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ rentowy uznał za nieudowodnione, dowodów na których się oparl oraz przyczyn z powodu, których innym odmwóił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienia prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, podczas, gdy organ rentowy zobowiązany był do zawarcia tych elementów w uzasadnieniu wydanej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej prawa do jednorazowego odszkodowania.
Odwołująca wniosła, również o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 16-64).
W ustawowym trybie i terminie odwołanie z dnia 16 kwietnia 2024 roku wywiedli, również R. O. (2), L. O. (1) i I. O. reprezentowani przez fachowego pełnomocnika wnosząc o przyznanie im prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy R. O. (1) i przyznanie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że samobójstwo ubezpieczonego było wywołane przyczyną wewnętrzną, podczas, gdy śmierć ta została wywołana, również przez kilka niezależnych przyczyn zewnętrznych niepochodzących od ubezpieczonego, który to błąd miał istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej odszkodowania;
2. naruszenie art. 13 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że śmierć ubezpieczonego nie może zostać uznana za wypadek przy pracy z uwagi na fakt, że zdarzenie to nie zostało wywołane przyczyną zewnętrzną, podczas, gdy przyczyny śmierci ubezpieczonego miały, również charakter zewnętrzny, w związku z czym śmierć ubezpieczonego stanowi śmierć wskutek wypadku przy pracy;
3. naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że targnięcie się na własne życie nie może być uznane za zdarzenie nagłe w związku z czym nie spełnia przesłanek uznania za wypadek przy pracy, podczas, gdy fakt targnięcia się na własne życie może być zdarzeniem nagłym i w związku z tym może stanowić śmierć wskutek wypadku przy pracy;
4. naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 3) ustawy wypadkowej poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania, podczas, gdy organ rentowy w żaden sposób nie wykazała tego, aby twierdzenia zawarte w protokole powypadkowym były bezpodstawne;
5. naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności niewyjaśnienie charakteru przyczyn zdarzenia – śmierci ubezpieczonego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez rogan decyzji odmawiającej prawa do świadczenia;
6. naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności odmówienie wiarygodności z dokumentu – protokołu nr (...)/(...) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy oraz karcie wypadku ubezpieczonego i uznaniu, że dowody te zawierają stwierdzenia bezpodstawne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania;
7. naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 § 1 kpa poprzez uchybienie obowiązkowi wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ rentowy uznał za nieudowodnione, dowodów na których się oparl oraz przyczyn z powodu, których innym odmwóił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienia prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, podczas, gdy organ rentowy zobowiązany był do zawarcia tych elementów w uzasadnieniu wydanej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez organ decyzji odmawiającej prawa do jednorazowego odszkodowania.
W odpowiedzi na każde z odwołań organ wnosił o oddalenie odwołania w uzasadnieniu wskazując, że przyczyna zewnętrzna charakteryzuje się tym, że pochodzi spoza organizmu człowieka i powinna wynikać ze sfery zagrożenia jakie stwarza praca, a więc z tych okoliczności, które powstały w związku z statusem pracownika, w przeciwnym razie zdarzenie nie nabierze charakteru wypadku przy pracy. Zdaniem organu nie sposób uznać stresogennych czynników osobistych za przyczynę zewnętrzną mającą jakikolwiek związek z wykonywaniem czynności służbowych.
W dalszym toku sprawy strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.
Sąd Rejonowy ustalił co następuje
R. O. (1) był synem I. i L. O. (1). Urodził się (...). Decyzją z 28 lutego 2001 roku nr (...) Wojewódzkiego Komendanta Policji w U. wydano mu licencję pracownika ochrony fizycznej drugiego stopnia. Po zmianie ustawy o ochronie osób i mienia od 1 stycznia 2014 roku w dniu 25 lutego 2014 roku Komendant Wojewódzki Policji wydał zaświadczenie nr (...) z dnia 25 lutego 2014 roku stwierdzające, że R. O. (1) jest wpisany na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej. R. O. (1) miał wieloletnie doświadczenie jako pracownik ochrony. W latach 2003-2006 pracował jako pracownik ochrony w (...) Sp. z o.o., a od 1 maja 2007 roku jako dowódca zmiany w Muzeum Początków Państwa Polskiego. W dniu (...) urodził się jego syn R. O. (2) z związku małżeńskiego z O. R. z którą ożenił się w 2003 roku. Rozwiódł się w 2011 roku. W dniu 1 grudnia 2018 roku zawarł umowę o pracę na czas określony z (...) Sp. z o.o. w połowie pełnego wymiaru czasu pracy na stanowisku pracownika ochrony. Od 1 stycznia 2021 roku wymiar czasu pracy wynosił w tej firmie ¾ pełnego wymiaru czasu pracy. Oprócz tej umowy R. O. (1) miał zawartą umowę o pracę z (...) Sp. z o.o., również na ¾ etatu. W ramach obu umów o pracę R. O. (1) wykonywał obowiązki z jednym miejscu na terenie jednostki wojskowej.
