descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V ACa 718/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 17 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny

w składzie:

SSA Katarzyna Przybylska (spr.)

1). w punkcie 4 (czwartym) o tyle tylko, że zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 (sto tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 18 listopada 2010r. do dnia zapłaty,

2). w punkcie 5 (piątym) w ten sposób, że podwyższa zasądzoną w nim kwotę do kwoty 24.073 (dwadzieścia cztery tysiące siedemdziesiąt trzy) złote;

II. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 7700 (siedem tysięcy siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy.

Uzasadnienie

Powódka I. F. wniosła pozew przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. domagając się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty;

1) 650.000zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 18 listopada 2010r. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznała w wyniku wypadku drogowego, (...);

2) 7.875zł tytułem odszkodowania za koszty powstałe na skutek leczenia, a związane z rehabilitacją;

3) 2.100zł tytułem renty począwszy od marca 2012r. w związku ze zwiększeniem się potrzeb, utratą zdolności do pracy oraz zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość;

4) ustalenia odpowiedzialności na przyszłość strony pozwanej wobec powódki za skutki wypadku.

W uzasadnieniu swojego stanowiska powódka wskazała, że w wyniku kolizji drogowej doznała bardzo poważnych obrażeń ciała. Sprawca posiadał ważną polisę w zakresie odpowiedzialności cywilnej wykupioną u (...) ubezpieczyciela. Powódka przyznała, że pozwany wypłacił jej wprawdzie kwotę 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia, jednak w jej ocenie była to kwota rażąco niewspółmierna do zakresu doznanych przez nią cierpień. Powódka żądała także tytułem odszkodowania kwoty 7.875zł, którą wydatkowała na koszty rehabilitacji.

W piśmie procesowym z dnia 28 maja 2012r. powódka zmodyfikowała żądanie pozwu w zakresie żądania renty, w ten sposób, iż wniosła o zasądzenie jej w wysokości określonej w pozwie od maja 2012r. albowiem pozwany przyznał i wypłacał jej z tego tytułu świadczenie do dnia 30 kwietnia 2012r. Natomiast za okres marzec - kwiecień 2012r. wniosła o zasądzenie różnicy pomiędzy świadczeniem wypłacanym przez pozwanego (1.260zł) a dochodzonym (2.100zł) tj.1.680zł. Nadto powódka domagała się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany (...) S.A. w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2013r.:

⚫

w punkcie 1 zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 309.555 zł z ustawowymi odsetkami przy czym;

a. od kwoty 300.000 zł od dnia 18.11.2010 r. do dnia zapłaty;

b. od kwoty 7.875 zł od dnia 2.12.2011r do dnia zapłaty;

c. od kwoty 840 zł od dnia 11.03.2012r. do dnia zapłaty;

d. od kwoty 840 zł od dnia 11.04.2012r. do dnia zapłaty;

⚫

w punkcie 2 zasądził od pozwanego rzecz powódki rentę w kwocie 2.100 zł począwszy od 1maja 2012r. płatną do 10-go każdego miesiąca do rąk powódki z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat;

⚫

w punkcie 3 ustalił odpowiedzialność na przyszłość strony pozwanej wobec powódki za skutki wypadku z dnia 14 grudnia 2009r.;

⚫

w punkcie 4 oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

⚫

w punkcie 5 zasądził od pozwanego na rzecz powódki I. F. kwotę 19.073zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

⚫

w punkcie 6 zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego;

⚫

w punkcie 7 nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w S. kwotę 639,40 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych związanych z opiniami biegłych;

⚫

w punkcie 8 odstąpił od obciążania powódki pozostałymi kosztami sądowymi związanym z opiniami biegłych.

Powyższy wyrok Sąd I instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

(...)na trasie Ł. – L. doszło do wypadku drogowego na skutek tego, iż kierujący samochodem osobowym marki L. (...) podczas wykonywania manewru wyprzedzania na łuku drogi, stracił panowanie nad pojazdem i uderzył w drzewo. W następstwie tego zdarzenia powódka będąca pasażerką pojazdu doznała ciężkich obrażeń ciała w postaci (...). Kierowca pojazdu poniósł śmierć na miejscu.

Bezpośrednio po zdarzeniu powódka I. F. została przewieziona do Szpitala (...) w W. i umieszczona na Oddziale(...). Podczas pobytu w szpitalu zdiagnozowano u niej jako skutek wypadku dodatkowo (...). Powódka dwukrotnie tj. (...)poddana została zabiegowi operacyjnemu polegającemu na (...). Z uwagi na ciężkie i rozlegle uszkodzenia ciała, u pacjentki zastosowano śpiączkę farmakologiczną, w której była utrzymywana do (...) Powódka przytomna, ale bez logicznego kontaktu (...)został przekazana do Oddziału (...), gdzie kontynuowano leczenie – (...).

(...) I. F. przewieziona została do (...)Szpitala w L. na Oddział (...) gdzie poddano ją intensywnej rehabilitacji. Po uzyskaniu (...), przekazana została transportem lotniczym do (...) w S..

(...) powódka przebywała na Oddziale (...) w S.. Podczas pobytu na Oddziale zastosowano wobec powódki, której stan określono jako średnio-ciężki, m. in. ćwiczenia bierne, elektrolecznictwo, hydroterapię, światłolecznictwo, masaże oraz pionizację i naukę poruszania się. Dalsza rehabilitacja powódki odbywała się na Oddziale (...) (...) w K.. Z uwagi na silne dolegliwości bólowe (...). Powódka została wypisana ze szpitala (...)

W oczekiwaniu na zwolnienie się miejsca w Oddziale (...) (...) w S. dla potrzeb dalszej kontynuacji leczenia powódka przebywała w K. w miejscu zamieszkania swojego brata pozostając pod całkowitą opieką rodziny.

Z uwagi na utrzymujący się zły stan zdrowia, powódka po raz kolejny poddana została leczeniu rehabilitacyjnemu w szpitalu w S. (...) U powódki utrzymywało się (...). Zastosowano kolejne zabiegi rehabilitacyjne. W wyniku tego uzyskano poprawę w zakresie funkcji poznawczych. Z uwagi na utrzymujące się dolegliwości bólowe kolana powódka została skierowana na Oddział(...).

Dalsze leczenie powódka kontynuowała w (...), a także w (...) w L.. Odbywała liczne zabiegi fizjoterapeutyczne, na które dowożona była karetką. W dalszym ciągu była osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, we wszystkich czynnościach życia codziennego zdana była na pomoc syna.

Z uwagi na utrzymujący się (...)

(...)

Z uwagi na nawracające (...) powódka ponownie została skierowana na Oddział (...)

(...)

Powódka w dalszym ciągu kontynuuje leczenie, poddawana jest regularnej rehabilitacji, (...). Z uwagi na znaczny stopień (...) wymaga pomocy osób trzecich. Samodzielnie porusza się przy pomocy chodzika. Ma problemy (...) Zdaniem biegłych dalsze leczenie powódki w placówkach medycznych, w tym również ośrodkach rehabilitacyjnych było konsekwencją i pozostawało w bezpośrednim związku z urazami, których doznała ona w czasie wypadku. Obrażenia, a następnie długotrwały proces leczenia wiązał się z dolegliwościami w postaci bólu i cierpienia o dużym natężeniu. Obrażenia jakich doznała spowodowały u niej trwały uszczerbek na zdrowiu odpowiednio 50% (...), 30% (...) i 80% (...).

Z uwagi na nieobecność syna, powódka w tygodniu korzysta z odpłatnej, częściowo refundowanej opieki przyznanej przez (...)w L.. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych nastąpiło na podstawie decyzji (...) Po dwóch latach starań o dofinansowanie do opieki, przyznano powódce dofinansowanie w wysokości 50%. Z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności oraz trudną sytuację finansową, decyzją z dnia (...) przyznano powódce dofinansowanie za usługi opiekuńcze w wysokości 70%. W związku ze zwiększeniem dofinansowania ze strony (...), powódka mogła zwiększyć wymiar opieki z 6 godzin tygodniowo do 10 godzin tygodniowo, co daje 2 godziny dziennie w dniach od poniedziałku do piątku. Pełna stawka za godzinę opieki z (...) wynosi 12zł. Obecność opiekunki, możliwość rozmowy z nią, uczestniczenia w spacerach wpływa pozytywnie (...) powódki. Dalszą konsekwencją urazów doznanych przez powódkę w wypadku są problemy (...) średniego stopnia.

W dniu 11 października 2010r. powódka dokonała zgłoszenie szkody i pozwany przystąpił do analizy przesłanej dokumentacji. Decyzją z dnia 18 listopada 2010r., a następnie uzupełnioną o dalszy zwrot kosztów leczenia i dopłatę kwoty zadośćuczynienia decyzją z dnia 14 kwietnia 2011r. pozwany uznał zgłoszone roszczenie zarówno w aspekcie zadośćuczynienia jak i odszkodowania. Przyznana kwota zadośćuczynienia wynosiła 150.000zł z żądanych 500.000zł.

Motywując swoje rozstrzygnięcie w zakresie zadośćuczynienia Sąd I instancji powołał się na przepis art. 445 § 1 kc oraz wskazał, że ustalając wysokość zadośćuczynienia uwzględnił cierpienia fizyczne, jak i psychiczne. Zaznaczył Sąd Okręgowy, że powódka nadal doznaje znacznych cierpień i dolegliwości bólowych, ale przede wszystkim została ona trwale ograniczona w wykonywaniu wielu czynności życia codziennego. Na skutek urazów doznanych w wyniku wypadku znacznemu pogorszeniu uległ komfort życia powódki. Nadto określając wysokość zadośćuczynienia Sąd I instancji miał na względzie wiek poszkodowanej, rodzaj obrażeń, długotrwałe bo blisko 8 miesięczne obarczone cierpieniem nieprzerwane leczenie szpitalne, trwałe wyłączenie powódki z aktywności fizycznej oraz wziął pod uwagę charakter doznanej krzywdy i jej trwały skutek w postaci wysokiego uszczerbku na zdrowiu. Rozmiar poczucia krzywdy dodatkowo został spotęgowany przez świadomości powódki co do nieodwracalnych skutków jej kalectwa i tego co bez powrotnie utraciła. W pozostałym zakresie Sąd I instancji uznał żądanie za rażąco wygórowane.

O żądaniu w przedmiocie odsetek Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 481 kc i art.455 kc przyjmując jako datę początkową 18 listopada 2010r. mając na uwadze, że zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego w terminie 30 dni od dnia zgłoszenia szkody lub do 14-go dnia od daty wyjaśnienia wszelkich okoliczności w sprawie.

Odnosząc się do żądania pozwu w zakresie odszkodowania Sąd I instancji odwołał się do treści art. 444 § 1 kc art. 436 § 1 kc i w zw. z art. 435 kc wskazując, że zebrany materiał dowodowy, w tym opinie biegłych (...) wskazuje, że roszczenie z tytułu poniesionych kosztów leczenia w postaci opłat za dwa turnusy rehabilitacyjne zasługuje na uwzględnienie w całości.

Motywując rozstrzygnięcie w części żądania zasądzenia renty Sąd Okręgowy przywołał przepis art. 444 § 2 kc oraz podniósł, że powódka nadal jest całkowicie niezdolna do pracy. Wprawdzie orzeczenie w przedmiocie przyznania renty jako datę niezdolności określa lipiec 2014r. jednak opinie biegłych sądowych wydane w niniejszej sprawie nie pozostawiają wątpliwości co trwałego jej charakteru. Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje również podstawę do ustalenia, że gdyby nie wypadek powódka nadal pracowałby, uzyskując dochody z pewnością co najmniej na poziomie dochodów uzyskiwanych przez wypadkiem tzn. 1.600 zł. Obecnie powódka uzyskuje tytułem renty kwotę 1.392 88 zł. Sąd Okręgowy uznał także, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż zmniejszyły się widoki powódki powodzenia na przyszłość.

Ustalając odpowiedzialność pozwanego z tytułu szkody na przyszłość Sąd Okręgowy mając na uwadze opinie biegłych sądowych uznał, że zasadne jest jej ustalenie i tym samym umożliwienie powódce dochodzenia odpowiednich kwot z tytułu dalszych roszczeń za przyszłe skutki doznanego wypadku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i art. 100 k.p.c., mając na uwadze zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów oraz zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, zaś na podstawie art.102 kpc nie obciążył powódki pozostałymi kosztami związanymi z opiniami biegłych.

Od powyższego wyroku apelację wniosła powódka zaskarżając go w części oddalającej powództwo o zadośćuczynienie w dalszej wysokości 100.000zł oraz w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 5 i 6 zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 445 § 1 kc w zw. z art. 444 § 1 kc poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że dodatkowo kwota zadośćuczynienia należna powódce powinna wynieść 300.000zł, zamiast 400.000zł;

2) naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie przy ustaleniu rozmiaru krzywdy wniosków wynikających z opinii biegłego(...);

3) naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie przy ustaleniu rozmiaru krzywdy wniosków wynikających z zeznań świadka K. F. (1), co do aktywności życiowej powódki przed wypadkiem.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki dalszej kwoty 100.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 listopada 2010r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu za obie instancje.

Pozwany w odpowiedzi na apelację powódki wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja powódki jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc poprzez nieuwzględnienie opinii (...) albowiem Sąd I instancji nie pominął wniosków wynikających z tej opinii, natomiast wywody apelacji dotyczące wpływu niedosłuchu, który stwierdzono w powódki, na rozmiar krzywdy, a w konsekwencji na wysokość przyznanego zadośćuczynienia w istocie stanowią zarzut naruszenia prawa materialnego i będą podlegały analizie w dalszej części pisemnych motywów rozstrzygnięcia.

