Treść orzeczenia
Sygn. akt IV U 1236/13
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 10 lipca 2014r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSO Katarzyna Antoniak
Sygn. akt IV U 1236/13 UZASADNIENIE
st. sekr. sądowy Iwona Chojecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2014r. w S. odwołania J. P. (1) od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 23 sierpnia 2013 r. (Nr (...)/20 ) w sprawie J. P. (1) przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o zwrot nienależnie pobranej emerytury rolniczej zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że J. P. (1) nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty (...) zł pobranej w okresie od (...)r. tytułem części uzupełniającej emerytury rolniczej. Decyzją z 23 sierpnia 2013r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art.32 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zobowiązał J. P. (1) do zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury rolniczej za okres od (...)złotych wskazując, że we wskazanym okresie ubezpieczona była posiadaczką gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,02 ha na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Siedlcach z (...) Odwołania od w/w decyzji złożyła ubezpieczona J. P. (1) reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty określonej w powyższej decyzji. W uzasadnieniu stanowiska wskazała, że organ rentowy błędnie ustalił jakoby we wskazanym okresie prowadziła ona działalność rolniczą w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (odwołanie k.1-3). W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o ich oddalenie, przywołując przepisy prawa i argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie k.9-10).
Sąd ustalił, co następuje
Ubezpieczona J. P. (1) i jej mąż J. P. (2) byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi Ł., Ż. (...). Na terenie Ż. małżonkowie posiadali działkę numer (...) (grunt orny) o powierzchni 1.15 ha, a na terenie Ż. działkę numer (...) (łąka) o powierzchni 0.8769 ha. Mąż ubezpieczonej J. P. (2) zmarł w dniu 28 stycznia 2010r. Przez dłuższy czas przed śmiercią J. P. (2) małżonkowie żyli w rozłączeniu. Ubezpieczona mieszkała z dziećmi w Ż. i uprawiała gospodarstwo rolne z wyjątkiem działki numer (...) położonej w Ż. oddalonym od miejsca zamieszkania ubezpieczonej o około 4 km (wypisy z rejestru gruntów dot. działek numer (...) k.49-50 akt emerytalnych, zeznania ubezpieczonej k.61v-62 – nagranie od minuty 3 do 16).
W 1994r. doszło do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa własności w/w działki numer (...) położonej w Ż.. Decyzja wydana została bez podstawy prawnej i w rejestrze gruntów jako właścicieli uwidoczniono na zasadzie własności łącznej Skarb Państwa i małżonków P. (wypis z rejestrów gruntów k.49 akt emerytalnych). Analogiczna sytuacja miała miejsce w odniesieniu do w/w działki numer (...) położonej w Ż., z tym że w przypadku tej działki doszło do następczego przeniesienia własności nieruchomości przez Skarb Państwa na rzecz A. W. na mocy umowy z 2005r. Po dokonaniu tych czynności w rejestrze gruntów jako właścicieli działki numer (...) wykazano na zasadzie własności łącznej A. W. i małżonków P. (wypis z rejestru gruntów k.50 akt emerytalnych). Dla każdej z tych nieruchomości prowadzono również dwie księgi wieczystej i w każdej z nich ujawniony był inny właściciel.
W (...) syn ubezpieczonej A. P. wystąpił do Sądu Rejonowego w Siedlcach o dokonanie działu spadku po mężu ubezpieczonej J. P. (2) i zniesienia współwłasności nieruchomości rolnych stanowiących majątek wspólny ubezpieczonej i jej męża. W dniu 30 stycznia 2013r. przed Sądem Rejonowym w Siedlcach w sprawie (...)zapadło postanowienie o dziale spadku i zniesieniu współwłasności nieruchomości rolnych, na mocy którego nieruchomości te podzielone zostały między dzieci ubezpieczonej i jej nieżyjącego męża (postanowienie Sądu Rejonowego w Siedlcach z 20 stycznia 2013r. k.30 akt emerytalnych). Przedmiotem powyższego postępowania nie były w/w działki oznaczone numerami (...), co do których jako właściciele ujawnione zostały również inne podmioty (vide: wcześniejsze ustalenia). Od chwili powzięcia w 2012r. (przy okazji gromadzenia dokumentacji do sprawy podziałowej) informacji o ujawnieniu innych osób jako właścicieli działek numer (...) ubezpieczona zaprzestała użytkowania również działki nr (...) (zeznania ubezpieczonej k.61v-62 – nagranie od minuty 3 do 16 i k.22-22v – nagranie od minuty 2 do 18).
