descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V C 1533/24

Postanowienie

Dnia 3 marca 2025 roku

Sąd Rejonowy Poznań–Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, V Wydział Cywilny,

w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Jakub Stolarek

Uzasadnienie

postanowienia z dnia 3 marca 2025 roku

STANOWISKA STRON I PRZEBIEG POSTĘPOWANIA

1. Powód (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w (...), reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w (...):

1.1. 27.272,28 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 27.08.2024 do dnia zapłaty;

1.2. zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

2. W uzasadnieniu powód wskazał, że roszczenie obejmuje koszty kredytu i powstało w wyniku złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia o skorzystaniu z tzw. sankcji kredytu darmowego, a następnie w drodze cesji zostało nabyte przez powoda.

3. Uzasadniając właściwość Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu powód powołał się na art. 37 ( 2) § 1 k.p.c., określając ją jako zgodną z miejscem siedziby powoda.

4. Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym referendarz sądowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

5. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o:

5.1. oddalenie powództwa;

5.2. zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

6. Przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy pozwany podniósł uzasadniony zarzut braku właściwości miejscowej tutejszego Sądu, wskazując, że celem regulacji art. 37 ( 2) § 1 k.p.c. było ułatwienie dochodzenia przez konsumentów roszczeń od (...), a nie przez (...), masowo skupujące wierzytelności wynikające z czynności (...) od konsumentów, a ponadto, że powód w nieuczciwy sposób usiłuje wyłudzić właściwość sądu z uwagi na fikcyjność (...) siedziby.

WYJAŚNIENIE PODSTAWY PRAWNEJ POSTANOWIENIA Z PRZYTOCZENIEM PRZEPISÓW PRAWA

7. Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu nie jest właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy, co powodowało konieczność przekazania sprawy do sądu właściwego miejscowo i rzeczowo, którym jest sąd właściwości ogólnej.

8. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody (art. 3 k.p.c.).

9. Swoją właściwość sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. Niewłaściwość dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę z urzędu tylko do czasu doręczenia pozwu. Po doręczeniu pozwu sąd bierze tę niewłaściwość pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu (art. 200 § 1 ( 1) -1 ( 2), 1 ( 4) k.p.c.).

10. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby (art. 30 k.p.c.). Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający (art. 40 k.c.).

11. Powództwo o roszczenie wynikające z czynności (...) przeciwko (...), innej jednostce organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności (...) lub ich następcom prawnym można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda (art. 37 ( 2) § 1 k.p.c.).

12. Artykuł 37 2 k.p.c. został dodany do k.p.c. 07.11.2019. Jego celem było rozładowanie kryzysu związanego z falą tysięcy pozwów w sprawach frankowych, która sparaliżowała kilka sądów okręgowych w największych miastach. Uzasadniając zmiany ustawodawca (ustawa z dnia 13 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw) wskazał m.in., że:

12.1. wcześniejsze zasady ustalania właściwości miejscowej sądu prowadziły do nieproporcjonalnie dużego obciążenia sądów „wielkomiejskich” w stosunku do sądów „prowincjonalnych”. Konsekwencją był znacząco (czasem kilkakrotnie) dłuższy czas oczekiwania na rozstrzygnięcie takiej samej sprawy w sądzie „wielkomiejskim”, niż w „prowincjonalnym”. Sytuacja taka wg ustawodawcy była nie do przyjęcia z punktu widzenia konstytucyjnych zasad równości praw i dostępu do sądu;

12.2. dotychczasowe zasady ustalania właściwości miejscowej powodowały uprzywilejowanie przedsiębiorców, mających aparat organizacyjny do obsługi przed sądem, w szczególności korzystających z fachowej obsługi prawnej, w stosunku do ich kontrahentów będących konsumentami, co rodziło konieczność wzmocnienia pozycji konsumentów.

13. Celem nowej podstawy właściwości było więc wyeliminowanie zjawiska masowego napływu spraw dotyczących czynności (...) do kilku sądów w Polsce w stopniu zagrażającym ich bieżącemu funkcjonowaniu oraz ochrona konsumentów.

14. Do tutejszego Sądu na dzień wydania postanowienia powód skierował już ponad 2 tysiące pozwów o roszczenia z tytułu sankcji kredytu darmowego przeciwko (...), a ich liczba stale rośnie (wg szacunków ekspertów potencjalnie sankcja kredytu darmowego może znaleźć zastosowanie nawet do 3 milionów umów). Liczba już złożonych pozwów niedługo przewyższy całkowity wpływ spraw rozpoznawanych w procesie przez oba wydziały cywilne za cały zeszły rok. Skutkiem będzie więc paraliż orzeczniczy tutejszego Sądu Rejonowego, a w konsekwencji sądu II instancji, które będą rozpoznawały sprawy pomiędzy wysoce wyspecjalizowanymi podmiotami, jakimi są powód i pozywane (...), a czas rozpoznania spraw, w których stronami są osoby fizyczne wydłuży się co najmniej dwukrotnie.

15. W większości spraw z tytułu sankcji kredytu darmowego zainicjowanych przez powoda pozwane (...) podnoszą zarzut niewłaściwości tutejszego Sądu z uwagi na fikcyjność siedziby powoda. Wskazują, że siedziba powoda w rzeczywistości nie znajduje się w (...), gdyż podany przez powoda adres w (...) stanowi tzw. wirtualne biuro, gdzie nie jest prowadzona żadna działalność powoda, ani nie mają siedziby organy zarządzające powoda. Służy on wyłącznie wytworzeniu nieuczciwej sytuacji procesowej w celu wyłudzenia właściwości miejscowej tutejszego Sądu Rejonowego, w którym zapadały wcześniej orzeczenia korzystne dla powoda w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego.

16. Pierwotną siedzibą powoda (a w rzeczywistości nadal aktualną) była (...) i do tamtejszego sądu rejonowego były kierowane pozwy powoda. Po serii niekorzystnych orzeczeń (wyroki SO w Łodzi: z 10.12.2024 r., III Ca 1297/23; z 10.08.2024 r., III Ca 1226/24; z 03.10.2024 r., III Ca 303/24, oraz wyroki SR dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi: z 12.12.2024 r., III C 1297/23; z 12.11.2024 r., sygn. akt III C 280/24; z 05.11.2024 r., I C 50/24; z 28.10.2024 r., XVIII C 295/24) powód zdecydował się na kierowanie spraw według właściwości ogólnej do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, który również wydał szereg niekorzystnych dla powoda rozstrzygnięć (z 11.10.2024 r., I C 978/24; z 26.10.2024 r. I C 721/23; z 10.10.2024 r., I C 1392/24; z 10.10.2024 r., I C 1496/24; z 10.10.2024 r., I C 1453/24; z 08.10.2024 r., II C 1310/24) wobec czego powód 22.10.2024 zmienił „siedzibę” na (...). Przed Sądem Rejonowym Poznań-Nowe Miasto i Wilda zapadł bowiem wcześniej szereg korzystnych wyroków w sprawach roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego z powództwa innego masowo skupującego wierzytelności przedsiębiorcy.

17. W ramach badania właściwości Sądu z urzędu, z uwagi na poważny i masowy charakter zarzutów stawianych przez pozwane (...), zarówno w tej konkretnej, jak i pozostałych sprawach, identyczny stan faktyczny oraz daleko idące skutki w postaci pozbawienia pozwanego prawa do właściwości ogólnej oraz możliwego paraliżu orzeczniczego tutejszego sądu, Sąd zlecił funkcjonariuszom policji ustalenie, czy pod wskazanym adresem (ul. (...) w (...)) faktycznie znajduje się siedziba powoda, czy też wskazany adres stanowi tzw. wirtualne biuro.

18. Funkcjonariusze policji ustalili, że pod wskazanym adresem znajduje się wirtualne biuro o nazwie (...), w którym jedynie odbierana jest przez jednego pracownika korespondencja kierowana do powoda.

19. (...) zgodnie z własną reklamą za cenę od 50 do 90 zł miesięcznie „ udostępnia adres dla spółek i innych działalności gospodarczych w (...) z szeregiem dodatkowych usług zawartych w każdym z pakietów […] Nasze wirtualne biuro wyróżnia m.in. brak limitów na skanowanie dokumentów czy ilość przyjmowanych przesyłek”. Nadto wprost wskazuje, że wśród „Urzędów podlegających pod wirtualne biuro ul. (...), (...) jest Sąd Rejonowy Poznań–Nowe Miasto i Wilda w (...) . Na marginesie należy wskazać, że na obrazie z (...) P. dla wskazanego adresu znajduje się niewielki budynek handlowy, którego większą część zajmuje budka z kebabem, z niewielkim pomieszczeniem biurowym obok. Trudno więc nawet wyobrazić sobie, że wielki przedsiębiorca, działający na masową skalę na terytorium całej Polski, mógłby mieć w takim pomieszczeniu jakąkolwiek rzeczywistą siedzibę.