Dowód: akt urodzenia R. O. (1) (k. 5 akt organu), akt urodzenia R. O. (2) (k. 60 akt organu), zaświadczenie z 25.02.2014 r. (k. (...)), pismo Komendanta Policji w U. z 19 maja 2025 roku (k. 531), zeznania I. O. (k. 268-269), akta osobowe R. O. (1) (k. 297-345), zeznania L. Z. (k. 368-368), zeznania R. J. (k. 367-368).
Praca wykonywana przez R. O. (1) odbywała co do zasady w zmianach trwających po 24 godziny. Zmiana rozpoczynała się wydaniem broni palnej z krótkim przypomnieniem o zasadach posługiwania się bronią palną i zapytaniem o stan fizyczny i psychiczny. Pracownik był, również poddawany badaniu na obecność alkoholu. Po pobraniu broni pracownik udawał się na posterunek, gdzie odbywał 24 godzinną zmianę. W jej ramach udawał się na obchód obserwując jednostkę wojskową. Instrukcje dotyczące obsługi broni odbywają regularnie na terenie jednostki nie częściej niż co kwartał. Prowadzone są, również szkolenia (...).
Dowód: zeznania L. Z. (k. 368-368), zeznania R. J.
(k. 367-368).
[(...):
BY '(...).(...)@gmail.com'
ON '(...)-01-(...):50:00't
W.: 'dopisac']W okresie od 19 września do 25 listopada 2022 roku R. O. (1) pracował w następujących dniach i godzinach.
Lp.
Data
Godzina rozpoczęcia zmiany
Godzina zakończenia zmiany
Liczba przepracowanych godzin podczas zmiany
Liczba przepracowanych godzin w danym tygodniu
1.
19.09.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
2.
22.09.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
3.
24.09.2022 r.
8:00
8:00
24 h
72 h
4.
03.10.2022 r.
6:30
18:30
12 h
12 h
5.
04.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
36 h
6.
06.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
60 h
7.
08.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
84 h
8.
11.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
9.
13.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
10.
16.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
72 h
11.
18.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
12.
21.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
13.
23.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
72 h
14.
25.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
15.
27.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
16.
31.10.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
17.
03.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
18.
05.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
72 h
19.
07.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
20.
10.11.2022 r.
6:30
16:30
10 h
34 h
21.
12.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
58 h
22.
14.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
23.
16.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
48 h
24.
21.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
24 h
25.
25.11.2022 r.
8:00
8:00
24 h
-
Dowód: raporty z dzienników zmiany (k. 441-515) .
R. O. (1) ze związku z N. D. ma urodzoną w (...) córkę N. (...).
Dowód: odpis akt urodzenia (k. 222).
R. O. (1) zawarł związek małżeński 6 września 2014 roku z N. O. (1) i z tego związku w (...) urodził się syn S. oraz 15 grudnia 2016 roku córka L..
Dowód: akty urodzenia (k. 236-237).
Od października 2019 roku N. O. (1) nie zamieszkiwała z R. O. (1)
W dniu 18 lutego 2021 roku w sprawie o sygnaturze akt (...) rozwiązał to małżeństwo przez rozwód bez orzekania o winie. Prawo wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono N. O. (1).
Dowód: wyrok rozwodowy (k. 8 akt (...)
N. O. (1) urodziła syna I. w dniu (...). Wyrokiem z dnia 8 marca 2023 roku w sprawie o sygnaturze akt (...) Sąd Rejonowy w(...)ustalił, że R. O. (1) nie jest ojcem I.. W toku tego postępowania R. O. (1) został wezwany na pobranie krwi w celu przeprowadzenia badań genetycznych na dzień 23 listopada 2022 roku. Dla R. O. (1) brak ojcostwa w stosunku do I. nie był zaskoczeniem, ponieważ od października 2019 roku nie mieszkał z żoną.
