descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V U 316/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 26 stycznia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesław Jakubiec

Protokolant : sekretarz sądowy Izabela Niedobecka-Kępa

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 31.10.2023 roku, nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonej B. W. prawa do odsetek od wypłaconego 13.10.2023 roku świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 31.10.2022 roku do 28.04.2023 roku. Wskazał w uzasadnieniu, że wyrok w sprawie o sygn. V U 32/23 uprawomocnił się 21.09.2023 roku, a ZUS w terminie 30 dni, dokonał wypłaty należnego ubezpieczonej świadczenia rehabilitacyjnego za ww. okres, a zatem zapłata nastąpiła w terminie i brak było podstaw żądania przez ubezpieczoną odsetek.

W odwołaniu ubezpieczona wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do odsetek od wypłaconego dopiero w dniu 13.10.2023 roku świadczenia rehabilitacyjnego. Zarzuciła organowi bezpodstawne przyjęcie, że wypłatę świadczenia należało zrealizować w terminie 30 dni po uprawomocnieniu się wyroku. Wskazała, że wydanie decyzji możliwe było w oparciu o dokumenty przedłożone w toku postępowania przed organem rentowym, a organ sam zrezygnował z możliwości bezpośredniego badania ubezpieczonej. Dodała, że opóźnienie wynikało z błędnego i nierzetelnego rozpoznania sprawy przez organ rentowy.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji, nadto wskazując, że rozstrzygnięcie przez Sąd w sprawie V U 32/23 nastąpiło dopiero po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego. A zatem dopiero z uprawomocnieniem wyroku ww. sprawie doszło do wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia.

Sąd ustalił, co następuje

Ubezpieczona B. W. do 30 listopada 2021 roku pracowała jako pracownik biurowy (...) S.A. w K. (17 lat w oddziale (...), a 10 lat w dziale (...)) i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniom społecznym. Ubezpieczona przez ostatnie 3 lata była mobbingowana w ww. pracy. Ubezpieczona wróciła do pracy po 1,5 roku zwolnienia lekarskiego, została negatywnie oceniona przez przełożonego i zaproponowano jej wypowiedzenia zmieniające, którego nie przyjęła. Ubezpieczona od 30 marca 2021 roku do 13 stycznia 2022 roku leczyła się w (...) NZOZ (...) w R. na (...). Kolejno od 10 lutego 2022 roku do 20 kwietnia 2022 roku leczyła się w (...), (...) w R.. Następnie od 9 maja 2022 roku do 9 stycznia 2023 roku w (...), (...) w R.. W międzyczasie odbywała rehabilitację od 3 listopada 2021 roku do 24 listopada 2021 roku w (...) w W.. Rehabilitacja ta została skrócona ze względu na pozytywny wynik testu COVID-19.

Ubezpieczona wykorzystała 182 dniowy okres zasiłkowy z dniem 3 maja 2022 roku.

9 maja 2022 roku ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego.

Orzeczeniem z 2 czerwca 2022 roku, lekarz orzecznik ZUS ustalił, iż wobec ubezpieczonej istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, na okres 3 miesięcy licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego.

Decyzją z 8 czerwca 2022 roku, nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 4 maja 2022 roku do 1 sierpnia 2022 roku w wysokości 90% podstawy wymiary.

Decyzją zamienną z 20 lipca 2022 roku, nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego do 30 października 2022 roku.

11 lipca 2022 roku ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o przyznanie dalszego świadczenia rehabilitacyjnego.

Orzeczeniem z 19 września 2022 roku, lekarz orzecznik ZUS ustalił, iż wobec ubezpieczonej istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, na okres 3 miesięcy licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego.

17 października 2022 roku ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o przyznanie dalszego świadczenia rehabilitacyjnego.

Orzeczeniem z 27 października 2022 roku, lekarz orzecznik ZUS ustalił, iż wobec ubezpieczonej nie istnieją już okoliczności uzasadniające ustalenie dalszych uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego.

Orzeczeniem z 22 listopada 2022 roku, Komisja Lekarska ZUS ustaliła, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy i brak jest okoliczności uzasadniający ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego.

Decyzją z 30 listopada 2022 roku, nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

W dniu 3.01.2023 roku ubezpieczona złożyła odwołanie od ww. decyzji.

