descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VU 548/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 21 września 2017 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący SSO Urszula Sipińska-Sęk

Protokolant stażysta Katarzyna Pielużek

z dnia 2 marca 2017 r.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 marca 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. zobowiązał W. G. do zwrotu nienależnie pobranej części renty z związku z chorobą zawodową pobieraną w zbiegu z emeryturą za okres od dnia (...) do dnia 31 marca 2017r. w kwocie 1810,90 zł.

W odwołaniu od decyzji złożonym w dniu 28 marca 2017 roku wnioskodawca podniósł, że nie pobrał nienależnego mu świadczenia, gdyż wypłacony mu przez firmę przychód był wynagrodzeniem za pracę przed przejściem przez niego na emeryturę. I tak w dniu 9 lutego 2016r. pracodawca wypłacił mu wynagrodzenie za miesiąc styczeń 2016r., a w dniu 9 marca 2016r. – za okres od 1 do 5 lutego 2016r.

W odpowiedzi organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że prawo do pobierania świadczeń w zbiegu nie przysługuje w przypadku osiągnięcia przychodu, o czym znajduje się pouczenie na odwrocie każdej decyzji. Natomiast przychodem w myśl art. 11 ust 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych są otrzymane lub pozostawione do dyspozycji płatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W. G., urodzony (...), od dnia 1 stycznia 1997r. uprawniony był do renty inwalidzkiej trzeciej grupy w związku z chorobą zawodową, a od dnia 1 września 1998r. jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, która od 1 kwietnia 2011r. została przyznana na stałe.

(dowód: decyzja z dnia 5.02.1997r. – k. 13 akt rentowych, decyzja z dnia 21.08.1998r. – k. 31 akt rentowych, decyzja z dnia 28 kwietnia 2005r. – k. 46 akt rentowych, decyzja z dnia 15.04.2008r. – k. 62 akt rentowych, decyzja z dnia 15.04.2011r. – k. 100-100 odwrót akt rentowych)

W dniu 18 stycznia 2016r. W. G. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniosek o emeryturę. We wniosku wskazał, że od 3 listopada 2008r. do nadal jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowym (...) Spółka jawna w P.

(dowód: wniosek – k.1-6 akt emerytalnych)

Decyzją z dnia 24 lutego 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. przyznał W. G. prawo do emerytury od dnia (...) tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego oraz ustalił wysokość emerytury w kwocie zaliczkowej, informując że po zakończeniu postępowania wyjaśniającego zostanie wydana decyzja ostateczna.

Kolejną decyzją z tego samego dnia tj. z dnia 24 lutego 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z urzędu ustalił od dnia (...) wysokość świadczeń wypłacanych wnioskodawcy w zbiegu na łączną kwotę 3698,41zł. Na kwotę tą składa się 50% renty ( 937,14zł.) i 100% emerytury ( 2761,27zł.).

W pkt VI podpunkt 3 pouczenia decyzji poinformowano, że w razie zbiegu prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową wypłaca się w zależności od wyboru: emeryturę powiększoną o połowę renty lub rentę powiększoną o połowę renty oraz że w przypadku osiągania przychodu (bez względu na jego wysokość ) przysługuje jedno- wybrane świadczenie.

W punkcie III pouczenia decyzji ZUS poinformował, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu. Wyjaśnił także co uważa się za nienależnie pobrane świadczenie, a mianowicie świadczenie:

- wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

- przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

- wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu;

Decyzje z dnia 24 lutego 2016r. zostały przekazane do wysyłki w dniu 29 lutego 2016r.

(dowód: decyzja z 24.02.2016r. – k. 7 – 8, 9-10 odwrót akt emerytalnych)

W dniu 11 lutego 2016r. C. G. złożył do ZUS wniosek o doliczenie stażu pracy do renty, doliczenie składek oraz podjęcie wypłaty świadczenia. Do wniosku załączył świadectwo pracy z dnia 8 lutego 2016r. wystawione przez pracodawcę Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe (...) Spółka jawna w P., z którego wynika że był zatrudniony w tym przedsiębiorstwie od dnia 3 listopada 2008r. do dnia 7 lutego 2016r., ostatnio na stanowisku pracownika ochrony w wymiarze 24/25 etatu.

(dowód: wniosek z 11.02.2016r. – k. 11 akt emerytalnych, świadectwo pracy z dnia 8.02.2016r. –k. 12- 12 odwrót akt emerytalnych)

Decyzją z dnia 18 marca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na podstawie wniosku z dnia 11 lutego 2016r. przeliczył wnioskodawcy rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od dnia 1 lutego 2016r na kwotę 1874,27zł. Jednocześnie z związku ze zbiegiem do dwóch świadczeń, ZUS zmniejszył rentę o połowę do kwoty 937,14zł. Poinformowano w decyzji, iż łączna wysokość świadczenia pozostaje bez zmian i wynosi 3698,41zł.

W pkt V pouczenia decyzji poinformowano, że w razie zbiegu prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową wypłaca się w zależności od wyboru: emeryturę powiększoną o połowę renty lub rentę powiększoną o połowę renty oraz że w przypadku osiągania przychodu (bez względu na jego wysokość ) przysługuje jedno- wybrane świadczenie.

W punkcie III pouczenia decyzji ZUS poinformował, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu. Wyjaśnił także co uważa się za nienależnie pobrane świadczenie, a mianowicie świadczenie:

- wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

- przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

- wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu;

Decyzja została przez ZUS przekazana do wysyłki w dniu 29 marca 2016r.

(dowód: decyzja z 18.03.2016r. – k. 17-18 odwrót akt emerytalnych)

Decyzją z dnia 12 maja 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. ustalił ostatecznie wysokość emerytury wnioskodawcy od dnia 1 marca 2016r. na kwotę 2761,27zł.

Jednocześnie poinformowano, że renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową ograniczona do 50% począwszy od dnia 1 marca 2016r. wynosi 937,14zł. A łączne świadczenie do wypłaty od 1 czerwca 2016r. wynosi 3698,41zł.

W pkt VI podpunkt 3 pouczenia decyzji poinformowano, że w razie zbiegu prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową wypłaca się w zależności od wyboru: emeryturę powiększoną o połowę renty lub rentę powiększoną o połowę renty oraz że w przypadku osiągania przychodu (bez względu na jego wysokość ) przysługuje jedno- wybrane świadczenie.

W punkcie III pouczenia decyzji ZUS poinformował, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu. Wyjaśnił także co uważa się za nienależnie pobrane świadczenie, a mianowicie świadczenie:

- wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

- przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

- wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu;

Decyzja została przekazana do wysyłki w dniu 12 maja 2016r.

(dowód: decyzja z dnia 12.05.2016r. –k. 25-26 odwrót akt emerytalnych)

Z zaświadczenia wystawionego przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe (...) Spółka jawna w P. wynika, że w okresie od dnia 3 listopada 2008 roku do 7 lutego 2016 roku W. G. był zatrudniony w w/w firmie na stanowisku pracownika ochrony w wymiarze 24/25 etatu, uzyskując z tego tytułu następujące przychody:

- 9 kutego 2016r. w wysokości 1778,55zł. wypłata za styczeń 2016r.

- 9 marca 2016r. – 436,44zł. wypłata z miesiąc luty 2016r.

(dowód: zaświadczenie k. 157 akt ZUS)

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Wydając zaskarżoną decyzję dotyczącą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ rentowy powołał się na przepis art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227).

Stosownie do treści art. 138 ustęp 2 pkt 1 ustawy świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Żądanie zwrotu nienależnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego uzasadnione jest tylko wobec osoby, która otrzymała świadczenie bez podstawy prawnej, i tylko wówczas, gdy miała świadomość, że wypłacone świadczenie jej się nie należy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2001 r., II UKN 338/00, OSNP 2003 nr 3, poz. 71). W treści obowiązujących przepisów wyraźnie został wyeksponowany czynnik świadomości pobrania świadczenia nienależnego, przy czym o jej istnieniu przesądza dokonanie pouczenia o okolicznościach ustania prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty. Pouczenie powinno wyraźnie, konkretnie i wyczerpująco wskazywać okoliczności mające wpływ na pobieranie świadczeń oraz jasno wskazywać okoliczności powodujące pobranie nienależnego świadczenia w sposób zrozumiały dla osoby, do której jest skierowane. Pouczenie nie może być abstrakcyjne, niekonkretne, a w szczególności nie może odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2007 r., I UK 90/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 301, z dnia 17 listopada 1995 r., II URN 46/95, OSNAPiUS 1996 nr 12, poz. 174, z dnia 17 lutego 2005 r., II UK 440/03, OSNP 2005 nr 18, poz. 291, z dnia 9 lutego 2005 r., III UK 181/04, OSNP 2005 nr 17, poz. 275).

W zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że wnioskodawca pobrał nienależnie świadczenie emerytalne w zbiegu z połową przysługującej mu renty z tytułu niezdolności do pracy za okres od (...) do 31 marca 2016r. w kwocie 1710,90zł., gdyż w tym okresie wobec osiągnięcia przychodu z tytułu pracy, prawo do świadczenia w zbiegu mu nie przysługiwało, o czym był pouczany w każdej doręczanej mu decyzji ZUS.

Stanowisko organu rentowego jest błędne. Należy przypomnieć, że prawo do wypłaty świadczenia emerytalnego w zbiegu z połową renty zostało przyznane po raz pierwszy wnioskodawcy decyzją z dnia 24 lutego 2016r. W tej decyzji organ rentowy pouczył wnioskodawcę, że w razie zbiegu prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową wypłaca się w zależności od wyboru: emeryturę powiększoną o połowę renty lub rentę powiększoną o połowę renty oraz że w przypadku osiągania przychodu (bez względu na jego wysokość ) przysługuje jedno- wybrane świadczenie. ZUS wskazał także co uważa się za nienależnie pobrane świadczenie, a mianowicie świadczenie:

- wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

- przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

- wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu;

Decyzja z dnia 24 lutego 2016r. została przez ZUS przekazana do wysyłki w dniu 29 lutego 2016r. W aktach ZUS brak dowodu doręczenia tej decyzji wnioskodawcy. Ubezpieczony stwierdził, że w dacie otrzymania wypłaty z tytułu pracy od pracodawcy, co nastąpiło – jak wynika z przedłożonego zaświadczenia z 21 marca 2017r. - w dniach 9 lutego 2016r. oraz 9 marca 2016r., nie otrzymał jeszcze decyzji o przyznaniu świadczenia w zbiegu. Skoro wnioskodawca przed dniem 9 marca 2016r. nie otrzymał decyzji z dnia 24 lutego 2016r. o przyznaniu mu świadczenia w zbiegu, to nie mógł zapoznać się też z zawartym na odwrocie decyzji pouczeniem, o tym kiedy mu świadczenie w zbiegu nie przysługuje. Nie wiedział zatem, że prawo do pobrania świadczenia w zbiegu nie przysługuje mu w przypadku osiągnięcia przychodu. W dacie pobrania przez skarżącego wypłaty za miesiąc styczeń 2016r. w dniu 9 lutego 2016r. nie była nawet wydana przez ZUS decyzja o przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury. Ta została bowiem wydana dopiero 24 lutego 2016r. W dacie 9 lutego 2016r. wnioskodawca nie wiedział zatem, że ZUS ustali mu od dnia (...) prawo do wypłaty świadczenia w zbiegu. Nie wiedział tego także w dniu pobrania wypłaty za 5 dni lutego 2016r. tj. w dniu 9 marca 2016r., bo wówczas nie została mu jeszcze doręczona decyzja z dnia 24 lutego 2016r. Pobierając wynagrodzenie za miesiąc styczeń i luty 2016r. od pracodawcy wnioskodawca nie miał zatem świadomości, że ma to jakikolwiek wpływ na uprawnienie do pobierania świadczenia w zbiegu, gdyż nie był o tym przez ZUS pouczony.

Nadto zawarte w decyzji z dnia 24 lutego 2016r. pouczenie ( w przypadku osiągania przychodu (bez względu na jego wysokość ) przysługuje jedno- wybrane świadczenie), jak i tożsame w swej treści w kolejno wydawanych przez ZUS decyzjach z dnia 18 marca 2016r. i 12 maja 2016r., nie sposób uznać za spełniające wymóg konkretności i zrozumiałości. ZUS nie wyjaśnił, tak jak to zrobił w przypadku nienależnie pobranego świadczenia, pojęcia przychodu. W decyzji brak także pouczenia o obowiązku zawiadomienia przez osobę pobierającą świadczenie w zbiegu niezwłocznie o każdym osiągniętym przychodzie. Wobec braku należytego pouczenia ubezpieczony uważał, że przychód, który został mu wypłacony przez pracodawcę za wykonaną pracę przed rozwiązaniem stosunku pracy i nabyciem prawa do emerytury w zbiegu z rentą, nie ma jakiegokolwiek wpływu na to prawo. Ubezpieczony wiązał bowiem datę osiągnięcia przychodu z miesiącem, za który ten przychód był wypłacony. Ponieważ przychód był wynagrodzeniem za pracę świadczoną w miesiącu styczniu 2016r. oraz do dnia rozwiązania stosunku pracy w dniu 7 lutego 2016r., ubezpieczony uważał, że to w tych miesiącach, a zatem w miesiącu styczniu 2016r. i w lutym 2016r. , a nie w dacie wypłaty wynagrodzenia osiągnął przychód. Organ rentowy w żadnej z wydanych decyzji nie pouczył skarżącego o treści art. 11 ust 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na który powołuje się w odpowiedzi na odwołanie, zgodnie z którym przychodem są dopiero otrzymane lub pozostawione do dyspozycji płatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne. Prowadzi to do wniosku, że wypłacone wnioskodawcy świadczenie w zbiegu, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do wypłaty tego świadczenia w miesiącu lutym 2016r. i marcu 2016r. z uwagi na osiągnięcie przychodu w tych miesiącach, nie było świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż skarżący jako osoba pobierająca świadczenie w zbiegu, nie był należycie pouczony o braku prawa do ich pobierania w takiej sytuacji. Innymi słowy wypłata świadczenia pomimo braku prawa do jego wypłaty nie jest równoznaczna z pobraniem nienależnego świadczenia z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak to automatycznie przyjął ZUS w zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, że Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji