Treść orzeczenia
Sygn. akt V Ca 163/14
Postanowienie
Dnia 24 stycznia 2014 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie V Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
SSO Adam Simoni (spr.)
SSO Małgorzata Mazur
SSO Wojciech Misiuda
st. sekr. sąd. Edyta Rak po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014 r. w Rzeszowie na rozprawie sprawy z wniosku M. K. R. P. A. w R. z udziałem J. W. o zastosowanie obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt III RNs 297/12 zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddala.
Uzasadnienie
postanowienia z dnia 24 stycznia 2014 r
Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r sygn..akt: III RNs 297/12 Sąd Rejonowy w Rzeszowie w sprawie z wniosku M. K. R. P. A.w R. z udziałem J. W. o zastosowanie obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu zobowiązał uczestnika do podjęcia leczenia odwykowego w systemie otwartym (pkt I), ustanowił dla uczestnika nadzór kuratora sądowego, zobowiązując go do składania sprawozdań z nadzoru raz na kwartał, wyznaczając termin pierwszego sprawozdania na dzień 20 stycznia 2012 r (pkt II) i obciążył wnioskodawcę kosztami postępowania (pkt III).
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego znalazły się następujące ustalenia faktyczne:
Uczestnik J. W. liczy 47 lat. Posiada wykształcenie zawodowe i obecnie otrzymuje rentę socjalną. Uczestnik jest kawalerem, mieszka z matką i pozostaje w leczeniu psychiatrycznym oraz neurologicznym. W izbie wytrzeźwień był izolowany 7 razy. Ze sporządzonej na potrzeby niniejszego postępowania opinii psychiatryczno-psychologicznej wynika, że uczestnik jest uzależniony od alkoholu i wymaga leczenia w systemie ambulatoryjnym. Rozpoznano u niego kryteria uzależnienia od alkoholu.
W oparciu o te ustalenia i ocenę dowodów Sąd Rejonowy dokonał oceny prawnej stanu faktycznego i powołując się na art. 24 ustawy z dnia 26 października 1982 r o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz.U z 2012 r poz 1356) stwierdził, że uczestnik spełnił część przesłanek wynikających z powyższego przepisu, albowiem jest osobą uzależnioną od alkoholu, ignoruje fakty dotyczące patologicznego nadużywania alkoholu i konsekwencji jego picia i jest obojętny na potrzeby najbliższych osób, zwłaszcza potrzeb matki, przez co powoduje rozkład życia rodzinnego. Tym samym zasadne było zobowiązanie uczestnika do podjęcia leczenia w systemie otwartym.
Od powyższego postanowienia uczestnik wniósł apelację, który podniósł, iż wbrew twierdzeniom Sądu I Instancji nie nadużywa alkoholu oraz, że ze względu na stan zdrowia pozostaje w leczeniu w poradni neurologicznej oraz poradni leczenia bólu. Wskazał również, że został skierowany do leczenia sanatoryjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja uczestnika J. W. jest uzasadniona, co skutkować musiało wydaniem orzeczenia reformatoryjnego.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia kwestii, czy spełnione zostały przesłanki do zobowiązania uczestnika J. W. do podjęcia leczenia odwykowego.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przymusowe leczenie odwykowe jest wyjątkiem od zasady dobrowolności poddania się takiemu leczeniu, co jednoznacznie wynika z treści art. 21 ust 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz.U z 2012 r poz 1356). Przesłanki jakie muszą być spełnione, aby osobę uzależnioną od alkoholu poddać przymusowemu leczeniu odwykowemu określone są w art. 24 i 26 powołanej ustawy. Przepis art. 24 stanowi, iż osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, kieruje się na badanie przez biegłego w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego. Stosownie zaś do art. 26 ust 1 cytowanej ustawy osoby, o których mowa w art. 24, jeżeli uzależnione są od alkoholu, zobowiązać można do poddania się leczeniu