descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VP 194/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 21 listopada 2025 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesław Jakubiec

Protokolant : starszy sekretarz sądowy Izabela Niedobecka-Kępa

Uzasadnienie

Powódka U. H. wniosła przeciwko pozwanej Szkole Podstawowej nr (...) w T. pozew o zasądzenie na jej rzecz kwoty 9000 zł tytułem odprawy emerytalnej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 lipca 2023 roku. Nadto, wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazała, że była zatrudniona u pozwanego na podstawie mianowania na czas nieokreślony od dnia 1 września 2021 roku na stanowisku nauczycielki języka polskiego i informatyki. Jednocześnie też była zatrudniona w Kuratorium Oświaty w S. na stanowisku starszego wizytatora od dnia 1 maja 2007 roku na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 27 lipca 2023 roku w/w stosunki pracy zakończyły się wraz z przejściem powódki na emeryturę. Dodała, że odprawa emerytalna została jej wypłacona wyłącznie przez Kuratorium Oświaty w S..

vide: pozew k. 3-4

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany wskazał, że powódka nie wskazała, że w trakcie oddelegowania do pracy w Kuratorium Oświaty w S. powódka korzystała u niego z urlopu bezpłatnego. Pozwany wskazał, że powódce nie przysługują uprawnienia do skorzystała z odprawy emerytalnej określonej w art. 87 Karty Nauczyciela, gdyż te uprawnienia nie zostały szczegółowo wymienione w art. 91a ust 1 pkt 1. Nadto, pozwany wskazał, że podstawa prawna, którą wskazała powódka tj. art. 32 ust 1 Karty Nauczyciela jest nieprawidłowa, gdyż nie wskazuje jaki podmiot jest zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia, a pozwany musiałby dokonać płatności na podstawie ustawy o służbie cywilnej, która to ustawa odnosi się do jednostek oświatowych, a nie do pozwanego.

vide: odpowiedź na pozew k. 14-16,

Postanowieniem z dnia 6 maja 2025 roku Sąd na podstawie art. 194 § 1 kpc w zw z 477 kpc wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Urząd Gminy S. oraz zwolnił od udziału w sprawie w charakterze pozwanego Wójta Gminy S..

vide: postanowienie k. 47

Sąd ustalił co następuje

Powódka U. H. w wyniku przeniesienia zatrudniona była w pozwanej Szkole Podstawowej Nr (...) w T. na podstawie mianowania od dnia 1 września 2001 roku do dnia 27 lipca 2023 roku na stanowisku nauczyciela języka polskiego i informatyki.

W trakcie trwania zatrudnienia powódka z dniem 1 maja 2007 roku została oddelegowana do pełnienia pracy w Kuratorium Oświaty w S., w związku z czym Dyrektor pozwanej szkoły udzielił powódce urlopu bezpłatnego na okres pełnienia funkcji wizytatora.

Do czasu rozwiązania stosunku pracy powódka nie powróciła do pracy u pozwanego.

Z dniem 27 lipca 2023 roku powódka zakończyła w/w stosunki pracy w związku z wypowiedzeniem umowy z powodu przejścia na emeryturę.

Średnie miesięczne wynagrodzenie powódki wynosiło 5 460 zł.

Pismem z dnia 14 października 2024 roku powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 9000 zł z tytułu odprawy emerytalnej w związku z przejściem na emeryturę powołując się na art. 87 ust 1 i 2 Karty Nauczyciela.

Pozwana odmówiła powódce wypłaty odprawy emerytalnej.

Powódka otrzymała odprawę emerytalną wypłaconą przez Kuratorium Oświaty w S..

Dowód: akta osobowe powódki : pismo o przeniesieniu z dnia 31.07.2001 k.166, pismo Kuratorium Oświaty z dnia 13.04.2007 k. 290, pisma pracodawcy o udzielenie urlopu bezpłatnego k. 291, wypowiedzenie umowy o pracę k. 307, pismo Kuratorium Oświaty z dnia 11.05.2023 k. 308, a ponadto w aktach sprawy: wezwanie do zapłaty k. 6, potwierdzenie odbioru k. 7, pismo powódki z dnia 12.09.2023 r. k.8, wyliczenie k. 19, zeznania świadka G. Ś. k. 48,

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci ww. dokumentów, które Sąd uznał za wiarygodne, wzajemnie ze sobą korelujące i rzeczowe, a także w oparciu o dowód z zeznań świadka G. Ś., który wraz z dowodami z dokumentów tworzyły spójny i logiczny obraz przedstawiający stan faktyczny sprawy. Zeznania świadka Sąd ocenił jako wiarygodne.

Sąd zważył co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 roku (Dz.U 2024 986) nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, jeżeli nie uzyskał z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 28, przyznaje się odprawę w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

Nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, który przepracował w szkole co najmniej 20 lat, przyznaje się odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy (ust. 2).

Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 i 2, oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy (ust.3).

Zgodnie z art. 17 ust 2 w/w ustawy nauczyciele mianowani lub dyplomowani zatrudnieni na stanowisku kuratora oświaty oraz nauczyciele przechodzący do pracy w urzędach administracji rządowej, kuratoriach oświaty, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowych komisjach egzaminacyjnych, specjalistycznej jednostce nadzoru oraz w organach sprawujących nadzór pedagogiczny nad okręgowymi ośrodkami wychowawczymi, zakładami poprawczymi oraz schroniskami dla nieletnich na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych oraz nauczyciele, z którymi został nawiązany stosunek pracy na podstawie wyboru na okres pełnienia funkcji z wyboru, otrzymują urlop bezpłatny na czas zajmowania tych stanowisk lub pełnienia tych funkcji.

Urlop bezpłatny jest okresem, w którym, mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku [zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r. (wyrok SN z dnia 6 stycznia 2009 r. II PK 111/08, Lex nr 738348)].

Zgodnie z art. 91a ust. 1 pkt 1 w/w ustawy nauczycielom mianowanym i dyplomowanym zatrudnionym w urzędach organów administracji rządowej i kuratoriach oświaty na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych przysługują uprawnienia wynikające z art. 9a-9i, art. 51, art. 86, art. 88, art. 88a i art. 90.

W świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2009 roku (sygn. II PK 197/08): nauczyciele mianowani lub dyplomowani zatrudnieni na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne w kuratoriach oświaty, podlegają przepisom ustawy z 1982 r. Karta Nauczyciela jedynie w zakresie określonym Kartą. Wynika to wprost z przepisu art. 1 ust. 2 pkt 1 lit b Karty Nauczyciela. Przepisem szczególnym, realizującym zastrzeżenie z tego przepisu jest art. 91a ust. 1 pkt 1 Karty.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należało wskazać, że powódka, która korzystała z urlopu bezpłatnego w pozwanej w szkole w związku z pełnieniem funkcji wizytatora w Kuratorium Oświaty w S. nie mogła nabyć u pozwanej uprawnienia do odprawy emerytalnej na podstawie art. 87 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela.

Po pierwsze należało wskazać, że w odniesieniu do uprawnień dotyczących nabywania przez pracownika świadczenia emerytalnego, zasadą jest, że nabywa on tyle świadczeń ile jest podstaw prawnych do ich nabycia. Nadto, samo korzystanie z urlopu bezpłatnego nie niweczy prawa do otrzymania odprawy emerytalnej. W niniejszej sprawie zachodzi jednak szczególny przypadek, gdyż powódka w chwili zakończenia stosunku pracy dalej pozostawała na urlopie bezpłatnym – zatem w jej sytuacji dalej należało stosować art. 91a ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Katalog ten ma charakter zamknięty, co oznacza, że do powódki nie mają zastosowania inne, nie wymienione w nim przepisy Karty Nauczyciela. W odniesieniu do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że nie znajdują w stosunku do niej zastosowania przepisy Karty Nauczyciela regulujące prawo do nabycia odprawy emerytalnej, tj. art. 87 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela. W związku z powyższym, powódka nie mogła się skutecznie domagać świadczenia z art. 87 Karty Nauczyciela, gdyż wyłączenie prawa do tego uprawnienia znajdowało swoje źródło wprost w art. 91a ust.1 pkt 1 Karty Nauczyciela (przepis szczególny wyłączający). Powódka decydując się na skorzystanie z urlopu bezpłatnego u pozwanej (zaprzestanie świadczenia pracy) w konsekwencji zdecydowała, że pozbawia się uprawnień przysługujących jej z tego stosunku pracy („zawiesiła” te uprawnienia). Urlop bezpłatny gwarantował jej jedynie ciągłość zatrudnienia i prawo powrotu do miejsca pracy. Podkreślić należy, iż powódka nie zdecydowała się na powrót do pracy u pozwanej choćby na jeden dzień (wtedy byłaby w innej sytuacji prawnej), tylko będąc cały czas na urlopie bezpłatnym zakończyła ten stosunek pracy.

Sąd podziela przytoczone przez stronę pozwaną stanowisko Sądu Najwyższego z 5.01.2011 r. (III PK 17/10), który wskazał, że " Pracownik, który przechodzi na rentę, będąc zatrudniony jednocześnie u dwóch pracodawców i korzystając u jednego z nich z urlopu bezpłatnego udzielonego w celu wykonywania pracy u drugiego, nabywa prawo do odprawy rentowej tylko od jednego wybranego przez siebie pracodawcy (art. 92 1 i art. 174 k.p.)". W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że urlop bezpłatny w Urzędzie Marszałkowskim został bowiem udzielony powodowi w celu nawiązania stosunku pracy z Urzędem Gminy i wykonywania pracy na rzecz tego nowego pracodawcy. Dalszym celem tej czynności prawnej było zagwarantowanie powodowi powrotu do pracy w Urzędzie Marszałkowskim po ustaniu stosunku pracy w Urzędzie Gminy. Mogło to mieć szczególne znaczenie dla powoda, którego stosunek pracy w Urzędzie Gminy powstał na podstawie powołania (art. 68 i nast. k.p.) i dlatego zapewniał małą ochronę przed jego rozwiązaniem. W czasie kolejnego faktycznego wykonywania pracy na rzecz jednego, a następnie drugiego pracodawcy powód był zatrudniony w normalnym wymiarze czasu i otrzymywał jedno wynagrodzenie. W tej sytuacji zasądzenie na jego rzecz dwóch odpraw byłoby sprzeczne z celem tego świadczenia. Odprawa rentowa ma przede wszystkim ułatwienie pracownikowi adaptacji do pogorszonych warunków ekonomicznych wynikających z konieczności utrzymywania się z renty, a więc świadczenia niższego od uprzednio pobieranego wynagrodzenia. Świadczenia pieniężne przysługujące z tego tytułu - z reguły są obliczane na podstawie wynagrodzenia uzyskiwanego przez pracownika. Wynika stąd, że przyznanie dwóch odpraw rentowych pracownikowi, który wykonywał pracę u jednego pracodawcy w zastępstwie pracy wykonywanej u drugiego pracodawcy, byłoby sprzeczne z funkcją i celem tego świadczenia. Naruszałoby też zasady równego traktowania pracowników (art. 183a i nast. k.p.), gdyż w następstwie utraty przez powoda prawa do jednego wynagrodzenia uzyskałby on prawo do dwóch odpraw rentowych, podczas gdy inni pracownicy, wykonujący - tak samo jak faktycznie on - pracę na rzecz jednego pracodawcy otrzymują tylko jedną odprawę”.

W niniejszej sprawie również stosunki pracy były powiązane wzajemnie, a urlop bezpłatny został udzielony celem nawiązania stosunku pracy z dalszym pracodawcą. W tym przypadku również analogiczne przyznanie dwóch odpraw emerytalnych byłoby sprzeczne z funkcją i celem tego świadczenia. W tej sytuacji żądanie powódki należałoby uznać jako nadużycie prawa (art. 8 kp). Powódka nie został pokrzywdzona w kwestii odprawy emerytalnej, gdyż jej podstawowy, wieloletni i aktualny na dzień przejścia na emeryturę pracodawca -Kuratorium Oświaty w S., poprzez zastosowanie złożonej podstawy prawnej, wypłacił jej ostatecznie odprawę emerytalną.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w pkt 1 oddalił powództwo.

W pkt 2 Sąd odstąpił od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego, mając na uwadze jej szczególną sytuację osobistą i majątkową, w tym, że jest ona emerytką i utrzymuje się jedynie z niskiego świadczenia emerytalnego. Jednocześnie Sąd miał też na względzie, że sprawa nie była oczywista, lecz dotyczyła zagadnienia prawnego wymagającego wykładni przepisów prawa, co uzasadniało skorzystanie z dyspozycji art. 102 kpc.

Sędzia Wiesław Jakubiec