Dowód:

https:/(...).(...)/

https:/(...).(...)/

https:/(...).(...)/(...).(...) (...).(...),(...) (...) (...) 2. (...) 2. (...) (...) (...) (...).(...)!(...)!(...) (...) (...) (...)

20. Należy też zauważyć, że brak możliwości posiadania siedziby w (...) (...) został już potwierdzony w orzecznictwie sądów administracyjnych, które doszły do konkluzji, znajdujących również zastosowanie w niniejszej sprawie, że za „adres siedziby” nie może być uznany adres udostępniany wielu podmiotom jedynie dla celów prawnych, pod którym podmioty te nie wykonują faktycznie żadnej działalności, w tym funkcji zarządu, lecz jedynie odbierają korespondencję.

Orzecznictwo:

Wyrok NSA z 19.02.2022, I FSK 1571/18;

wyrok WSA w Kielcach z 14.07.2022, I SA/Ke 221/22.

21. W niniejszej sprawie sytuacja procesowa wytworzona w złej wierze przez powoda – wyłudzenie właściwości miejscowej sądu poprzez wskazanie fikcyjnej siedziby spółki pod adresem (...), gdzie brak jest jakiejkolwiek aktywności spółki, jedynie w celu uzyskania korzystnych rozstrzygnięć sądu – stanowi dokonanie czynności procesowej wbrew dobrym obyczajom, mającą na celu obejście przepisów o właściwości.

22. Powód celowo i fikcyjnie zmienił siedzibę spółki z rzeczywistej, dotychczasowej w H. na adres (bo (...) jak sama nazwa wskazuje nie sposób uznać za miejsce per se) w okręgu tutejszego Sądu. Powód nie prowadzi i nie miał na celu prowadzenia jakiejkolwiek działalności w (...), ani przenoszenia tutaj rzeczywistej siedziby. (...) nie jest żadną siedzibą powoda, ani nawet w rzeczy samej żadnym (...) powoda – jest to jedynie usługa polegająca na wynajmowaniu nawet nie przestrzeni (...), miejsca w fizycznym rozumieniu, bo przestrzeń na posiadanie jakiejkolwiek siedziby w tym miejscu, zwłaszcza przez wiele podmiotów, jest po prostu zbyt mała, ale samego adresu po to, żeby uzyskać korzyści z występowania przed podmiotami publicznymi, w tym tutejszym sądem, właściwymi dla adresu.

23. Na marginesie należy wskazać, że nawet pełnomocnik powoda w trakcie rozprawy w tutejszym Sądzie Rejonowym (sprawa o sygn. akt I C 252/24, 19:00 protokołu rozprawy z 20.03.2025) wprost oświadczył, że powód jest dopiero w trakcie przenoszenia rzeczywistej, a nie wirtualnej siedziby do O.. Nawet więc w ocenie samego powoda siedziba (...) ma charakter fikcyjny.

24. Takie działanie zostało w oczywisty sposób podjęte w złej wierze, a jego cel jest niegodziwy – podstępne uzyskanie innej, we własnym mniemaniu korzystniejszej, właściwości miejscowej sądu. Jest to działanie nielojalne, nierzetelne i nieuczciwe, a jako takie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie zasługuje na ochronę prawną.

25. Artykuł 3 k.p.c. nakłada bowiem na strony generalny obowiązek dokonywania czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami. Ma on charakter prewencyjny. Jest to nakaz uczciwego postępowania, a strona niestosująca się do tego nakazu powinna się liczyć z niekorzystnym skutkiem procesowym. Przejawem działania sprzecznego z dobrymi obyczajami jest podejmowanie przez stronę czynności, przewidzianych wprawdzie przez ustawę i formalnie dopuszczalnych, które jednak – w okolicznościach konkretnej sprawy – są wykorzystywane niezgodnie z funkcją przepisu, w sposób nieodpowiadający rzeczywistemu celowi przyznanego uprawnienia.

26. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że środki procesowe mające na celu zagwarantowanie stronom ich uprawnień powinny być wykorzystywane w sposób właściwy, służący rzeczywiście realizacji tych uprawnień, a nierzetelne postępowanie strony uzasadnia odpowiednią reakcję sądu. Choć art. 3 k.p.c. nie przewiduje jednej, konkretnej sankcji to nie ma wątpliwości, że w sytuacji, w której strona podejmuje czynności procesowe sprzeczne z dobrymi obyczajami, powinna liczyć się z niekorzystnym skutkiem procesowym, gdyż sąd powinien doprowadzić do zniweczenia skutków procesowych zachowania stanowiącego takie naruszenie lub nadużycie, w szczególności przez stwierdzenie niedopuszczalności tego zachowania, choćby brak było konkretnej, szczególnej regulacji, która miałaby zastosowanie wprost do tego zachowania.

Literatura:

T. Szanciłło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, kom. do art. 3.

T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, kom. do art. 4(1).

27. Przykład zastosowania sankcji za dokonywanie czynności procesowych sprzecznych z dobrymi obyczajami dał Sąd Najwyższy na kanwie oceny dopuszczalności wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, wskazując, że konieczne jest dokonanie przez sąd oceny, czy wystąpienie z wnioskiem nie jest – jako nadużycie uprawnienia procesowego – sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 3 k.p.c.). Jeżeli sąd dokona w tym zakresie odpowiednich ustaleń na podstawie wniosku o zawezwania do próby ugodowej, okoliczności sprawy i – ewentualnie – stanowiska przeciwnika strony wzywającej i stwierdzi, że taka sprzeczność występuje, powinien odrzucić wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, co jest w oczywisty sposób znacznie bardziej dolegliwą sankcją, niż przekazanie sprawy do sądu właściwego.

Orzecznictwo:

Wyrok SN z 12.03.2020, IV CSK 582/18.

28. W przypadku wyboru właściwości standardem działania w zgodzie z dobrymi obyczajami, w myśl art. 3 k.p.c., jest skierowanie sprawy do sądu, który jest właściwy zgodnie z przepisami k.p.c., co do zasady do sądu właściwości wyłącznej albo ogólnej, względnie do sądu właściwości przemiennej. Niezgodnym natomiast z dobrymi obyczajami jest fikcyjna zmiana siedziby (a w istocie podanie fikcyjnego adresu siedziby w (...) (...)) w celu wyłudzenia właściwości. Jest to przykład forum shopping i to nie bazującego na dozwolonych, przemiennych podstawach właściwości, lecz fikcyjnej kreacji spełnienia wymogów podstaw właściwości. Postępowanie takie w istocie nie różni się niczym od sytuacji, gdy strona podaje adres miejsca zamieszkania pod którym faktycznie nie mieszka, jedynie w celu wyłudzenia właściwości. W niniejszej sprawie powód taką nomen omen wirtualną właściwość usiłuje stworzyć, jak przytoczono wyżej, i to za kwotę „od 50 do 90 zł miesięcznie”.

29. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony przez K. Weitza, że to właśnie przez pryzmat art. 3 k.p.c., a nie art. 4 ( 1) k.p.c., należy rozpatrywać wyłudzenie właściwości miejscowej, które ma miejsce w niniejszej sprawie:

Przepis art. 4 1 k.p.c. swoim zakresem zastosowania nie obejmuje sytuacji, w których jedna strona przez swoje działanie oszukańcze, podstępne lub podjęte w złej wierze stworzyła korzystną dla siebie lub niekorzystną dla strony przeciwnej sytuację procesową (np. wyłudziła podstawę właściwości miejscowej sądu) […] Zachowanie strony jest dyskwalifikowane nie dlatego, że czyni ona użytek ze swojego uprawnienia procesowego niezgodnie z jego celem (np. powołuje się na stworzoną przez siebie podstawę właściwości miejscowej sądu), gdyż korzysta z niego formalnie zgodnie z tym celem (ustawa zezwala na wybór między podstawą właściwości miejscowej ogólnej a podstawą właściwości miejscowej przemiennej, por. art. 31 § 1 k.p.c.), lecz dlatego, że korzysta w ten sposób z sytuacji procesowej, którą wytworzyła w nieuczciwy sposób. Co więcej, w grę wchodzi również samo pozbawienie strony przeciwnej określonego uprawnienia procesowego (np. w przypadku cesji przez podmiot zagraniczny roszczenia na rzecz podmiotu krajowego pozbawionego jakiegokolwiek majątku potencjalny pozwany nie może żądać złożenia kaucji aktorycznej, por. art. 1119 k.p.c.). W rozpatrywanych wypadkach powołanie się na nieuczciwie wytworzoną sytuację procesową może być jednak oceniane przez pryzmat klauzuli dobrych obyczajów w rozumieniu art. 3 k.p.c.

Literatura:

K. Weitz, Nadużycie "prawa" procesowego cywilnego, PPC 2020, nr 1, s. 7-39.

30. Akceptacja podstępnego działania powoda wypaczałaby także ratio legis art. 37 ( 2) k.p.c., które przywołano wyżej – zamiast wyrównania obciążenia sądów doprowadza do paraliżu orzeczniczego tutejszego Sądu, a w konsekwencji Sądu Okręgowego w (...), a zamiast ochronie konsumenta służy ułatwieniu działalności fachowego podmiotu masowo skupującego roszczenia, dysponującego rozbudowanym i wyspecjalizowanym personelem oraz zawodowymi pełnomocnikami. Skutkiem dalszego skupiania wszystkich postępowań powoda w tutejszym Sądzie, podejmującego aktywną kampanię reklamową w (...) i skupującego ogromną liczbę wierzytelności z całego kraju, będzie znaczące pogorszenie sytuacji stron postępowań cywilnych. Stron, zwykłych mieszkańców (...) i okolicznych gmin (...), (...) (...) i (...), które mają tutaj rzeczywiste, a nie jedynie fikcyjne, zmienione na potrzeby postępowania, miejsce zamieszkania. Naruszy to ich konstytucyjne (art. 32 i 45 Konstytucji) i konwencyjne (art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności) prawo do sądu i do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, gdyż tutejszy Sąd Rejonowy będzie w praktyce Sądem Rejonowym obsługującym prawie wyłącznie powoda, a istotne życiowo sprawy innych powodów, takie jak stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, zniesienie współwłasności, a także zwykłe postępowania o zapłatę, będę czekały na rozstrzygnięcie latami, skutkując również skargami na przewlekłość postępowania i odpowiedzialnością finansową Skarbu Państwa.

31. Wybitny polski cywilista Maurycy Allerhand już w 1907 r. pisał odnośnie stosowania podstępu w postępowaniu cywilnym, że:

Bezwzględnie obowiązujące przepisy prawne prowadzą do tego, że strony starają się je obejść. Obejściem ma być osiągnięty niedozwolony skutek, strony obierają więc w celu obejścia prawa środek mogący wywołać złudzenie, iż zachodzi akt dozwolony, czynność niedozwolona ubiera się we formę czynności dozwolonej. Sposoby obejścia prawa są najrozmaitsze, każdy przepis prawny pociąga za sobą odrębny rodzaj obejścia […] Mamy [pod względem obejścia prawa] lukę w prawie. Taka luka powoduje, że ją wypełnić należy w drodze interpretacji. Ta interpretacja musi prowadzić do tego, że każde obejście prawa jest niedopuszczalne. Prawo nie po to istnieje, by strony przez podstępne działanie mogły je udaremnić.

Literatura:

M. Allerhand, Podstęp w procesie, Lwów 1907, s. 1.

32. Z uwagi zatem na sprzeczność czynności procesowej powoda z dobrymi obyczajami Sąd podjął działania celem zniweczenia skutków procesowych zachowania powoda i w ramach badania właściwości z urzędu stwierdził swoją niewłaściwość miejscową, a sprawę przekazał do sądu właściwego miejscowo i rzeczowo.

33. W konsekwencji zastosowania przywołanej sankcji Sąd uznał się za niewłaściwy miejscowo do rozstrzygnięcia sprawy i przekazał ją sądowi wskazanemu w sentencji postanowienia, jako sądowi właściwości ogólnej (według siedziby pozwanego). Po rozważeniu Sąd uznał, że nie byłoby prawidłowe przekazanie sprawy do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta (kredytobiorcy). Odpowiadałoby to wprawdzie najbardziej ratio legis art. 37 ( 2) k.p.c., jednak jego treść nie pozwala obecnie zastosować go do siedziby poprzednika prawnego powoda. Brak jest też podstawy do wyboru przez Sąd innego sądu według właściwości przemiennej – uprawnienie to należy wyłącznie do powoda. Wskutek więc stwierdzenia braku właściwości z art. 37 ( 2) k.p.c. konieczne było przekazanie sprawy do sądu właściwości ogólnej.

asesor sądowy

Jakub Stolarek