Dowód: dokumenty w aktach sprawy (...).
R. O. (1) pracował pod presją wielu zobowiązań finansowych związanych z alimentami i ratami kredytów. W 2019 roku jeszcze leczył się na tle schorzeń na tle psychiatrycznym związanych z depresją i bezsennością, które zaczęły się pojawiać już po tym jak rozstał się z O. R.. Rozpoznano u niego reakcję na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. Od 2020 roku R. O. (1) rozpoczął leczenie farmakologiczne zażywając lek L. i W., które przypisywał mu lekarz rodzinny. Leki stanowiące benzodiazepiny mają silnie uzależniający charakter. Już po około miesiącu ich stosowania może pojawić się uzależnienie. Cała terapia tego rodzaju lekiem nie powinna być dłuższa niż 8-12 tygodni. Przypisanie leków przez lekarza rodzinnego naruszało tę zasadę. Nagłe odstawienie leku wywołuje objawy z tzw. „odbicia” polegające na nasileniu lęku, niepokoju i bezsenności. Zastosowane przez lekarza rodzinnego leki L. i W. były przypisywane w sposób niewłaściwy przez zbyt długi okres czasu z pominięciem metod psychoterapii. Długotrwałe przyjmowanie leków przez R. O. (1) doprowadziło do uzależnienia z następczymi zaburzeniami zachowania i nastroju. W dniu 19 maja 2020 roku mimo przyjmowanych leków stanowiących przeciwskazanie do wydania zaświadczenia, wydano orzeczenie lekarskie (...) stwierdzające, że R. O. (1) posiada zdolność fizyczną i psychiczną do wykonywania zadań pracownika ochrony fizycznej. Uzyskał, również orzeczenie psychologiczne do pracy z bronią. Stan psychiczny związany z zażywaniem leków przez R. O. (1) stanowił przeszkodę do wydania zaświadczenia o zdolności do pracy. W dniu 2 lipca 2021 roku R. O. (1) uzyskał orzeczenie o zdolności do pracy na stanowisku pracownika ochrony do pracy bronią po tym jak został skierowany na badanie okresowe. W badaniu przedmiotowym na karacie badania profilaktycznego lekarz przeprowadzający badanie nie odnotował choroby na tle psychicznym ani też innych problemów zdrowotnych poza alergią sezonową i wadą wzroku. R. O. (1) na dzień 26 listopada 2022 roku pomimo wydanych zaświadczeń nie posiadał zdolności fizycznej i psychicznej do pracy na stanowisku kwalifikowanego pracownika ochrony. Nie posiadał jej również na dzień 2 lipca 2021 roku.
Dowód: opinia psychiatryczna z dnia 2 czerwca 2023 roku (k. 353-359 akt postępowania przygotowawczego (...)-13.Ds.(...).(...) oraz k. 11-13 ; 77-80 ; 169-172), orzeczenie o zdolności do pracy z dnia 19 maja 2020 roku (k. 81 ; 173 , 312), orzeczenie psychologiczne (k. 312v), dokumentacja medyczna (k. 420), opinia biegłego sądowego lekarza medycyny pracy (k. 524-527).
Mimo przyjmowanych leków w toku procesu leczenia i braku zdolności do pracy na zajmowanym stanowisku ubezpieczony ani razu w 2022 roku nie korzystał z zwolnienia od pracy z powodu choroby.
Dowód: pismo organu (k. 440 – 401).
R. O. (1) nie informował pracodawcy o przyjmowanych lekach. W listopadzie 2022 roku R. O. (1) przyjmował L. i W. i zdecydował się odstawić leki o czym poinformował N. J. mówiąc mu, że obawia się uzależnienia.
Dowód: zeznania L. Z. (k. 368-368), protokół przesłuchania świadka U. O. (k. 83-86 ; 175-178), protokół przesłuchania świadka N. J. (k. 87-90 ; 179-182), protokół przesłuchania V. R. (k. 91-94 ; 183-186), protokół przesłuchania R. J. (k. 95-98 ; 187-190).
R. O. (1) po tym jak wyprowadził się od N. O. (3) jesienią 2019 roku zamieszkiwał z rodzicami I. i L. O. (3) i razem z nimi prowadził gospodarstwo domowe.
Dowód: oświadczenie i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego (k. 193-195), zeznania I. O. (k. 268-269)
R. O. (1) poinformował R. J., że 23 listopada 202 roku potrzebuje wolne w wiadomości SMS. Tego dnia miał wezwanie na badanie krwi związane z sprawą o zaprzeczenie ojcostwa. W dniu 16 listopada 2022 roku z nieznanych przyczyn R. O. (1) źle się czuł i zwrócił się z prośbą o udzielenie urlopu na żądanie. Nie wspominał R. J. (dowódcy) z jakich przyczyn nie stawi się w pracy.
Dowód: wydruk wiadomości SMS dotyczący urlopu na żądanie z 16 listopada 2023 roku (k. 14 ; 82 ;174), zeznania R. J. (k. 367-368).
R. O. (1) rozpoczął zmianę 25 listopada 2022 roku (wtorek) o godzinie 08:00 i miał ją zakończyć o godzinie 08:00 26 listopada 2022 roku. O godzinie 06:00 26 listopada zawieziono R. O. (1) na posterunek nr 6 w jednostce wojskowej, gdzie R. O. (1) przebywał sam. Po godzinie 07:00 26 listopada nowa zmiana patrolu przyjmująca służbę udała się po pracowników na posterunek 5 i 6, ale w kontenerze wartowniczym nie zastano R. O. (1). R. D. poszukiwał R. O. (1) i ujawnił zwłoki R. O. (1) z raną kanałową głowy. Leżała przy nim broń służbowa (pistolet maszynowy D.) z której to R. O. (1) samodzielnie się zastrzelił. W kieszeni R. O. (1) miał ze sobą wezwanie na pobranie krwi na 23 listopada 2022 roku. Po zdarzeniu sporządzono protokół powypadkowy uznając zdarzenie za wypadek przy pracy. Zdarzenie zgłoszono inspektorowi inspekcji pracy, który nie podjął działań kontrolnych.
Dowód: protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (k. 8-10 ; 71-75 ; 163-167), opinia specjalisty medycyny sądowej z 30 stycznia 2023 roku (k. 7 ; 76 ; 168), zeznania R. J. (k. 367-368), opinia biegłego sądowego lekarza medycyny pracy (k. 524-527), pismo PIP dotyczące braku czynności kontrolnych związanych z wypadkiem (k. 350).
Prokurator Prokuratury Rejonowej U. – D. w U. w sprawie o sygn. akt (...)-13.Ds.(...).(...) prowadził śledztwo w sprawie o przestępstwo z art. 151 kk. Postanowieniem z 22 grudnia 2023 roku postanowiono umorzyć śledztwo stwierdzając, ze nie namawiano ani nie udzielono pomocy R. O. (1) do targnięcia się na własne życie. W toku postępowania ustalono, że nieprawidłowości związane z przypisaniem środków farmakologicznych R. O. (1) przez lekarza rodzinnego mogły być tylko jedną z wielu przyczyn i nie najistotniejszą przyczyną zamach samobójczego.
Dowód: postanowienie o umorzeniu śledztwa (k. 5-6 ; 65-70 ; 157-162).
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie wyżej powołanych dowodów. Zgromadzonym w sprawie dokumentom sąd dał wiarę w całości i przypisał znaczenie z art. 245 kpc, a w przypadku dokumentów urzędowych – art. 244 §1 kpc. W tym kontekście sąd dokonał, również ustaleń w oparciu o dokumenty w postaci protokół zeznań z postępowania przygotowawczego które stanowiły dowód tego, co dane osoby w toku postępowania zeznawały. Zeznaniom świadków R. J. i L. Z. sąd dał wiarę w całości, albowiem ich zeznania były w pełni koherentne z pozostałym materiałem dowodowym i wewnętrznie spójne. Również zeznaniom I. O. sąd dał wiarę w całości. Co się tyczy wiadomości specjalnych w tym zakresie w oparciu o art. 278 1 kpc sąd dokonał ustaleń w oparciu o opinię biegłego psychiatry, który został powołany w toku postępowania przygotowawczego. Wnioski opinii kategorycznie stwierdzające niewłaściwie proces leczenia sąd uznał za w pełni uzasadnione i logiczne, również w kontekście biegłego z zakresu medycyny pracy. Sąd dopuścił, także dowód z opinii z zakresu medycyny pracy uznając, że wnioski biegłego psychiatry muszą zostać ocenione w kontekście przepisów regulujących normy z zakresu orzecznictwa przed dopuszczeniem do pracy. Opinia biegłej z zakresu medycyny pracy zawierała starannie umotywowane wnioski. Jej tezy były kategoryczne i logiczne. W tym kontekście sąd uznał opinię za w pełni przydatną do rozstrzygnięcia i dokonał ustaleń w oparciu o opinię biegłej z zakresu medycyny pracy.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje
Odwołania zasługiwały na uwzględnienie.
Zgodnie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa), za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą – podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia. Bezspornym jest, że zdarzenie w wyniku, którego poniósł śmierć R. O. (1) nastąpiło w pracy, podczas wykonywania poleceń przełożonych. Istota sporu zasadzała się na ocenie czy to zdarzenie było nagłe i zostało wywołane przyczyną zewnętrzną.
Zdaniem sądu nie ulega wątpliwości, że zdarzenie w wyniku, którego śmierć poniósł R. O. (1) miało charakter nagły. Śmierć spowodowało nagłe posłużenie się bronią palną w celu dokonania samobójstwa. Kwestia tego, że mógł to być czyn zaplanowany przez ubezpieczonego nie ma znaczenia dla oceny nagłości zdarzenia. Chodzi bowiem o to tylko, że samo zdarzenie miało charakter jednorazowy, krótki i gwałtowny. Trzeba mieć na uwadze, że owa cecha nagłości ma na celu to, aby odróżnić sytuację wypadkową od choroby zawodowej. W tym ostatnim przypadku schorzenia pracownika powstają w wyniku długiego działania czynników chorobotwórczych, pochodzących ze środowiska, w jakim praca jest wykonywana. W przypadku wypadku przy pracy chodzi o to, że ma to być zdarzenie jednorazowe bez ciągłego wpływu na organizm ludzki. Uraz powstaje w ograniczonym, krótkim okresie czasu na skutek nagłego zdarzenia. Choroba zawodowa tej cechy nie nosi. To kryterium w tym przypadku jest spełnione. Dla oceny tego, czy zdarzenie miało charakter nagły nie ma znaczenia to z jakich motywacji i z czyjej inicjatywy ono wystąpiło. Istotny jest sam fakt krótkotrwałości zdarzenia w wyniku, którego ubezpieczony traci życie. W tym kontekście posłużenie się bronią w celu dokonania samobójstwa stanowi zdarzenie nagłe z powodu samych tylko właściwości działania broni palnej, która polega na powstaniu urazu spowodowanego krótkotrwałym i nagłym działaniem pocisku. W ocenie sądu bez wątpliwości należy stwierdzić, że zdarzenie w wyniku, którego śmierć poniósł ubezpieczony było nagłe. Czym innym jest natomiast to czy było przez ubezpieczonego spodziewane i zaplanowane. To czy tak było z punktu widzenia samej tylko owej cechy „nagłości” zdarzenia nie ma znaczenia. „Nagłość” zdarzenia to cecha, którą należy ocenić obiektywnie w oderwaniu od intencji stron, a nie z subiektywnego punktu widzenia poszkodowanego. Fakt, że ubezpieczony spodziewał się, że jego organizm na skutek własnego działania dozna urazu w wyniku nagłego wyrzutu pocisku z broni palnej nie oznacza, że owo zdarzenie nie było nagłe.
Co się tyczy najważniejszej z punktu widzenia tej sprawy kwestii związanej z kwestią czy zdarzenie zostało wywołane przyczyną zewnętrzną to sąd zważył, że przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny w istniejących warunkach wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2009 r., I PK 18/09). Przyczyna zewnętrzna to każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, który pozostaje w związku wypadkiem przy pracy. W wyroku z dnia 29 września 1997 r. II UKN 304/97 Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że o przyczynie zewnętrznej można mówić, gdy nie tkwi ona wyłącznie w osobie poszkodowanego pracownika. Zdarzenie może być uznane za wypadek przy pracy jeżeli postępowanie dowodowe wykaże, że albo bez wykonywania pracy nie doszłoby do niego, albo też prawdopodobieństwo jego zajścia byłoby niewielkie.
W orzecznictwie podnosi się, że świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego oparte jest na zasadzie ryzyka i tylko enumeratywnie wymienione w ustawie świadczenia pozbawiają możliwości wypłaty świadczenia. W sformułowaniu „wywołane przyczyną zewnętrzną” nie chodzi o to, aby przyczyna zewnętrzna stanowiła wyłączną przyczynę wypadku, ale tylko to, że bez tej przyczyny do wypadku by nie doszło. Stąd „przyczyna zewnętrzna” funkcjonalnie musi być związana z pracą, przy czym nie musi ona być jedyną i wyłączną przyczyną wypadku (por. na ten temat uzasadnienie postanowienia SN z 23 lutego 2022 roku sygn. III USK 490/21). Z tych przyczyn wbrew stanowisku odwołującego nie można uznać, że sam nieprawidłowo prowadzony sposób leczenia przez lekarza rodzinnego przypisującego ubezpieczonemu psychotropy stanowił przyczynę zewnętrzną, wszakże sama ta okoliczność nie determinowała ani obecności w pracy ubezpieczonego, ani jego intencji do targnięcia się na własne życie. Mogła jej sprzyjać i pośrednio wywołać wskutek nasilenia lęku i napięcia psychicznego. Do wystąpienia skutku, jednak było konieczne działanie poszkodowanego i podjęcie decyzji o targnięciu się na własne życie w oparciu przeżycia wewnętrzne. Jednocześnie nie oznacza to, że nieprawidłowo prowadzony proces leczenia pozostawał bez wpływu na zachowanie ubezpieczonego. Nieprawidłowo prowadzony sposób leczenia prowadził do tego, że ubezpieczony stracił zdolność psychofizyczną do pracy, co kategorycznie stwierdziła biegła i ta okoliczność już pozostaje związana z pracą. Zgodnie bowiem z art. 32 ustawy o ochronie osób mienia ubezpieczony podlegał obowiązkowym badaniom lekarskim i psychologicznym. To jak ten proces przebiegał miał znaczenie dla oceny tego z jakim efektem te badania zostałby wykonane.
R. O. (1) był dotknięty schorzeniem samoistnym – cierpiał na zaburzenia depresyjne. Fakt występowania u pracownika schorzenia samoistnego jako głównej siły sprawczej wypadku nie wyklucza uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli w środowisku pracy zaistniały czynniki przyspieszające bądź pogłębiające proces chorobowy. W orzecznictwie podnosi się, że przeżycia wewnętrzne powstałe wskutek nietypowych okoliczności mogą stanowić przyczynę zewnętrzną (tak: SN w wyroku z 28 marca 2012r. II PK 182/11). W sprawie o sygnaturze II UKN 225/00 Sąd Najwyższy wskazał, że niezapewnienie rybakowi choremu na depresję należytej opieki medycznej oraz brak nad nim ciągłego nadzoru w czasie podróży morskiej (§ 3 układu zbiorowego pracy dla rybaków morskich z dnia 17 stycznia 1975 r.), w razie jego śmierci samobójczej, może stanowić przyczynę zewnętrzną zdarzenia w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W tamtej sprawie pracownik popełnił samobójstwo samemu w kajucie. Sąd Najwyższy wskazywał na to, że w tym przypadku z tym pracownikiem powinna była przebywać inna osoba, a jej brak stanowił przyczynę zewnętrzną, ponieważ w jej obecności do wypadku by nie doszło. Powyższe orzecznictwo wskazuje na szerokie rozumienie przyczyny zewnętrznej jako każdej okoliczności, której wystąpienie determinuje to, że do wypadku przy pracy doszło. Wystarczy, że to zdarzenie lub zaniechanie pochodzi spoza organizmu zmarłego i jest związane z pracą. W świetle tych uwag na pełną aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku SN z 23 listopada 1999 roku sygn. II UKN 208/99 według, którego dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na podstawie aktualnego okresowego zaświadczenia lekarskiego, zawierającego obiektywnie błędną ocenę jego zdolności do pracy, stanowi zewnętrzną przyczynę wypadku w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r, o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W tym judykacie wskazano, że zaświadczenie lekarskie, które zawiera obiektywnie błędną ocenę zdolności pracownika do wykonywania pracy, nie zapewnia właściwej ochrony przed szkodliwymi w konkretnym stanie zdrowia warunkami pracy, a dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na podstawie aktualnego okresowego orzeczenia lekarskiego - obiektywnie błędnego - może stanowić zewnętrzną przyczynę wypadku w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
W niniejszej sprawie ustalono, że orzeczenie lekarskie stwierdzające zdolność do pracy ubezpieczonego obiektywnie było nieprawidłowe. R. O. (1) nie spełniał warunków ku temu, aby taki dokument uzyskać. Przyjmowane leki powodowały taki stan psychiczny, że nie był zdolny do pracy z bronią. Według twierdzeń biegłej zapewne ubezpieczony zataił fakt przyjmowania leków w trakcie wywiadu lekarskiego, co ma wynikać, również z arkusza karty zawartej w dokumentacji medycznej z badania okresowego (k. 420). Jest to jednak nieudowodnione przypuszczenie. W istocie rzeczy istnieją trzy możliwości tego, że zaświadczenie lekarskie zostało wystawione pomimo braku zdolności spowodowanej przyjmowanymi lekami:
1) pierwsza sytuacja to sytuacja wskazana przez biegłą, czyli ubezpieczony zataił fakt przyjmowania leków i zdiagnozowane zaburzenia na tle psychicznym, albo
2) druga sytuacja to taka, że lekarz, który przeprowadzał badanie okresowe w ogóle o to nie zapytał, albo
3) trzecia sytuacja to taka, że lekarz zapytał, ale nie odnotował tego w karcie badania i
uznając, że te okoliczności nie są przeszkodą dla wydania orzeczenia wystawił zaświadczenie o zdolności do pracy.
Obecnie nie jest możliwe stwierdzenie, która z tych sytuacji wystąpiła. Była to jedna z tych trzech sytuacji. Niewątpliwe jest jednak to, że zaświadczenie o zdolności do pracy zostało wystawione, chociaż nie było ku temu podstaw. Zdaniem sądu to wystarcza do stwierdzenia, że jedna z przyczyn zewnętrznych wypadku - wystawienie zaświadczenia mimo istnienia przeszkód ku jego wystawieniu – wystąpiła. Nawet, jeśli bowiem jest jak przypuszcza biegła, że ubezpieczony zataił przed lekarzem fakt przyjmowania psychotropów to nie oznacza to, że „przyczyna zewnętrzna” taka jak w zdaniu poprzednim nie wystąpiła. W takim przypadku, również obiektywnie nieprawidłowe zaświadczenia było jedna z przyczyn wypadku (bo gdyby nie ono ubezpieczony w ogóle do pracy by nie przyszedł i do wypadku by dojść nie mogło), ale ewentualnie jej wystąpienie nastąpiło z wyłącznej winy ubezpieczonego w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej. Taka sytuacja, o ile ma znaczenie dla pozbawienia praw samego ubezpieczonego to nie ma znaczenia dla członków rodziny uprawionych do jednorazowego odszkodowania po zmarłym w wyniku wypadku. Art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej bowiem prowadzi do wniosku, że ustawodawca co do zasady uznaje za wypadek przy pracy sytuację w której to ubezpieczony intencjonalnie wywołuje uraz, ale następczo (po stwierdzeniu, że jednorazowe odszkodowanie co do zasady byłoby należne) stwierdza, że w razie udowodnienia tej okoliczności sam ubezpieczony nie ma prawa do jednorazowego odszkodowania. Prawo odwołujących w tej sprawie nie podlega temu ograniczeniu. Jest ono należne nawet, jeśli wypadek przy pracy nastąpił nawet w warunkach opisanych w art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej.
W tym stanie rzeczy sąd uznał zdarzenie z 26 listopada 2022 roku za wypadek przy pracy uznając, że wystąpiła przyczyna zewnętrzna w postaci dopuszczenia do pracy pomimo podstaw do odmowy wydania zaświadczenia o zdolności do pracy. Co się tyczy zarzutów związanych z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej to zarzuty nie mogły mieć znaczenia dla sprawy. W kognicji sądu pozostają one bowiem o tyle o ile zachodziłyby podstawy do zastosowania 477 14 § 2 1 kpc. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia.
Co się tyczy zarzutu związanego z tym, że wykonywanie jednej pracy w oparciu o dwie umowy z dwoma różnymi spółkami stanowiło pozorny podział prowadząc do naruszenia norm czasu pracy i mogło to stanowić przyczynę zewnętrzną zdaniem sądu nie pozostaje to jednak w związku zdarzeniem. Rzecz, że ta kwestia nie ma znaczenia dla zaistnienia zdarzenia. Zdaniem sądu nie ma podstaw ku temu, aby przyjąć, że do zdarzenia by nie doszło, gdyby czas pracy ubezpieczonego w dniu 26 listopada 2022 roku był krótszy.
Sąd rozważał, także zarzuty odwołujących dotyczące braku właściwego nadzoru nad wykonywaniem pracy przez pracowników i nadzorem nad ich samopoczuciem. W tym zakresie sąd zważył, że pracownik nie ma obowiązku wskazywania powodów z jakich ubiega się o urlop na żądanie i nie ma podstaw normatywnych ku temu, aby oczekiwać od pracodawcy pytań dotyczących samopoczucia w tym dniu. Zdaniem sądu nie ma też jednak uzasadnionych podstaw ku temu, aby stwierdzić, że pracodawca zaniedbał nadzoru nad pracownikiem. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie osób i mienia pracodawca jest zobowiązany sprawować nadzór nad wykonywaniem zadań ochrony przez pracowników ochrony. Jednak ten nadzór jest sprawowany w granicach zakreślonych ustawą i umową z podmiotem, który jest ochraniany. Nie zostało wykazane, aby uchybienia kontraktowe czy ustawowe w tym zakresie zostały naruszone. Samo zapytanie się o stan fizyczny i psychiczny w obecności innych osób, jeśli mieści się w granicach zakreślonych umową jest wystarczającym warunkiem dla oceny, czy nadzór był wykonywany należycie. Ocena inna mogłaby mieć miejsce tylko wówczas, gdyby pracodawca wiedział o schorzeniach psychofizycznych i na nie reagował. W tej sytuacji tak nie było. Dowódca zmiany według jej wiarygodnych zeznań nie wiedziała o problemach R. O. (1).
Co do wysokości przyznanych świadczeń sąd zważył, że zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy wypadkowej jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie dwoje lub więcej dzieci - odszkodowanie przysługuje w wysokości określonej w ust. 1 pkt 1, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na drugie i każde następne dziecko i zgodnie z ust. 9 tego artykułu Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" wysokość kwot jednorazowych odszkodowań, o których mowa w ust. 1-4 i art. 12. Wysokość tych odszkodowań ustala się na dzień wydania decyzji przez organ zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy wypadkowej. Stosownie do pkt 8 obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 lutego 2023 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej kwota jednorazowego odszkodowania wynosi 114 231 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawnionych równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 22 212 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko (art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy). Skoro ubezpieczony miał łącznie czworo dzieci to łączna kwota jednorazowego odszkodowania do równego podziału pomiędzy czworo uprawnionych wynosi 180 867 zł (114 231 zł + 3x 22 212 zł). Taką kwotę należało podzielić pomiędzy czworo uprawnionych zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy wypadkowej co daje kwotę po 45 216,75 zł i to sumę należało zaokrąglić do pełnego złotego zgodnie z art. 14 ust. 8 ustawy. Oznacza to, że każde z dzieci pozostaje uprawnione do jednorazowego odszkodowania w kwocie po 45 217 zł.
Co się tyczy rodziców zmarłego to sąd zważył, że oprócz dzieci zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy wypadkowej członkami rodziny uprawnionymi do jednorazowego odszkodowania są rodzice jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Co do kwoty to sąd zwazył, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy takim osobom przysługuje odszkodowanie przysługuje w wysokości 3,5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia 12 , niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom zgodnie z ust. 1 pkt 1 lub ust. 2. Stosownie natomiast do punkt 9 obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 lutego 2023 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej każdemu z rodziców przysługuje kwota po 22 212 zł niezależnie od odszkodowania przysługującego dzieciom.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 477 14 § 2 kpc sąd zmienił każdą z decyzji oddanych mu pod osąd. O kosztach postępowania orzeczono odrębnie co do każdej z osób, albowiem każda z decyzji zainicjowana odrębny spór wymagający odrębnego rozstrzygnięcia o kosztach według art. 108 § 1 kpc. W przypadku w jakim odwołujący byli reprezentowani przez fachowego pełnomocnika sąd obciążył kosztami pozwany organ zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 98 § 1 kpc i przyznał koszty po 360 zł zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach od kosztów orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 kpc.
asesor sądowy Tomasz Rybski
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...)
3. (...)
4. (...)
5. (...)
a) (...)
b) (...)
6. (...)
7. (...)
8. (...)
(...)
(...)