U ubezpieczonej rozpoznano reakcję depresyjną przedłużoną F43. Ubezpieczona po dniu 30 października 2022 roku spełnia przesłanki przyznania świadczenia rehabilitacyjnego.

Wyrokiem z dnia 19.07.2023 r. Sąd Rejonowy w Rybniku (sygn. akt V U 32/23) zmienił ww. decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy. Wyrok uprawomocnił się 21.09.2023 roku.

ZUS Oddział w R. wypłacił należne ubezpieczonej świadczenie w dniu 13.10.2023 r.

Pismem z dnia 16.10.2023 r. ubezpieczona wezwała organ do zapłaty odsetek w wysokości 1627, 88 zł z tytułu wypłaconego jej opóźnieniem świadczenia rehabilitacyjnego

Decyzją z dnia 31.10.2023 roku, nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonej B. W. prawa do odsetek od wypłaconego 13.10.2023 roku świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 31.10.2022 roku do 28.04.2023 roku. Wskazał w uzasadnieniu, że wyrok w sprawie o sygn. V U 32/23 uprawomocnił się 21.09.2023 roku, a ZUS w terminie 30 dni, dokonał wypłaty należnego ubezpieczonej świadczenia rehabilitacyjnego za ww. okres. Dodał, że zapłata nastąpiła w terminie i brak jest podstaw żądania przez ubezpieczoną odsetek.

Dowód: akta organu rentowego: wnioski o świadczenie rehabilitacyjne, orzeczenia lekarza orzecznika i Komisji Lekarskiej , decyzja ZUS z 8.06.2022 r., decyzja z 20.07.2022 r.,decyzja z 30.11.2022 r., pismo ZUS z 6.10.2023 r., wezwanie do zapłaty ,decyzja ZUS z 31.10.2023 r.

przesłuchanie ubezpieczonej

akta o sygn. VU 32/23, w szczególności: wyrok z 19.07.2023 r. r. wraz z uzasadnieniem, dokumentacja medyczna

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci ww. dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały i przesłuchanie ubezpieczonej oraz w oparciu o akta o sygn. VU 32/23, który wraz z pozostałymi dowodami tworzył spójny i logiczny obraz przedstawiający stan faktyczny sprawy.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 159 j.t. ze zm.) płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych bieżąco po stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki te wypłaca się nie później jednak niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków. Na podstawie ust. 2 jeżeli płatnik składek nie wypłacił zasiłku w terminie, o którym mowa w ust. 1, jest on obowiązany do wypłaty odsetek od tego zasiłku w wysokości i na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 85 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., nr 121), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., nr 121) jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 01 lutego 1999 r. (Dz. U z 1999 r., nr 12, poz. 104) w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych stanowi, że odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń – do dnia wypłaty świadczeń, z uwzględnieniem ust. 2-5; przy czym odsetki stają się wymagalne od dnia następującego po upływie terminu na wydanie decyzji (§ 2 ust. 2), jeżeli przepisy określają termin na jej wydanie ( tak również Komentarz do art. 85 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Komentarz pod redakcją B. Gudowskiej, J. Strusińskiej – Żukowskiej, wyd. 2, CH BECK, Warszawa 2014 , str. 1001- zasady wypłaty odsetek za opóźnienie , teza 47 i 48).

