descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt IV U 777/26

Uzasadnienie

Decyzją z 12 maja 2026 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. odmówił M. G. wznowienia postępowania w sprawie emerytury.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 roku Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej pomniejszenia podstawy emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur i uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek

o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku jest niezgodny z Konstytucją. W związku jednak z tym, że wyrok Trybunału nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 28 listopada 2019 roku.

W odwołaniu wniesionym do Sądu M. G. zakwestionował powyższą decyzję podnosząc, iż jest ona dla niego bardzo krzywdząca

i niesprawiedliwa.

Wywodząc z powyższego wniósł o wznowienie postępowania i ponowne przeliczenie jego emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje

M. G.urodził się (...) roku. W dniu 8 maja 2014 roku złożył on wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury wcześniejszej, w rozpoznaniu którego wydana została decyzja z 19 maja 2014 roku nr (...) odmawiająca prawa do żądanego świadczenia, z uwagi na nie wykazanie wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony nie zgodził się z powyższą decyzją i zaskarżył ją do Sądu Okręgowego w Częstochowie, który wyrokiem z 8 października 2014 roku w sprawie IV U 1404/14 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. G. prawo do żądanego świadczenia poczynając od 25 maja 2014 roku. W wykonaniu tego wyroku wydana została decyzja z 15 grudnia 2014 roku. Po przyznaniu tego świadczenia ubezpieczony pobierał je.

W dniu 25 maja 2019 roku ubezpieczony ukończył powszechny wiek emerytalny.

W dniu 15 listopada 2019 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie mu emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. W rozpoznaniu tego wniosku wydana została decyzja z 28 listopada 2019 roku nr (...) przyznająca mu prawo do żądanego świadczenia poczynając od 1 listopada 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku. Ustalając wysokość tego świadczenia organ rentowy zsumował kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w wysokości 207.635,54 zł oraz kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego w wysokości 583.243,72 zł, a następnie od tej sumy odjął kwotę pobranych emerytur wynoszącą 140.960,61 zł, po czym uzyskaną różnicę podzielił przez średnie dalsze trwanie życia, tj. przez 213,60 miesięcy, co dało emeryturę w wysokości 3.042,69 zł. Wypłata tej emerytury została podjęta, albowiem okazała się świadczeniem bardziej korzystnym.

W dniu 5 maja 2026 roku ubezpieczony wniósł o ponowne obliczenie jego świadczenia emerytalno-rentowego w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku.

W rozpoznaniu tego wniosku wydana została zaskarżona decyzja.

(v: akta organu rentowego)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

W myśl art. 145a § 1 k.p.a., można żądać wznowienia postępowania również

w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego

z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2).

Poza sporem jest, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20 nie został opublikowany, a tym samym nie mógł stanowić podstawy wznowienia postępowania w przedmiocie przysługującej M. G. emerytury. W ocenie Sądu w takiej sytuacji wniosek ubezpieczonego z 5 maja 2026 roku należało potraktować jako wniosek o przeliczenie wysokości emerytury w związku z treścią ww. wyroku. W konsekwencji zaskarżona decyzja z 12 maja 2026 roku de facto jest decyzją odmawiającą ponownego przeliczenia emerytury z pominięciem niekorzystnych zasad obowiązujących w związku z wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1440 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez ubezpieczonego wniosku o wcześniejszą emeryturę (8 maja 2026 roku), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Na mocy ustawy z 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U.

z 6 czerwca 2012 roku, poz. 637), z dniem 1 stycznia 2013 roku, do art. 25 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dodano ustęp 1b, zgodnie z którym, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku – Karta Nauczyciela (…), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych

i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Orzeczeniem z 4 czerwca 2024 roku, SK 140/20 (OTK-A 2024/67) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie

świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (dzień ogłoszenia w Dzienniku Ustaw ustawy zmieniającej z 11 maja 2012 roku), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu swojego stanowiska Trybunał wskazał, że w przypadku tych osób, doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku. Należy mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 116 ust. 2 u.e.r., cofnięcie wniosku o przyznanie świadczenia jest dopuszczalne tylko do czasu uprawomocnienia się decyzji o jego przyznaniu. Nie było zatem możliwości, aby osoby, które zostały "zaskoczone" wprowadzanymi zmianami w trakcie pobierania świadczenia, podjęły skuteczną interwencję w celu ochrony swoich interesów.

Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20 nie zakwestionował przy tym samego mechanizmu ustalania wysokości emerytur, przewidzianego w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ale jedynie sam sposób jego wprowadzenia w stosunku do ściśle określonego kręgu osób. Chodzi o osoby, które składając wniosek o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym nie mogły

przewidzieć, że pobieranie wcześniejszej emerytury będzie miało wpływ na wysokość ich świadczeń emerytalnych uzyskanych po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Chodzi więc o osoby, które wnioski o emerytury w obniżonym wieku emerytalnym złożyły przed 6 czerwca 2012 roku, tj. przed datą publikacji ustawy

z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 roku, poz. 637).

Jednocześnie Trybunał podkreślił przy tym, że niniejszy wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku. Tylko w ich wypadku doszło bowiem do niekonstytucyjnego zastosowania skarżonej normy prawnej, co było związane z ich nieświadomością co do skutku podjętej decyzji.

M. G. nie mieści się jednak w kręgu podmiotów, w stosunku do których ustawodawca wprowadzając art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej naruszył art. 2 Konstytucji, poprzez wciągnięcie go w „pułapkę prawną” wcześniej podjętych decyzji o wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, albowiem wniosek taki złożył on po 6 czerwca 2012 roku, a więc już pod rządami art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Podejmując więc decyzję o emeryturze wcześniejszej miał świadomość (lub mógł się dowiedzieć), że świadczenia te wpłyną na pomniejszenie jego emerytury w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. W konsekwencji powyższego uznać należy, że przechodząc na emeryturę wcześniejszą w 2014 roku świadomie zgodził się na zmniejszenie jego przyszłego świadczenia o kwoty pobranych wcześniej emerytur.

Z tych też względów Sąd na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie ubezpieczonego jako bezzasadne.