Treść orzeczenia
Sygn. akt IV Kz 30/17
Postanowienie
Dnia 3 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Legnicy - IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący : SSO Paweł Pratkowiecki
Protokolant : sekr. sąd. Patrycja Ignaczak
z dnia 12 stycznia 2017 r.
przy udziale Prokuratora Prok. Rej. Barbary Mazur po rozpoznaniu w sprawie B. Ś. podejrzanej o przestępstwo z art. 164 § 2 k.k. i inne zażalenia obrońcy podejrzanej na postanowienie Sądu Rejonowego w Legnicy w przedmiocie umorzenia postępowania i zastosowania środka zabezpieczającego na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. postanawia
I. uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Legnicy do ponownego rozpoznania,
II. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. C. kwotę 516,60 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej podejrzanej z urzędu w postępowaniu odwoławczym,
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy w Legnicy umorzył postępowanie i zastosował wobec podejrzanej środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczenia psychiatrycznego.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła obrońca podejrzanej i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy prokuratorowi do dalszego prowadzenia.
Sąd Okręgowy zważył co następuje
Zażalenie jest częściowo zasadne.
Rozpoznając niniejszą sprawę sąd pierwszej instancji całkowitym milczeniem pominął kwestię stopnia społecznej szkodliwości czynu popełnionego przez podejrzaną. Tymczasem z treści art. 93b § 1 zdanie drugie k.k. oraz art. 93g § 1 k.k. wynika, że środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Wykładnia zamieszczonego w tych przepisach zwrotu „ponownie” prowadzi do wniosku, że aby zastosować środek zabezpieczający z art. 93a § 1 pkt 4 k.k., znacznym stopniem społecznej szkodliwości musi się cechować nie tylko czyn hipotetyczny, możliwy do popełnienia w przyszłości, ale także czyn, który legł u podstaw wszczęcia postępowania karnego, a więc ten, który sprawca popełnił w warunkach wyłączonej poczytalności.
Brak jakichkolwiek rozważań Sądu Rejonowego na temat stopnia społecznej szkodliwości czynu popełnionego przez podejrzaną w dniu 11 listopada 2016 r. powoduje, że nie jest możliwe przeprowadzenie skutecznej kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia. Sytuacja ta jest tym bardziej istotna, że podejrzanej przypisano popełnienie czynu o charakterze nieumyślnym. Fakt ten dla oceny stopnia społecznej szkodliwości w oparciu o kryteria wskazane w art. 115 § 2 k.k. wymaga więc analizy m.in. tego, jakie reguły ostrożności i w jakim stopniu naruszyła podejrzana popełniając przedmiotowy czyn. W tym zakresie niewątpliwie konieczne będzie odniesienie się również do eksponowanej w zażaleniu kwestii sposobu i miejsca umieszczenia przez podejrzaną zapalonej świeczki w swoim mieszkaniu. Trzeba zresztą podkreślić, że orzekając w przedmiocie środka zabezpieczającego sąd ma obowiązek wykazać w sposób jednoznaczny nie tylko stopień społecznej szkodliwości czynu, ale również sprawstwo podejrzanego, przywołując i omawiając wszelkie dowody istotne dla obu tych ustaleń.
W realiach niniejszej sprawy wątpliwości budzi także teza postawiona przez biegłych, że prawdopodobieństwo popełnienie przez podejrzaną w przyszłości czynu o znacznym stopniu społecznej szkodliwości w związku z jej chorobą psychiczną dotyczy czynu przeciwko życiu i zdrowiu i wynika z zachowań zaobserwowanych przez biegłych w trakcie wcześniejszego pobytu podejrzanej w szpitalu psychiatrycznym. Niestety brak jest na tę okoliczność bliższych informacji i danych. Biegli ograniczyli się bowiem do stwierdzenia, że w trakcie leczenia w szpitalu psychiatrycznym podejrzana „potrafiła być agresywna w stosunku do personelu” (k- 207). Kwestię tę skwitowano jednym zdaniem także w opinii pisemnej, bez jakiegokolwiek bliższego uzasadnienia (k- 120). Sąd zaś takie stanowisko zaakceptował, nie podejmując nawet próby dopytania biegłych o rodzaj, przyczyny, ilość i okoliczności takich zachowań oraz, czy zostały one w jakikolwiek sposób udokumentowane w szpitalu, w którym podejrzana przebywała.
Wszystkie dotychczasowe uwagi doprowadziły sąd odwoławczy do przekonania o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, celem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności, o których była mowa wyżej. Tym samym zbędne było odniesienie się do zarzutów zażalenia związanych z obrazą art. 463 § 1 k.p.k. Na marginesie wskazać jedynie można, że sąd pierwszej instancji od samego początku tego postępowania w zasadzie bezrefleksyjnie podszedł do wniosku złożonego przez prokuratora, czemu dał wyraz w sposobie procedowania poprzedzającym wydanie pierwszego postanowienia, kiedy to doszło do oczywistej obrazy art. 354a § 1 k.p.k.
Przy tej okazji wypada więc zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie środka zabezpieczającego nie może zastępować działań zmierzających do spowodowania podjęcia leczenia psychiatrycznego przez daną osobę, czy też jej ubezwłasnowolnienia. Orzekanie o środku zabezpieczającym ma bowiem charakter prawnokarny, represyjny, o czym najlepiej świadczy treść art. 93d § 1 k.k. oraz art. 204 k.k.w. Orzeczenie środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, jest w rzeczywistości orzeczeniem o bezterminowym pozbawieniu wolności, i dlatego wymaga dogłębnej analizy i rzetelnego ustalenia sprawstwa, stopnia społecznej szkodliwości czynu popełnionego oraz istnienia wysokiego prawdopodobieństwa, że w związku z chorobą psychiczną sprawca ponownie popełni czyn zabroniony o znacznym stopniu społecznej szkodliwości. Tych wymogów zaskarżone postanowienie nie spełnia.
Orzeczono więc jak na wstępie.