descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V ACa 499/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 15 października 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie:

SSA Katarzyna Przybylska

„nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego

w B. od powoda B. M. z zasądzonego mu roszczenia kwotę 1.082,68 zł (jeden tysiąc osiemdziesiąt dwa złote i sześćdziesiąt osiem groszy) i od pozwanego kwotę 9.509,14 zł (dziewięć tysięcy pięćset dziewięć złotych i czternaście groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych”;

II. oddala apelację w pozostałym zakresie;

III. zasądza od pozwanego solidarnie na rzecz powodów B. M., G. M., Z. M. i K. M. (2) kwotę 2.751 zł (dwa tysiące siedemset pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję;

IV. zasądza od pozwanego na rzecz powoda B. M. kwotę 1.113 zł (jeden tysiąc sto trzynaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję.

Na oryginale właściwe podpisy.

Uzasadnienie

K. M. (1) wniosła o zasądzenie od Towarzystwa (...) w W. kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią córki E. M. i kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią córki J. M. w wypadku komunikacyjnym (...). Żądała także zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu tych świadczeń od dnia 5 lipca 2012 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu .

B. M. domagał się zasądzenia od Towarzystwa (...) w W. kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią córki E. M. i kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią córki J. M. w wypadku komunikacyjnym(...) oraz kwoty 4.700 zł tytułem odszkodowania kompensującego koszty pogrzebu córek . Żądał także zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu tych świadczeń od dnia 5 lipca

2012 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu .

Pozwane Towarzystwo (...) wniosło o oddalenie powództwa w całości .

Sąd Okręgowy w B. , wyrokiem z dnia 31 grudnia 2013 roku , zasądził od pozwanego na rzecz powodów : K. M. (1) kwotę 100.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 lipca 2012 roku i B. M. kwotę 104.700 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 lipca 2012 roku ; zasądził od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu w kwocie 3.617 złotych ; nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowy w B. kwotę 10.591,82 złotych tytułem kosztów sądowych .

Sąd Okręgowy ustalił , że (...)doszło do wypadku drogowego w następstwie , którego J. M. zginęła na miejscu , natomiast E. M. zmarła po przewiezieniu do szpitala . E. i J. M. były córkami powodów . Sprawca zdarzenia ubezpieczony był w zakresie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym Towarzystwie (...) . Powodowie pismem z dnia 28 maja 2012 roku

wezwali pozwanego do wypłaty zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmiercią E. i J. M. . Pozwany odmówił wypłaty zadośćuczynienia .

Ustala dalej Sąd Okręgowy , że E. M. w dniu wypadku miała (...), a J. M. (...). Obydwie chodziły (...). Planowały dalszą naukę (...). Rodzice nie mieli z córkami żadnych kłopotów ani w domu , ani w szkole. Obydwie uczyły się zadowalająco , otrzymywały promocje do następnej klasy . Śmierć córek znacząco wpłynęła na sytuację rodziny powodów . Jej członkowie byli bardzo związani emocjonalnie . Zerwanie tych więzi w tragiczny sposób spowodowało u powodów silną reakcję żałoby . Powodowie zostali pozbawieni wsparcia w życiu codziennym ze strony E. i J. . Do chwili obecnej nie mogą pogodzić się z ich tragiczną śmiercią , wspominają je przy każdej okazji , kultywują pamięć po zmarłych odwiedzając ich grób . K. M. (1) w wyniku doznanego wstrząsu wymagała przez długi czas (...)

W związku ze śmiercią córek B. M. poniósł koszty pogrzebu w łącznej wysokości 4.700 zł. Z uwagi na okoliczność , że pozwany nie zwrócił powyższych kosztów , Sąd uznał żądanie za uzasadnione w całości . Na podstawie przedłożonej przez powodów umowy zawartej z zakładem kamieniarskim oraz kosztorysu sąd przyjął za udowodniony koszt postawionego zmarłym dzieciom nagrobka na łączną kwotę 4.700 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji żądanie powodów zasądzenia zadośćuczynienia jest zasadne i znajduje oparcie w art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Wstępnie wyjaśniono , że nie jest możliwe przyznanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 446 § 4 k.c. gdyż śmierć osoby bliskiej miała miejsce przed wejściem w życie tego przepisu , który zaczął obowiązywać od 3 sierpnia 2008 roku . Błędne było jednak stanowisko strony pozwanej , że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do uznania żądania powodów . Spowodowanie śmierci osoby bliskiej stanowi naruszenie dobra osobistego najbliższych członków rodziny zmarłego w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie . Więź między rodzicami , a dziećmi jest jedną z silniejszych więzi międzyludzkich . Katalog dóbr