W związku z zakończeniem sprawy o dział spadku i zniesienie współwłasności, na mocy której całość nieruchomości rolnych otrzymały dzieci ubezpieczonej, ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego w dniu 12 marca 2013r. z wnioskiem o podjęcie wypłaty pełnej kwoty emerytury. Do wniosku załączyła w/w postanowienie Sądu Rejonowego w Siedlcach z 10 stycznia 2013r. w sprawie (...)(wniosek wraz z załącznikami k.28-38 akt emerytalnych). Po rozpoznaniu niniejszego wniosku, decyzją z 27 marca 2013r. organ rentowy podjął wypłatę na rzecz ubezpieczonej całości świadczenia emerytalnego ,tj. również 100% części uzupełniającej (decyzja k.41 akt emerytalnych). Równolegle ubezpieczona podjęła czynności prawne zmierzające do uregulowania stanu prawnego działek nr (...). W tym samym czasie – w dniu 27 maja 2013r. Wójt Gminy K. poinformował organ rentowy, że ubezpieczona jest właścicielką nieruchomości rolnych położonych na terenie Ż. (...) (tj. działek numer (...)) o łącznej powierzchni 2.02 ha. Do informacji załączył wypisy z rejestru gruntów dotyczące powyższych działek (pismo Wójta Gminy K. z 24 maja 2013r. wraz z załącznikami k.46-50 akt emerytalnych).
W następstwie powyższego decyzją z 19 czerwca 2013r. organ rentowy od 1 lipca 2013r. zawiesił wypłatę na rzecz ubezpieczonej 100% części uzupełniającej emerytury (decyzja z 19 czerwca 2013r. k.53 akt emerytalnych). Jednocześnie organ rentowy wystąpił do ubezpieczonej o przedłożenie dokumentów stanowiących podstawę nabycia przez nią własności działek numer (...), w odpowiedzi na co ubezpieczona złożyła w organie rentowym kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Siedlcach z 26 kwietnia 2007r. w sprawie (...) w przedmiocie stwierdzenia praw do spadku po W. P. i J. P. (2) - rodzicach męża ubezpieczonej J. P. (2) (pismo organu rentowego do ubezpieczonej z 21 czerwca 2013r. i kopia w/w postanowienia sądu k.56-57 akt emerytalnych). Następnie zaskarżoną decyzją z 23 sierpnia 2013r. organ rentowy zobowiązał ubezpieczona do zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury za okres 1 marca 2013r. do 30 czerwca 2013r. wskazując jako uzasadnienie decyzji posiadanie przez ubezpieczoną gospodarstwa rolnego o powierzchni 2.02 ha na podstawie postanowienia Sądu z 26 kwietnia 2007r. w sprawie I Ns 787/06 (zaskarżona decyzja z 23 sierpnia 2013r. k.65 akt emerytalnych).
W dniu (...). Sąd Rejonowy w Siedlcach w sprawie z powództwa ubezpieczonej i pozostałych spadkobierców jej męża przeciwko A. W. sygn. akt (...)uzgodnił stan prawny nieruchomości – działki gruntu o numerze 332 położonej w Ż. poprzez nakazanie wykreślenia przedmiotowej nieruchomości z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości A. W. (odpis w/w wyroku k.60 akt sprawy). Również w odniesieniu do działki numer (...) położonej z w Ż. ujawniono prawidłowy stan prawny, zgodnie z którym przez cały okres właścicielami tej nieruchomości byli wyłącznie małżonkowie P. (vide: wypis z rejestru gruntów z 6 maja 2014r. k.26 akt sprawy).
Sąd zważył, co następuje
Odwołanie ubezpieczonej J. P. (1) okazało się uzasadnione.
Poczynione przez Sąd ustalenia pokazują, że organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję bez poczynienia ustaleń, które mogłyby stanowić podstawę wydania tej decyzji. Z bardzo lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ rentowy zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nadpłaconej części uzupełniającej emerytury za okres od 1 marca 2013r. do 30 czerwca 2013r. z powodu posiadania przez nią gospodarstwa rolnego o powierzchni 2.02 ha na podstawie postanowienia sądu I Ns 787/06 z 26 kwietnia 2007r. Mając na uwadze takie ustalenia organu rentowego wskazać należy, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie stanowi w myśl przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podstawy zawieszenia wypłaty części uzupełniającej emerytury lub zwrotu już pobranej emerytury jako nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z art.28 ust.1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) wypłata emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu na zasadach określonych w ust.2-8, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą, przy czym zgodnie z ustępem 4 powyższego przepisu uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego.
Nie ulega wątpliwości Sądu, że organ rentowy dokonał błędnej wykładni wskazanego przepisu art.28 ust.4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i doszedł do niewłaściwego wniosku, że ubezpieczona nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. Powyższy przepis nie reguluje wyczerpująco sytuacji, w których uzasadnione jest przyjęcie, że emeryt zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, ale wskazuje jedno z kryteriów, kiedy należy uznać, że emeryt nie prowadzi już działalności rolniczej. Z przepisu tego nie wynika natomiast, że przez sam fakt, iż emeryt lub jego małżonek jest właścicielem gospodarstwa rolnego, uzasadnione jest przyjęcie, że emeryt nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. O tym, czy emeryt zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej decyduje każdorazowo stan faktyczny, a zatem fakt, czy dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność rolniczą i pracuje w gospodarstwie rolnym. Na stanowisku takim stoi również Sąd Najwyższy (vide: uchwała SN z 6 maja 2004r., II UZP 5/06, OSNP 2004/22/389), a także Sąd Apelacyjny w Lublinie, który w wyroku z 1 sierpnia 2012r. w sprawie III AUa 615/12 (LEX nr 1216343) wskazał, że wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc właścicielem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniu art.6 pkt 3 ustawy z 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ulega zawieszeniu na podstawie art.28 ust.1 i 3 w związku z ust.4.
Organ rentowy nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych co do tego, czy ubezpieczona faktycznie prowadzi działalność rolniczą na działkach numer (...) i wydając zaskarżoną decyzję oparł się na postanowieniu Sądu Rejonowego w Siedlcach z (...) w sprawie (...)(kopia postanowienia k.57). Wskazać przy tym należy, że choć postanowienie to złożyła w organie rentowym sama ubezpieczona, to organ rentowy zaniechał analizy tego postanowienia, z którego treści wprost wynika, że jest to postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku po teściach ubezpieczonej i mąż ubezpieczonej wymieniony jest w tym postanowieniu jako jeden z wielu spadkobierców. Tymczasem ze złożonych do akt emerytalnych wypisów z rejestru gruntów dotyczących działek numer (...) (k.49-50) wynika, że działki te miały stanowić własność ubezpieczonej i jej męża na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej (pomijając w tym miejscu wypisy dotyczące innych osób). Nie mogły być zatem nabyte na podstawie postanowienia sądu z 26 kwietnia 2007r., które powołane zostało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdyż majątek nabywany w drodze spadkobrania stanowi majątek osobisty (nie wchodzi do majątku wspólnego), a ponadto mąż ubezpieczonej został wymieniony w tym postanowieniu jako jeden z wielu spadkobierców.
Przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe wykazało, że w okresie którego dotyczy zaskarżona decyzja ,tj. od 1 marca 2013r. do 30 czerwca 2013r. ubezpieczona nie prowadziła działalności rolniczej. Na mocy postanowienia z 30 stycznia 2013r. o dziale spadku po mężu ubezpieczonej i o zniesieniu współwłasności nieruchomości rolne stanowiące uprzednio własność ubezpieczonej i jej męża zostały podzielone między dzieci ubezpieczonej (postanowienie(...). k.30 akt emerytalnych). Wprawdzie ubezpieczona i jej mąż byli właścicielami jeszcze innych działek – o numerach(...)i (...), które nie zostały objęte w/w postanowieniem, niemniej – jak wynika z powyższych ustaleń – w rozpatrywanym okresie ubezpieczona nie prowadziła na tych działkach działalności rolniczej. Z uwagi na ujawnienie, iż prawa do w/w działek roszczą również inne podmioty, nieruchomości te nie zostały objęte postępowaniem podziałowym i co najmniej od 2012r. ,tj. od chwili wszczęcia tego postępowania (podczas którego ujawniono nieprawidłowości co do stanu prawnego działek) ubezpieczona nie użytkowała działki nr (...), a jeszcze wcześniej zaprzestała użytkowania działki nr (...) położonej poza miejscowością, w której zamieszkuje. Dodać przy tym należy, że na skutek działań ubezpieczonej i pozostałych spadkobierców męża ubezpieczonej stan prawny tych działek został już uregulowany ,tj. ustalono, że właścicielami tych działek przez cały czas byli ubezpieczona i jej mąż. Nie zmienia to jednak ustaleń Sądu co tego, że w spornym okresie ubezpieczona nie użytkowała rolniczo tych działek.
Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należało, że organ rentowy bezpodstawnie ustalił, że w okresie od (...). ubezpieczona nienależnie pobrała część uzupełniającą emerytury rolniczej i niezasadnie zobowiązał ją zwrotu tej części emerytury. Dlatego na podstawie art.477.14§2 kpc Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.