descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt IV Ka 73/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 25 lutego 2014 roku.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:

Przewodniczący SSA Stanisław Tomasik

Sędziowie SO Sławomir Gosławski (spr.)

SO Agnieszka Szulc-Wroniszewska

Protokolant Agnieszka Olczyk

Uzasadnienie

T. N. (1) został oskarżony o to, że:

w dniu 10 września 2012r. w m-ci (...) Gm. Ż., wój. (...), złożył fałszywe zeznania w ten sposób ,że , składając zeznania mające służyć za dowód w postępowaniu przygotowawczym o sygn. Ds 1076/12 i będąc uprzedzony przez przesłuchującego go funkcjonariusza Policji o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania oraz pouczony o prawie do uchylania się od odpowiedzi na pytania , zeznał ,iż nie wie czy w nocy z 9 / 10 września 2012r. w domu u jego brata K. N.była jakaś koleżanka podczas gdy , jak ustalono w toku przeprowadzonego śledztwa o sygn. Ds 1076/12 nie było to prawdą , gdyż świadkiem , jak w tym czasie w pokoju u brata K. N.była małoletnia A. W., tj. o przestępstwo z art. 233 § 1 kk.

Sąd Rejonowy w Opocznie wyrokiem z dnia 14 maja 2013 roku w sprawie II K 88/13:

1.oskarżonego T. N. (1) uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu z art. 233 § 1 kk i na podstawie art. 233 § 1 kk wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2.na podstawie art.69 § 1 i 2 kk , art. 70 § 2 kk , art. 73 § 2 kk wykonanie orzeczonej w stosunku do oskarżonego kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił , ustalając okres próby na 3 lata i oddał w okresie próby pod dozór kuratora sadowego;

3.wymierzył oskarżonemu opłatę w kwocie 120 złotych oraz zasądził kwotę 90 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania .

Powyższy wyrok w całości zaskarżył obrońca oskarżonego.

Wyrokowi zarzucił:

-

obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na treść orzeczenia , tj. art 233 § 1 kk poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż oskarżony złożył fałszywe zeznanie, podczas gdy w postępowaniu sądowym w sprawie II K 13/13 skorzystał on z przysługującego mu prawa do odmowy składania zeznań, a odmowa ta nastąpiła przed uprawomocnieniem się skarżonego wyroku;

-

obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 182 § 1 kpk poprzez włączenie w poczet materiału dowodowego sprawy złożonych podczas postępowania przygotowawczego zeznań T. N. (1) pomimo, iż w postępowaniu sądowym odmówił on składania zeznań, a zatem jego poprzednio złożone zeznania nie powinny być brane pod uwagę a co za tym idzie odpadła podstawa do prowadzenia przeciwko niemu postępowania o czyn z art. 233 § 1 kk.

W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji.

Z ostrożności procesowej wniósł, aby sąd odwoławczy odstąpił od wymierzenia oskarżonemu kary z uwagi na fakt, iż w dniu 17 września 2013 roku sprostował uprzednio złożone przez siebie zeznanie, a następnie skorzystał on z prawa do odmowy składania zeznań w sprawie o sygn akt: II K 13/13 zanim nastąpiło prawomocne jej rozstrzygnięcie.

Nadto wniósł o zwolnienie oskarżonego od konieczności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, ponieważ nie jest on w stanie ich uiścić bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie.

Sąd okręgowy zważył, co następuje

Apelacja skutkowała złagodzeniem zastosowanej wobec T. N. (1) reakcji karnej.

Na wstępie należy zauważyć, iż kontrolę instancyjną wyroku wydanego w trybie określonym w art. 343 kpk, poza modyfikacją wynikającą z art.. 434 § 3 kpk, przeprowadza się na zasadach ogólnych ( zob. uchwalę siedmiu sędziów SN z dnia 25 września 2013 roku, I KZP 5/13, OSNIKiIW 11/2013 poz.92 ).

Sąd rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny - nie był kwestionowany przez odwołującego się, nie musi więc być szczegółowych analiz sądu odwoławczego.

Nie jest zasadny podniesiony przez obrońcę zarzut obrazy prawa materialnego – art. 233 § 1 kk. Sytuacja w niniejszej sprawie przedstawia się następująco: T. N. (1) był dwa razy przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym ( będąc pouczony o treści art. 183 kk ). W pierwszych zeznaniach ( 10 września 2012 roku ) podał nieprawdziwą okoliczność, iż nie wie czy u brata K. w nocy z 9 na 10 września 2012 roku była jakaś koleżanka; w drugich zeznaniach ( 17 września 1012 roku ) potwierdził obecność w tamtym czasie dziewczyny u brata w jego pokoju; natomiast w postępowaniu sądowym w sprawie II K 13/13 przeciwko K. N. oskarżonemu o czyny z art. 200 § 1 kk i art. 18 § 2 kk w zw. z art. 233 § 1 kk odmówił składanie zeznań na podstawie art. 182 § 1 kpk ( K. N. za zarzucane mu czyny został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 12 grudnia 2012 roku ).

We wszystkich formach popełnienia przestępstwa z art. 233 kk warunkiem odpowiedzialności jest:

-zarówno obiektywna nieprawdziwość zeznania, opinii, tłumaczenia czy oświadczenia - a więc jego niezgodność z rzeczywistością - jak i nieprawdziwość subiektywna, a więc świadomość sprawcy istnienia obiektywnej niezgodności z rzeczywistością;

- aby zeznanie, opinia, tłumaczenie czy oświadczenie miało służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy;

- złożenie zeznania (opinii, tłumaczenia, oświadczenia) przed organem, który jest uprawniony do ich przyjęcia z uprzedzeniem o odpowiedzialności karnej lub odebraniem przyrzeczenia.