osobistych , do którego odwołuje się art. 23 k.c. ma charakter otwarty i przepis ten wymienia dobra osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa cywilnego w sposób przykładowy . Jednak przedmiot ochrony oparty na podstawie art. 23 i 24 k.c. jest znacznie szerszy . Należy uznać , Ze ochronie podlegają wszelkie dobra osobiste rozumiane jako wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego , które w życiu społecznym uznaje się za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę . Rodzina .jako związek najbliższych osób , które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa , podlega ochronie prawa . Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie , ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej . Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę , zapewniając członkom rodziny poczucie stabilności , wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia . Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c. Wskazywano ponadto , że ten sam czyn niedozwolony może wyrządzać krzywdę różnym osobom . Źródłem krzywdy jest czyn niedozwolony , którego następstwem jest śmierć . Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia , a dla osób mu bliskich zaś jest to naruszenie dobra osobistego przez zerwanie więzi emocjonalnej . Osoba dochodząca ochrony na podstawie art. 448 k.c. może być poszkodowana bezpośrednio i dochodzić naprawienia własnej krzywdy , doznanej przez naruszenie jej własnego dobra osobistego .

Zdaniem Sądu pierwszej instancji śmierć córek spowodowała naruszenie dobra osobistego powodów , gdyż zerwana więź emocjonalna spowodowała u nich ból , cierpienie i poczucie krzywdy . Pomimo , że od wypadku upłynęło już przeszło siedem lat powodowie w dalszym ciągu nie mogą pogodzić się ze stratą dzieci . Odczuwają niewątpliwie wielki ból , krzywdę i poczucie niesprawiedliwości i dlatego zasadne ma być zasądzenie zadośćuczynienia w żądanej kwocie po 100 000 zł dla każdego z nich .

Apelację od tego wyroku wniosło Towarzystwo (...) w W. domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancje , ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości .

Zarzucono naruszenie art. 448 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie , że zasądzone powodom kwoty tytułem zadośćuczynienia są odpowiednie , podczas gdy rozmiar krzywdy , a w szczególności zakres i długotrwałość uszczerbku na zdrowiu oraz wpływ doznanej straty na możliwość prowadzenia dotychczasowego tryby życia , nie uzasadniały przyznania powodom kwot po 100.000 zł . Apelant widzi także naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 233 k.p.c. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i wyprowadzenie z opinii biegłego wniosków sprzecznych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki co doprowadziło do przyjęcia po pierwsze , że B. M. doznał uszczerbku na zdrowiu , podczas gdy biegły stwierdził , że brak symptomów stanu depresyjnego , a tęsknota za córkami nie wpływa w sposób dezorganizujący na jego życie , a po drugie , że K. M. (1) doznała uszczerbku na zdrowiu chociaż biegły nie wskazał wysokości takiego uszczerbku , a nadto stwierdził , że stan powódki nie wpływa dezorganizująco na jej życie . Dojść miało także do naruszenia art. 232 k.p.c. przez przyjęcie , że B. M. udowodnił poniesienie kosztów pogrzebu pomimo , że nie przedstawił na żądanie pozwanego stosownych dokumentów w postaci faktur i rachunków , a jedynie umowę , która nie dowodzi faktu zapłaty . W uzasadnieniu zaskrzonego wyroku widzi się sprzeczność polegającą na ustaleniu , że śmierć córek negatywnie wpłynęła na stan emocjonalny powodów co doprowadziło do dezorganizacji , a następnie wskazaniu , że zerwanie więzi jednak nie doprowadziło do dezorganizacji .

Zażądano przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego (...)na okoliczność ustalenia trwałego uszczerbku na zdrowiu powodów .

W toku postępowania apelacyjnego zawiadomiono , że (...)zmarła K. M. (1) . Przedłożono akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w dniu 17 września 2014 roku przez notariusz E. S. , wpisany w repertorium A pod numerem (...) , według którego do spadku po K. M. (1) doszli w częściach równych mąż B. M. i synowie G. M. , Z. M. i K. M. (2). Spadkobiercy przystąpili do sprawy .

Powodowie domagali się oddalenia apelacji Towarzystwa (...) i zasądzenia kosztów procesu .

Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje

Apelacja Towarzystwa (...) w W. okazała się zasadna tylko odnośnie zarzutu wygórowanego świadczenia zasądzonego tytułem zadośćuczynienia na rzecz B. M. .

Wstępnie wyjaśnić należy , że wobec śmierci K. M. (1) już po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji wyroku w sprawie wszczętej także z jej powództwa nie zachodziły podstawy do stosowania art. 174 § 2 k.p.c. Ten przewiduje bezwzględną przyczynę uchylenia wyroku , ale zapadłego po śmierci strony procesu . Nie było także podstaw do zawieszenia postępowania apelacyjnego skoro jednocześnie z ujawnieniem śmierci powódki wykazano , że do spadku po niej doszli mąż B. M. i synowie G. M. , Z. M. i K. M. (2) , a świadczenie zasądzone na rzecz spadkodawczyni należy do spadku . Zgodnie z art. 445 § 3 k.c. w związku z art. 448 zdanie drugie k.c. roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców , gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego . Powodowie - spadkobiercy po T. M. mogli względem pozwanego Towarzystwa (...) udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia ( art. 1027 k.c. ) . Z obowiązku tego wywiązali się przedkładając akt notarialny zawierający poświadczenie dziedziczenia , sporządzony w dniu 17 września 2014 roku przez notariusz E. S. i wpisany w repertorium A pod numerem (...) , według którego do spadku po K. M. (1) doszli w częściach równych mąż B. M. i synowie G. M., Z. M. i K. M. (2) . Notariusz potwierdziła także rejestrację poświadczenia dziedziczenia , co z urzędu zweryfikowano stwierdzając , że akt poświadczenia dziedziczenia zarejestrowano w Rejestrze Aktów Poświadczenia Dziedziczenia prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną w dniu 17 września 2014 roku pod numerem (...) .

Jak chodzi o granice apelacji złożonej przez Towarzystwo (...) w W. to zaskarżeniem objęto wszystkie rozstrzygnięcia zawarte w wyroku z dnia 31 grudnia 2013 roku oraz domagano się jego zmiany i oddalenia powództwa w całości . Zarzucono zasądzenie odszkodowania pomimo niewykazania jego wysokości . Odnośnie zadośćuczynień kwestionowano ich wysokość . Nie określono jednak jakie kwoty apelant uznaje za odpowiednie . W uzasadnieniu apelacji nie odmawiano już podstawy prawnej

roszczeniom powodów o zadośćuczynienie , ale wobec wniosków apelacyjnych przypomnieć trzeba , że zasada odpowiedzialności pozwanego Towarzystwa (...) nie była sporna . Poza zapadłym przeciwko sprawcy wypadku(...)wyrokiem karnym , skazującym go za popełnienie występku , którego skutkiem była śmierć E. M. i J. M. ( odpis dołączono do pozwu ) , przyznano związanie umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej uzasadniające kompensację przez pozwanego skutków jakie wypadek ten za sobą pociągał. Sąd odwoławczy stoi także na stanowisku , że spowodowanie śmierci osoby bliskiej może uzasadniać przyznanie członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia , jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu powstałego przed dniem 3 sierpnia 2008 roku . Akceptując wywody Sądu pierwszej instancji w tej materii , wskazać trzeba tylko , że K. M. (1) i B. M. , rodzicom zmarłych (...) E. M. i J. M., przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. bowiem naruszono dobra osobiste powodów wynikające z więzi emocjonalnych jakie łączyły ich ze zmarłymi , których zerwanie spowodowało cierpienie i poczucie krzywdy , czyniąc powodów bezpośrednio poszkodowanymi czynem niedozwolonym . Za skutki tego deliktu pozwany odpowiada bowiem zawierając umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zobowiązał się do kompensacji szkód wyrządzonych osobom trzecim , wobec których odpowiedzialność ponosi ubezpieczony ( art. 822 k.c. ) . Zarówno w tym przypadku , jak i innych znanych z praktyki sądowej , oczywiste jest , że wielość bezpośrednio poszkodowanych deliktem nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym także wówczas gdy podstawy prawne odpowiedzialności są rozmaite . Nowelizacja art. 446 k.c. z 3 sierpnia 2008 roku , polegająca na dodaniu § 4 , nie pozbawiła członków rodziny zmarłego możliwości dochodzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. także w przypadku gdy czyn niedozwolony popełniony został przed tą datą . Taki pogląd , tu cytowany za uzasadnieniem uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 roku ( III CZP 32/11 ) , jest już ugruntowany w judykaturze , która w aktualnym stanie prawnym akceptuje dualizm , zdatnych do zastosowania dla zadośćuczynienia krzywdzie doznanej przez bliskich zmarłego , środków prawnych . Na przeszkodzie uwzględnieniu powództwa nie stoi także art. 34 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych , Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ( obecnie tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 392 ) . Zgodnie z treścią tego przepisu , z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie , jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego

pojazdu szkodę , będącą następstwem śmierci. uszkodzenia ciała , rozstroju zdrowia bądź też utraty , zniszczenia lub uszkodzenia mienia . Tak jak nie wyklucza ona dochodzenia przez bezpośrednio poszkodowanego roszczeń tytułem zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia ani roszczeń bliskich zmarłej ofiary wypadku drogowego opartych na art. 446 §§ 1 i 3 k.c. , a obecnie także 446 § 4 k.c. , tak i nie stoi na przeszkodzie roszczeniu z art. 448 § 1 k.c. Nie ma bowiem podstaw do upatrywania takiego skutku w stosowanej nomenklaturze . W ramach „ odszkodowania ” z art. 34 kompensuje się zarówno szkody majątkowe jak i niemajątkowe , a także roszczenia będące następstwem śmierci ofiary wypadku drogowego , których dochodzą osoby nie będące uczestnikami tego zdarzenia , a ich krzywda wymaga zadośćuczynienia .

W konsekwencji uznano , że powodowie dochodzili roszczeń znajdujących swoją podstawę prawną w art. 448 k.c. Pozostała ocena czy wysokość zasądzonych świadczeń jest odpowiednia . Już na wstępie zastrzec należy , że w rozstrzyganej sprawie niedostatecznie eksponowano tę okoliczność , że pozwem objęto w rzeczywistości pięć roszczeń , to jest żądania każdego z powodów z osobna zasądzenia dwóch świadczeń tytułem zadośćuczynienia oraz żądanie B. M. zasądzenia odszkodowania . Niezbędna indywidualizacja okoliczności określających rozmiar krzywdy w odniesieniu do każdego z poszkodowanych jest naturalna skoro art. 448 k.c. przewiduje zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną naruszeniem dobra osobistego , a nie za sam fakt tego naruszenia . Rzecz zatem w ustaleniu konsekwencji jakie dotknęły każdego z powodów w związku z nagłą i przedwczesną śmiercią córek . Sąd pierwszej instancji pominął bliższe uzasadnienie przesłanek wpływających na wysokość należnych powodom świadczeń . Wskazać należy zatem , że trzeba brać po uwagę rolę jaką w rodzinie pełniły osoby zmarłe , rodzaj i intensywność więzi łączących pokrzywdzonych ze zmarłymi , cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią najbliższych , długotrwałość przeżywania okresu żałoby , skalę cierpień i ich wpływ na bieżące funkcjonowanie powodów , wystąpienie zaburzeń będących skutkiem nagłego odejścia bliskich , stopień w jakim pokrzywdzeni znaleźli się w nowej rzeczywistości. leczenie doznanej traumy , wiek pokrzywdzonych .

Sąd Okręgowy pominął dość oczywiste różnice w sytuacji faktycznej powodów . Jednaki stopień pokrewieństwa i to samo zdarzenie leżące u podstaw roszczenia nie wystarczają aby zadośćuczynienie określać w takiej samej wysokości . W świadczeniu tym nie występują przecież elementy represji , które dawałyby podstawy do określenia jego wysokości w odniesieniu do okoliczności zdarzenia i winy sprawcy . Skoro zadośćuczynienie

pełni funkcję kompensacyjną to decyduje rozmiar krzywdy , a ta musi być oceniana indywidualnie , stosownie do intensywności odczuć .

Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji, a więc nie ma potrzeby ich ponownego , pełnego przytaczania . Uwzględnił jednak własne ustalenia co do istotnych elementów stanu faktycznego . Opierając się na opiniach biegłego(...)( karty 134 - 142 ) oraz zeznaniach świadków Z. M. i K. M. (2) i przesłuchaniu powódki K. M. (1) ( e-protokół z 17 kwietnia

2013 roku ) wskazuje się nadto , że z punktu widzenia pozycji zmarłych E. M. i J. M. w rodzinie , ich postawy i cech charakteru nie ma przesłanek dla różnicowania świadczeń przypadających ich ojcu i matce . Były w podobnym wieku , uczyły się w szkole (...) , (...), planowały dalszą edukację , zamieszkiwały w domu rodzinnym , pomagały w gospodarstwie domowym . Nie eksponowano ewentualnych różnic w ich postawie czy charakterze . W przypadku powodów także występują elementy wspólne . Nie ulega wątpliwości , że boleśnie przeżyli śmierć córek . Utracili oparcie w najbliższych członkach rodziny , które jest niezmiernie potrzebne , szczególnie jeżeli osoby te tworzyły prawidłowo funkcjonującą rodzinę . Zniweczono nadzieje powodów , będących już w zaawansowanym wieku , na pomoc jakiej można oczekiwać od dzieci , zwłaszcza że zmarłe były w domu najmłodsze . Trzej starsi synowie opuścili lub mieli opuścić dom rodzinny . Dodatkowo wskazać trzeba , że naturalne cierpienia wywołane utratą osoby bliskiej potęgowały drastyczne okoliczności wypadku . Jednocześnie jednak wiadomo , że występowały różnice w więzi z córkami, sposobie przeżywania żałoby i odwleczonych w czasie następstwach . Powódka poświęcała córkom więcej czasu , miała z nimi bliższy kontakt ; powód pracował zawodowo i zajmował się pracami wokół domu . Po wypadku u powódki utrzymywała się tendencja do powtarzanego przeżywania , a powód starał się nią opiekować i wesprzeć .(...). (...). B. M. nie złożył zeznań , a ściśle nie zechciał odpowiadać na pytania , pomimo postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z jego przesłuchania . Nie było zatem podstaw do podważenia przedstawionych wyżej ustaleń odnośnie skutków jakie pociągała za sobą śmierć jego córek .

W konsekwencji orzeczenie o świadczeniach należnych powodom musiało uwzględniać występujące , a istotne dla określenia wysokości zadośćuczynienia , elementy różnicujące sytuację powodów . Odpowiednia wysokość zadośćuczynień należnych

B. M. to 40.000 zł , a zatem łącznie 80.000 zł . Dalsze obniżanie tego świadczenia jest nieuzasadnione zważywszy na okoliczności zdarzenia , dramatyzm przeżyć jakie dotknęły powoda , dobre relacje jakie łączyły go z zamieszkującymi w domu rodzinnym córkami , czy obniżony nastrój związany z tęsknotą za córkami.

Nie było podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego przed Sądem odwoławczym , polegającego na wywołaniu opinii biegłego (...) na okoliczności wskazane w apelacji . Według art. 381 k.p.c. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe dowody , jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji , chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później . Zagadnienia , które miały być przedmiotem opinii nie stanowią nowości . Były przedmiotem postępowania dowodowego . W opinii biegłego(...)przeprowadzonej w pierwszej instancji dopatrzono się u powódki istotnego uszczerbku na zdrowiu . Określanie jego rozmiaru z punktu widzenia przesłanek określających wysokość zadośćuczynienia nie było niezbędne . Pozwanemu doręczono zresztą odpis opinii jeszcze w listopadzie 2013 roku . Nie zgłoszono zastrzeżeń do opinii. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego jest spóźniony .

W tym stanie rzeczy , na mocy art. 386 § 1 k.p.c. i przy zastosowaniu art. 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c. , zmieniono zaskarżony wyrok w części rozstrzygającej o należności głównej i obniżono zasądzone B. M. zadośćuczynienie do kwoty 40.000 zł oraz oddalono powództwo w pozostałej części .

W pozostałym zakresie apelację pozwanego oddalono na podstawie art. 385 k.p.c.

Rozstrzygnięcie to dotyczy także odszkodowania zasądzonego powodowi . Żądanie zapłaty kwoty 4.700 zł było o tyle niejasne , że oczekiwano zasądzenia sumy kosztów pogrzebu , a przedstawiono tylko dokumenty dotyczące wydatków na nagrobek . Jednocześnie jednak w uzasadnieniu pozwu wskazywano , że oczekiwano właśnie zwrotu kosztów postawienia nagrobka w wysokości nieprzekraczającej miejscowych zwyczajów . Powinności dowodowe wypełniono przedkładając umowę z zakładem kamieniarskim poświadczającą zlecenie nagrobka , wynagrodzenie wykonawcy i zadatkowanie na jego poczet . Powódka w swoich zeznaniach potwierdziła poniesienie kosztów pogrzebu . Roszczenie to znajdowało podstawę w art. 446 § 1 k.c. - zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty pogrzebu temu , kto je poniósł.

Orzekając o odsetkach ustawowych Sąd Okręgowy ograniczył się do wskazania jego podstawy prawnej . Uwzględniając , że wezwanie do zapłaty świadczeń dochodzonych następnie w niniejszej sprawie pochodzi z 28 maja 2012 roku , a z akt ubezpieczeniowych wynika , że doręczone zostało 31 maja 2012 roku , termin spełnienia świadczenia upływał z dniem 30 czerwca 2012 roku . Termin wymagalności świadczenia ubezpieczyciela określa art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych (j.w.), Uprawniony zgłasza swoje roszczenie bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń związanego umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ze sprawcą wypadku ( art. 19 ust. 1 ustawy ) . Zakład ubezpieczeń przeprowadza postępowanie w zakresie ustalenia zasadności i wysokości roszczenia i obowiązany jest do jego zaspokojenia w zakresie uzasadnionym okolicznościami w terminie 30 dni, licząc od dnia zawiadomienia o szkodzie . Stąd pozwany pozostaje w opóźnieniu z zapłatą , a odsetki zasądzono zgodnie z żądaniem powodów od 5 lipca 2012 roku .

O kosztach procesu pomiędzy B. M. i pozwanym w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c. B. M. ostał się ze swoimi żądaniami w 80 % . Suma poniesionych kosztów wyniosła 3.617 zł . Pozwane Towarzystwo (...) nie poniosło w pierwszej instancji kosztów . Obniżono zatem zasądzone na rzecz powoda koszty procesu o 20 % - do kwoty 2.894 zł.

Niezbędna była także korekta rozstrzygnięcia o kosztach sądowych . Na koszty te składały się nieuiszczone przez powodów , zwolnionych od kosztów sądowych , opłaty od pozwu ( 5.000 zł powódka , 5235 zł powód ) i wynagrodzenie biegłego ( 356,82 zł ) . Powódka ostała się w pierwszej instancji ze swoimi żądaniami w całości . Stąd , na mocy art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity z 2010 roku Dziennik Ustaw Numer 90 pozycja 594 ) od pozwanego pobrać należało równowartość opłaty obciążającej powódkę i połowę wynagrodzenia biegłego - łącznie 5.178,41 zł . Powód wygrał ostatecznie w 80 % . Z nieuiszczonych kosztów sądowych w kwocie 5.413,41 zł , na które składa się opłata w wysokości 5.235 zł i połowa wynagrodzenia biegłego - 178,41 zł , od powoda przypada z zasądzonego roszczenia kwota 1.082,68 zł , o czym orzeczono na podstawie art. 113 ust. 2 pkt 1 wskazanej ustawy . W pozostałym zakresie nieuiszczone koszty w kwocie 4.330,73 zł obciążają pozwanego (łącznie z kosztami związanymi z postępowaniem toczącym się na skutek powództwa K. M. (1) - 9.509,14 zł).

O kosztach postępowania apelacyjnego , w części dotyczącej świadczenia zasądzonego na rzecz K. M. (1) , której następcami prawnymi są mąż B. M. i synowie G. M. , Z. M. i K. M. (2) , orzeczono na mocy art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. Na zasądzoną kwotę 2.751 zł składa się 2.700 zł stanowiące wynagrodzenie pełnomocnika określone na podstawie §§ 6 pkt 6 w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie /.../( tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 461 ) i opłaty skarbowe od pełnomocnictw w kwocie 51 zł.

Jak chodzi o koszty procesu za drugą instancję związane z powództwem B. M. to apelant ostał się ze swoimi żądaniami zmiany wyroku i oddalenia powództwa w 20 % . Uiścił opłatę od apelacji w kwocie 5.235 zł . Powód pokrył zaś koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2.700 zł ( podstawa prawna jak wyżej ) . Z sumy tych kosztów w kwocie 7.935 zł obciąża powoda 20 % , a zatem 1.587 zł. Poniósł natomiast koszty o 1.113 zł wyższe i taką kwotę powodowi zasądzono na mocy art. 100 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.