w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego. Z treści powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że aby orzec o przymusowym leczeniu odwykowym, konieczne jest spełnienie zarówno przesłanki medycznej tj uzależnienia alkoholu i choćby jednej z przesłanek wymienionych w cytowanym wyżej art. 24. Stosowanie przymusowego leczenia służy przede wszystkim usunięciu zagrożenia ze strony osób uzależnionych od alkoholu w sferze życia rodzinnego i społecznego. Obie przesłanki muszą występować w chwili orzekania przez sąd co do istoty sprawy. Jednocześnie należy zauważyć, że nie ma podstaw prawnych do umieszczania osoby nadużywającej alkoholu w zakładzie lecznictwa odwykowego wyłącznie z uwagi na jej interes, jeżeli swoim zachowaniem nie powoduje rozkładu życia rodzinnego, demoralizacji małoletnich, uchylania się od pracy, czy systematycznego zakłócania spokoju i porządku publicznego, a więc gdy nie realizuje jednej z przesłanek wynikającej z powołanego art. 24 ustawy. Postępowanie dowodowe na okoliczność spełnienia przesłanek z art. 24 powinno być przeprowadzone bardzo wnikliwe. Orzekanie bowiem o przymusowym leczeniu stanowi ingerencję w prawa i wolności osoby, której postępowanie wszczęte na podstawie przepisów w.w ustawy dotyczy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28.11.2012 r III CSK 17/12, Legalis nr 637535). Z zalegającej w aktach sprawy psychologiczno-psychiatrycznej wynika ponad wszelką wątpliwość, że uczestnik jest osobą uzależnioną od alkoholu, a zatem spełniona jest tzw przesłanka medyczna wynikająca z art. 24 do orzeczenia przymusowego leczenia. Wbrew twierdzeniom Sądu I Instancji nie zostało jednak wykazane, aby uczestnik swym postępowaniem realizował choćby jedną z pozostałych tzw przesłanek społecznych, co wespół z przesłanką medyczną stanowi podstawę do orzeczenia leczenia przymusowego. Brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w stosunku do uczestnika została zrealizowana przesłanka w postaci rozkładu życia rodzinnego. Nie zostało bowiem wykazane, aby uczestnik stosował przemoc wobec członków rodziny, odmawiał pomocy czy w jakikolwiek inny sposób zaniedbywał rodzinę, a takie zachowania wypełniają definicję rozkładu życia rodzinnego. Tymczasem Sąd Rejonowy przyjmując, że uczestnik powoduje rozkład życia rodzinnego oparł się na opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii z której jedynie wynika, że jest on uzależniony od alkoholu i ignoruje fakt nadużywania alkoholu. Odnosząc się do kolejnych przesłanek wynikających z w.w art. 24 wskazać należy, iż nie wykazano aby uczestnik rozpijał nieletnich, zachęcał ich popełniania czynów zabronionych w celu pozyskania alkoholu (np. kradzieży) lub w inny sposób swoim zachowaniem stanowił negatywne wzorce wychowawcze. Odnośnie zaś przesłanki w postaci uchylania się od pracy należy zauważyć, że w myśl art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, nie ma przymusu pracy. Nadto uczestnik od 1997 r jest uprawniony do renty socjalnej, co oznacza, że został on uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy (art. 4 ust 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r o rencie socjalnej (tekst jednolity Dz,U z 2013 r Nr 982). Nie sposób również przyjąć w oparciu o przeprowadzone przez Sąd I Instancji postepowanie, aby uczestnik w sposób powtarzalny dopuszczał się naruszenia spokoju lub porządku publicznego.
Mając zatem na uwadze, że przeprowadzone przez Sąd I Instancji postępowanie dowodowe nie potwierdziło, aby uczestnik swym zachowaniem realizował choćby jedną przesłankę społeczną poprzez powodowanie rozkładu życia rodzinnego, demoralizację nieletnich, uchylanie się od pracy czy systematyczne zakłócanie spokoju i porządku publicznego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 kpc w zw z art. 13 § 2 kpc zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalił.