descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VP 42/21

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

24 listopada 2021 roku

Sąd Rejonowy / Okręgowy w Rybniku V Wydział

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Wiesław Jakubiec

Ławnicy: -/-

Protokolant: sekretarz sądowy Izabela Niedobecka-Kępa

Uzasadnienie

Powód M. R. wniósł przeciwko pozwanemu Zespołowi Szkół Budowlanych w R. pozew o ustalenie, iż w okresie od 1 września 1995 roku do 31 sierpnia 1997 roku strony łączył stosunek pracy. W uzasadnieniu wskazał, że był zatrudniony u pozwanego jako nauczyciel religii w pełnym wybierze godzin, tylko nie pobierał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w Rybniku z 19 stycznia 2021 roku w sprawie o sygn. akt IV P 42/20, sprawę przekazano do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rybniku, jako właściwym rzeczowo.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwana potwierdził jedynie, że powód był zatrudniony u niej w okresie od 1 września 1997 roku do 31 sierpnia 1999 roku. Zarzucił brak legitymacji biernej z uwagi, iż stroną pozwaną nie może być Dyrektor Zespołu Szkół Budowlanych w R.. Zauważył, iż powód nie przedłożył prawidłowych dokumentów wskazujących na jego zatrudnienie w przedmiotowym okresie.

Sąd ustalił co następuje

24 marca 1995 r. powód- ksiądz M. R. uzyskał tytuł magistra teologii na Papieskiej Akademii Teologicznej w K.. Powód od 1995 roku był wikariuszem w parafii C. K. w R. – G. przez kolejne 4 lata. Powód od Metropolity Katowickiego arcybiskupa D. Z. otrzymał misję kanoniczną która była wydana na cały okres jego pobytu ww. Parafii, w tym 7 września 1995 roku powód skierowany został przez Metropolitę Katowickiego do pozwanego Zespołu Szkół Budowlanych w R. w charakterze katechety. Powód wykonywał zadania nauczyciela religii w pozwanej szkole w wymiarze 18/18 godzin w okresie od 1 września 1995 r. do 31 sierpnia 1997r. Z tytułu wykonywania ww. zadań powód nie otrzymywał wynagrodzenia.

1 września 1997 roku powód zawarł z pozwaną umowę o pracę, zgodnie z którą został zatrudniony od 1 września 1997 roku do 31 sierpnia 1998 roku na stanowisku nauczyciela religii w pełnym wymiarze czasu pracy (18/18). W umowie strona pozwana wpisała, iż na dzień podpisania umowy na ww. stanowisku, staż pracy powoda wynosi 2 lata. Na powyższych zasadach powód został zatrudniony przez pozwaną także w okresie 1.09.1997 r.- 31.08.1999 r.

Średnie miesięczne wynagrodzenie powoda obliczone jak ekwiwalent za urlop w 1997 roku wynosiło 637,35 zł, w 1998 roku wynosiło 704,37 zł, a w 1999 roku wynosiło 920,78 zł.

Po upadku komunizmu z inicjatywą w sprawie powrotu nauczania religii do szkół wystąpiła 2 maja 1990 roku 240. Konferencja Episkopatu Polski, co potwierdził także list pasterski z 16 czerwca 1990 r.. Premier T. M. dążył do jak najszybszego spełnienia postulatu Kościoła. 27 czerwca 1990 r. Komisja Wspólna Rządu i Episkopatu osiągnęła porozumienie. 3 sierpnia 1990 roku minister edukacji H. S. wydał instrukcję dotyczącą powrotu religii do szkół. Przewidywała, że katechizacja może odbywać się w szkołach podstawowych i średnich, w wymiarze dwóch lekcji tygodniowo. Warunkiem było wyrażenie takiej woli przez rodziców lub - w przypadku szkół ponadpodstawowych - rodziców bądź samych uczniów. 24 sierpnia minister wydał analogiczną instrukcję dotyczącą nauczania religii innych wyznań. Nauczanie religii odbywało się od 1 września 1992 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwiet-nia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. nr 36, poz. 155 ze zm.). W myśl § 5 ust. 4 ww. rozporządzenia nauczycieli religii zatrudnia się zgodnie z Kartą Nauczyciela. Z uwagi na brak na rynku pracy wykwalifikowanych kadr świeckich Konferencja Episkopatu Polski zawarła z resortem edukacji porozumienie, w którym strona kościelna godziła się na nieodpłatne nauczanie religii przez księży i diakonów. Strony porozumienia uznały, iż księży i diakonów zatrudnionych w szkołach jako nauczyciele religii w zakresie praw i obowiązków określonych w ustawie z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela należy traktować na równi ze świeckimi nauczycielami religii. Katecheci świeccy byli zatrudniani na umowę o pracę z wynagrodzeniem, a duchowi na umowę bez sprecyzowania i bez wynagrodzenia. Porozumienia ww. zakresie przedłużane były do 1997 r. i dopiero wtedy katecheci -duchowni zostali zatrudniani na umowy za wynagrodzeniem. Zarówno świeccy jak i duchowni katecheci musieli mieć misję kanoniczną od biskupa, musieli mieć takie same kwalifikacje i to upoważniało dyrektora szkoły do zawarcia umowy. Obowiązki katechetów świeckich i duchownych były takie same, co do czasu pracy. Niczym się nie różniła praca katechetów świeckich i duchowych, jedynie tylko duchowni nie otrzymywali wynagrodzenia.

Dowód: akta osobowe powoda: pismo Kurii Metropolitalnej w K. z 07.09.1995 r., umowa o pracę z 01.09.1997 r., umowa o pracę z 01.09.1998 r., świadectwo pracy

pismo Kurii Metropolitalnej w K. z 07.09.1995 r. k. 4, oświadczenie z 28.11.2020 r., zaświadczenie o wynagrodzeniu k. 33, wydruk kart wynagrodzeń powoda k. 34-36, oświadczenie z 04.06.2021 r. k. 40, zeznanie świadka S. F. k.58v, przesłuchanie powoda k. 51v, przesłuchanie za pozwanego K. W. k. 51v,

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci w/w dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały, a także w oparciu o zeznania świadków i przesłuchanie powoda, które wraz z pozostałymi dowodami tworzyły spójny i logiczny obraz przedstawiający stan faktyczny sprawy.

Sąd zważył co następuje

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Jak słusznie wskazuje Sąd Najwyższy z powołanego przepisu nie wynika żadne ograniczenie w wytaczaniu powództwa o ustalenie stosunku prawnego, poza interesem prawnym powoda w żądaniu tego rodzaju. Ustalenie istnienia stosunku pracy warunkuje prawo do niektórych bieżących i przyszłych świadczeń od aktualnego pracodawcy lub z ubezpieczeń społecznych, a także rzutuje, poprzez konstrukcję stażu ubezpieczenia, na ich wysokość. Może mieć znaczenie dla uzależnionych od okresu zatrudnienia przyszłych świadczeń – prawa do nich lub ich wymiaru – z kolejnych stosunków pracy (np. dodatku stażowego czy nagrody jubileuszowej) (wyrok Sądu Najwyższego z 29.03.2001 r., I PKN, publ. LEX).

Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Z zawartego pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski i MEN porozumienia z 12 marca 1992 roku w sprawie nieodpłatnego nauczania religii przez księży Kościoła katolickiego wynika, że u podstaw zawarcia takiego porozumienia legła trudna sytuacja budżetu państwa, a zwłaszcza szkół publicznych. Mając na uwadze tą sytuację księża i duchowni katoliccy uczący religii w szkołach mieli to czynić nieodpłatnie (§ 1 porozumienia). Przedmiotowe porozumienie funkcjonowało aż do końca roku szkolonego 1996/1997. Obowiązki i kwalifikacje zawodowe katechetów świeckich i duchownych w tym okresie nie różniły się niczym poza pozbawieniem księży i diakonów wynagrodzenia i większymi wymaganiami merytorycznymi wobec duchownych. Katecheci ci nie mieli wpływu na to w jakiej formie prawnej wykonują czynności nauczania religii. Z racji podporządkowania swoim przełożonym nie kwestionowali treści formy prawnej zatrudnia , nie zwracali na to uwagi bowiem decyzje zapadały na najwyższym szczeblu, a intencją władz duchownych było „wejście” w środowisko nauczycielskie (vide :w yrok Sądu Najwyższego z 11.04.2019 r. w sprawie o sygn. I UK 38/19).

Ponadto 28 lipca 1993 roku między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską został podpisany konkordat (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318), którego art. 12 odnosił się do kwestii organizowania nauczania religii w publicznych przedszkolach i szkołach prowadzonych przez organy administracji państwowej i samorządowej. Punkt 3 cyt. artykułu mówi, iż nauczyciele religii muszą posiadać upoważnienie (missio canonica) od biskupa diecezjalnego.

Na podstawie Kan. 805 DECRETUM Num. 48/84/P. PRIMAS POLONIAE z dnia 4 grudnia 1983 roku - Kodeks Prawa Kanonicznego, w odniesieniu do własnej diecezji ordynariusz miejsca ma prawo mianowania lub zatwierdzania nauczycieli religii oraz usuwania lub żądania usunięcia, ilekroć wymaga tego dobro religii lub obyczajów.

Z §5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 roku w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (Dz.U.1992.36.155)wynikało, że szkoła może zatrudnić nauczyciela religii - katechetę szkolnego, zwanego dalej "nauczycielem religii", wyłącznie na podstawie imiennego, pisemnego skierowania do danej szkoły, wydanego przez: w przypadku Kościoła Katolickiego - właściwego biskupa diecezjalnego. Nauczycieli zatrudniani mieć byli zgodnie z Kartą Nauczyciela, z tym że zatrudnienie księży i diakonów następowało zgodnie z porozumieniami zawartymi z poszczególnymi kościołami i związkami wyznaniowymi (ust. 4).

Wobec powyższego należy uznać, że powód miała interes prawny w żądaniu ustalenia stosunku pracy łączącego ją z pozwanym.

Przeprowadzone postępowanie jednoznacznie wykazało zasadność powództwa. Powód w dniu 24 marca 1995 roku uzyskał tytuł magistra teologii i w dniu 7 września 1995 roku otrzymał skierowanie od Metropolity Katowickiego Arcybiskup D. Z. do bycia nauczycielem religii (katechetą) u pozwanej. Przesłuchanie powoda i zeznania świadka wykazują niezbicie , że w przedmiotowym okresie wykonywał on wszystkie zadania nauczyciela w pełnym wymiarze czasu, jedynie nie otrzymywał za to wynagrodzenia. Z akt osobowych powoda wynika, że od 1 września 1997 roku powód zawarł z pozwaną umowę o pracę i z tego tytułu zaczął otrzymywać wynagrodzenie. W powyższej umowie o pracę wskazane zostało przez pozwaną, że staż pracy powoda wynosił już 2 lata na zajmowanym stanowisku, co potwierdza, że wykonywał on pracę w przedmiotowych latach 1995-1997 w pozwanej szkole, bowiem dopiero w 1995 r. otrzymał świecenia kapłańskie i uzyskał tytułu magistra teologii i nie mógł gdzie indziej oraz wcześniej takiego stażu zdobyć. W ocenie Sądu powód zmuszony był świadczyć pracę u pozwanej bez wynagrodzenia, bo tego oczekiwał od niego przełożony biskup diecezjalny. Praca, którą wykonywał wtedy była identyczna w zakresie do obowiązków i jego kwalifikacji, jak praca po zawarciu umowy o pracę z 1 września 1997 roku. Zasadnym jest zatem przyjęcie, iż pomimo, że umowa w spornym okresie z pozwaną miała charakter ustny i była nieodpłatna to była to umowa o pracę, a pozbawienie powoda wynagrodzenia wskutek zawarcia opisanego wyżej porozumienia miedzy stroną kościelną ze stroną rządową nie czyniło takich umów nieważnymi. Tożsame stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 30.06.2017 r. (sygn. akt III AUa 1705/15)

Ponadto Sąd uznał na niesłuszny zarzut pozwanej o braku legitymacji biernej. Powód skierował swój pozew przeciwko Zespołowi Szkół Budowlanych w R., który był reprezentowany przez Dyrektora na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez Prezydenta Miasta R..

Mając na uwadze powyższe, w pkt 1 wyroku, Sąd na podstawie powołanych przepisów ustalił, że powoda M. R. oraz pozwaną Zespół Szkół Budowlanych w R. w okresie od 1 września 1995 roku do 31 sierpnia 1997 roku łączył stosunek pracy w pełnym wymiarze godzin, powód był zatrudniony na stanowisku nauczyciela religii.

W pkt 2 wyroku na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98 k.p.c. Sąd nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Rybniku) koszty sądowe, od uiszczenia których zwolniony była powód, tj. opłatę od pozwu w wysokości 30 zł .

Sędzia Wiesław Jakubiec