Sąd merytoryczny prawidłowo ustalił, iż te wszystkie przesłanki w stosunku do T. N. (1) - warunkujące jego odpowiedzialność karną z art. 233 § 1 kk - zostały spełnione.

Przepisy 182 § 1 i 3 kpk, art. 183 § 1 kpk chronią interes świadka, pozwalając mu na uchylenie się od zeznawania ( odpowiedzi na pytania ), w sytuacji gdy konieczność zeznawania w sprawie przeciwko osobie bliskiej wiązałaby się co najmniej z dyskomfortem wynikającym z konfliktu sumienia albo co gorsza prowokowałaby do ukrywania prawdy bądź nawet zeznawania nieprawdy

Zgodnie z odczytywaną szeroko dyspozycją art. 186 § 1 kpk, sąd I instancji powinien powstrzymać się od posługiwania się w postępowaniu sądowym wszelkimi relacjami świadków w charakterze dowodów, jeśli osoby te, oczywiście działając jako osoby uprawnione, skorzystały w sposób skuteczny prawnie z przedstawionej w tejże jednostce redakcyjnej możliwości.

Świadek, który skorzysta z prawa odmowy zeznań, przestaje w sprawie istnieć jako osobowe źródło dowodowe. Żadne jego wypowiedzi nie mogą być w procesie odtworzone, bez względu na to jak zostały utrwalone, czy to za pomocą protokołu, taśmy magnetofonowej, filmu, fotografii czy innych środków. Prowadzi to do trwałej eliminacji z materiału procesowego zeznań uzyskanych od świadka, który następnie w trybie art. 186 § 1 kpk - w stosunku do osoby najbliższej przeciwko której prowadzone jest postępowanie karne – skorzystał z prawa odmowy składania zeznań.

Jednakże uprzednie złożenie fałszywych zeznań pozostaje czynnością sprawczą. Ustawodawca zapewnił świadkowi możliwość uniknięcia narażania osoby najbliższej lub siebie na odpowiedzialność karną, w związku z określonym stosunkiem do oskarżonego ( podejrzanego ), bądź do przestępstwa objętego postępowaniem. W tym przypadku w trakcie przesłuchiwania w postępowaniu przygotowawczym, T. N. (1) mógł się uchylić od odpowiedzi na pytania, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogło narazić osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność karną ( art. 183 § 1 kk ), o czym został przez przesłuchującego pouczony. Decydując się na złożenie zeznań dotyczących brata miał obowiązek podawania prawdy - został uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznawanie nieprawdy. Przytaczanie świadome podczas przesłuchania nieprawdziwych okoliczności w sytuacji, gdy został on pouczony zgodnie z art. 233 § 2 kk, determinuje odpowiedzialność karną T. N. (2) z art. 233 § 1 kk. Przestępstwo to jest bowiem dokonane w momencie złożenia fałszywego zeznania i późniejsze oświadczenie w/w o odmowie składania zeznań nie miało wpływu na byt tego przestępstwa. Skutki wynikających z niego zachowań lub ich brak nie decydują o odpowiedzialności karnej, mogą jedynie mieć wpływ na wymiar kary.

Zarzut rażącej niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen można zasadnie podnosić, gdy kara ( zastosowana reakcja karna ), jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy – innymi słowy, gdy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą.

Zmiana wysokości orzeczonej kary ( reakcji karnej ) mogłaby w wyniku postępowania odwoławczego nastąpić jedynie wówczas, gdyby kara ta jawiła się jako „rażąco niewspółmierna". Owa niewspółmierność w ustawie została poprzedzona określeniem „rażąca", co wyraźnie zaostrza kryterium zmiany wyroku z powodu czwartej podstawy odwoławczej. Określenie „rażąca" należy bowiem odczytywać dosłownie i jednoznacznie jako cechę kary, która istotnie przez swą niewspółmierność razi (oślepia).

Ma rację obrońca, iż zastosowana przez sąd I instancji realcja karna wobec T. N. (1) jest rażąco niewspółmiernie surowa. W tym kontekście należy podkreślić, iż:

- T. N. (1) złożył inkryminowane zeznania na korzyść brata ( bliskie relacje rodzinne uwydatniają dyskomfort moralny w jakim się znalazł ). W fałszywych zeznaniach podkreślał brak wiedzy odnośnie wizyty dziewczyny u brata;

- okoliczności, których zeznania te dotyczyły były już znane organom ścigania;

-sprawca po kilku dniach dobrowolnie sprostował fałszywe zeznanie ( co jest ustawową przesłanką do nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia – art. 233 § 5 pkt 2 kpk), a w postępowaniu sądowym odmówił składania zeznań, eliminując poprzednie zeznania z materiału procesowego;

- K. N. został prawomocnie skazany za czyn, którego dotyczyły fałszywe zeznania;

- T. N. (1) nie był uprzednio karany, co świadczy o tym, iż przedmiotowy czyn ma charakter incydentalny.

Uwzględniając powyższe okoliczności sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że odstąpił od wymierzenia kary T. N. (1). W sprawie przeważają bowiem zdecydowanie okoliczności łagodzące, a sylwetka sprawcy się temu również nie sprzeciwia. Ten epizodyczny czyn nie może zaprzeczyć dotychczasowej drodze życiowej oskarżonego. Szczegółowe przesłanki dotyczące sprawcy uzasadniają w pełni postawioną wobec niego dodatnią prognozę kryminologiczną. Postawy oskarżonego są z punktu widzenia przyjętego przez porządek prawny systemu aksjologicznego - pozytywne i nie ma potrzeby ich korygowania poprzez wymierzenie mu kary.

Z tych względów sąd okręgowy orzekł jak w sentencji; o kosztach sądowych wynikających z postępowania odwoławczego rozstrzygnął na po przepisów powołanych w wyroku.