Zgodzić się natomiast należy ze skarżącą, że w ustaleniach faktycznych nie uwzględniono zmian, które na skutek wypadku miały miejsce także w innych sferach życia powódki, poza związaną bezpośrednio ze zdrowiem. I tak z zebranego materiału dowodowego wynika, że "powódka przez wypadkiem pracowała jako rehabilitantka i fizjoterapeutka. Po pracy często spotykała się ze znajomymi na działce. Cyklicznie wyjeżdżała z koleżankami na aktywny wypoczynek w góry. Udzielała się także w chórze. Obecnie jest w stanie odbyć jedynie krótki spacer z opiekunką wokół bloku" (dowód: zeznania świadka K. F. (2) k.277v).

W pozostałym zakresie Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego bez przekroczenia granic określonych w art.233 § 1 kpc i właściwie ustalił wszystkie istotne dla sprawy fakty, zaś ustalenia te Sąd Apelacyjny aprobuje i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Rację ma skarżącą, że przyznane zadośćuczynienie nie uwzględnia w wystarczającym stopniu rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę (art. 445 § 1 kc). Zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie poglądem winno ono odpowiadać rozmiarowi krzywdy poszkodowanego, która wyraża się m.in. w cierpieniu i bólu. W rozpoznawanej sprawie za zasadne należy także uznać posłużenie się kryteriami wypracowanymi dotychczas w orzecznictwie i w konsekwencji uznać, że na wysokość zadośćuczynienia ma wpływ rodzaj powstałych skutków, w tym ich nieodwracalność, czas trwania, natężenie oraz ograniczenia, jakie w związku z tym powstały w życiu danej osoby oraz inne czynniki o podobnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2012r., I CSK 74/12, Lex nr 1226824, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011r., I PK 275/10, Lex nr 1164114, wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2008r., IV CSK 246/08, Lex nr 590267). Po drugie, z uwagi na kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia, musi ono stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość mieszącą się zarazem w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2001r., III CKN 427/00, Lex nr 52766).

W tym miejscu należy zauważyć, iż ze względu na niewymierność krzywdy, określenie w danym przypadku odpowiedniej sumy pozostawione zostało sądowi, który dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody niż przy ustalaniu szkody majątkowej i odszkodowania koniecznego do jej naprawienia. Innymi słowy charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretnie kwota jest "odpowiednia" z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznanego zadośćuczynienia nie można uznać za odpowiednie. Zauważyć bowiem należy, że rzeczony wypadek, a przede wszystkim jego skutki wpłynęły drastycznie nie tylko na stan zdrowia powódki, ale także na jej funkcjonowanie w życiu rodzinnym, społecznym i zawodowym w ten sposób, że całkowicie wyłączyły ją z dotychczasowych obszarów aktywność i wymusiły radykalne zmiany w dotychczasowym trybie życia, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że powódka była osobą czynną zawodową oraz towarzyską, która lubiła spędzać aktywnie czas w gronie znajomych i realizowała swoje hobby. Obecnie jakość życia powódka także w tym aspekcie uległa zasadniczej negatywnej i co najważniejszej trwałej zmianie, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że aktualnie aktywności powódki sprowadza się w zasadzie do krótkiego spaceru z opiekunką wokół bloku. Nadto powódka boryka się z wieloma problemami zdrowotnymi, codziennym bólem oraz brakiem samodzielności. Jej dolegliwości mają nie tylko intensywny i długotrwały przebieg, lecz także nieodwracalnych charakter jak np. (...).

W ocenie Sądu Apelacyjnego całokształt okoliczności niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że życie powódki po wypadku zmieniło się w sposób diametralny, we wszystkich aspektach, a co istotniejsze w swej zasadniczej części w sposób nieodwracalnych, czego Sąd I instancji nie uwzględnił w stopniu wystarczającym łącząc rozmiar krzywdy doznanej przez powódkę prawie wyłącznie ze stanem jej zdrowia i związanymi z tym bezpośrednimi konsekwencjami.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznał, że należy zwiększyć kwotę przyznanego powódce zadośćuczynienia o 100.0000zł. Dopiero tak określone zadośćuczynienie uwzględnienia w sposób wystarczający i pełny rozmiar krzywdy, jakiej doznała powódka we wszystkich aspektach życia oraz jej nieodwracalny charakter. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc orzekł I ppkt 1 sentencji wyroku. W konsekwencji powyższego zmianie podlegało także rozstrzygnięcie Sądu I instancji w przedmiocie kosztów procesu, wobec czego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386 § 1 kpc jak w punkcie I ppkt 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 98 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc oraz § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz.461) obciążając nimi pozwanego - zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania - jako stronę przygrywającą postępowanie apelacyjne. Na koszty te złożyły się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 2.700zł oraz opłata od apelacji w wysokości 5.000zł.