Organ rentowy ma obowiązek zbadać indywidualnie, z czyjej przyczyny toczyło się postępowanie w sądzie. Jeśli odpowiedzialność ponosi ZUS, wtedy nie może przyjąć, że ostatnią okolicznością do wydania ostatecznej decyzji był dzień wpływu prawomocnego orzeczenia sądu. Jeśli opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia jest spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, np. przez błędną interpretację przepisów, zaniechanie podjęcia określonych działań z urzędu, błędne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS w sprawie niezdolności do pracy – wówczas termin na wypłatę świadczenia powinien być liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, powinien był ustalić prawo do świadczenia (wyr. SN z 28.9.2011 r., I UK 86/11, Legalis; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2007 r., sygnatura akt P 11/07, Dz. U. 2007 r., Nr 175, poz. 1235).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odpowiada tylko za zwłokę, czyli kwalifikowaną postać opóźnienia (za opóźnienie zwykłe, czyli niezawinione, ZUS nie odpowiada). Zwłoka w spełnieniu świadczenia ma miejsce wtedy, gdy zobowiązany, mimo istniejącego obowiązku, nie spełnia świadczenia w terminie i niedotrzymanie terminu jest następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność. Istotne jest, czy organ w chwili wydania zaskarżonej decyzji miał wszystkie potrzebne dane pozwalające na wydanie decyzji zgodnej z prawem, a po stronie ubezpieczonej nie występował obowiązek wykazania żadnych innych okoliczności uzasadniających swój wniosek. Ważne jest czy ZUS dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia, wreszcie czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji (wyr. z 21.4.2009 r., I UK 345/08, OSNP 2010, Nr 23–24, poz. 293 ; wyr. SN z 25.1.2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005, Nr 19, poz. 308; wyr. SN z 14.9.2007 r., III UK 37/07, OSNP 2008, Nr 21–22, poz. 326; wyr. SN z 21.6.2012 r., III UK 110/11, Legalis).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ubezpieczona była uprawniona do odsetek za zwłokę w wypłacie należnych świadczeń, gdyż w toku postępowania (zakończonego wydaniem w dniu 30.11.2022 r. decyzji odmawiającej przyznania ubezpieczonej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego na kolejny okres organ dysponował całym materiałem dowodowym (takim jakim dysponował następnie tut. Sąd wydając w dniu 19.07.2023r. wyrok zmiany ww. decyzji) a zatem organ zobowiązany był już wówczas ustalić w ustawowym terminie, że ubezpieczonej przysługuje prawo do świadczenia rehabilitacyjnego i to świadczenie niezwłocznie wypłacić. Co prawda faktycznie w toku postępowania V U 32/23 Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry ale również Lekarz orzecznik czy Komisja Lekarska ZUS (w składzie z specjalistą z tej dziedziny) mogła wezwać ubezpieczoną na bezpośrednie badania a nie podejmować decyzji na podstawie samej dokumentacji medycznej. Takie postępowanie spowodowało błędną ocenę co do stanu zdrowia ubezpieczonej. Okres w którym toczyło się postępowanie przed organem nie był już okresem epidemii COVID-19 , tylko schyłkowym okresem stanu zagrożenia epidemicznego, w którym praktycznie wszystkie instytucje publiczne funkcjonowały normalnie. Zauważyć należy, iż nic w międzyczasie nie zmieniło się w stanie zdrowia ubezpieczonej pomiędzy decyzją którą przyznano jej wcześniej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego a decyzją odmowną (była to różnica kilku miesięcy).

Mając na uwadze art. 118 ust. 1a u.e.r.f.u.s. in fine należy przyjąć, iż odsetki przewidziane w art. 85 ust. 1 u.s.u.s. od kwoty świadczenia przyznanego wyrokiem sądu należy naliczać od upływu terminu, w którym organ rentowy powinien był wydać prawidłową decyzję uwzględniającą wniosek (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2014, III AUa 2204/13). Organ rentowy miał 30 dni od złożenia wniosku na wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji. Termin okresu od którego powinny zostać naliczane odsetki rozpoczął się w dniu następnym. Datą końcową jest zaś dzień wypłaty świadczenia. Wypłacający świadczenia z ubezpieczenia społecznego wywiązuje się z terminowej ich wypłaty, jeżeli w terminach ustalonych dla wypłaty świadczeń przekaże należności na pocztę lub do banku (§ 2 ust. 6). Organ rentowy podnosił, iż dopiero z uprawomocnieniem wyroku w. sprawie V U 32/23 doszło do wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia. Tym samym, wypłata świadczeń w dniu 13.10.2023 roku miała zostać dokonana w ustawowym terminie, bowiem nastąpiła w ciągu 30 dni od chwili uprawomocnienia się wyroku (prawomocność 21.09.2023 roku). Jednakże, należy mieć na uwadze, iż wypłata świadczeń dopiero w dniu 13.10.2023 roku nastąpiła wskutek wydania wcześniej przez organ rentowy błędnej decyzji stwierdzającej brak prawa do świadczenia. Wydanie decyzji o takiej treści wynikało z okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność. Organ rentowy nie wyjaśnił rzetelnie wszystkich okoliczności prowadzonego przez siebie postępowania, chociaż dysponował w tym zakresie odpowiednimi uprawnieniami.

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne, działając na podstawie przywołanych przepisów oraz art. 477 14 § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, w ten sposób, iż przyznał ubezpieczonej prawo do odsetek od wypłaconego jej świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 31.10.2022 roku do 28.04.2023 roku.