Treść orzeczenia
Sygn. akt IV Ka 186/26
Uzasadnienie
U. H. został oskarżony o to, że w dniu 21 stycznia 2025 roku o godz. 16:31 w miejscowości V., gm. U., woj. (...) kierując na drodze publicznej pojazdem marki C. o numerach rejestracyjnych (...) nie zastosował się do decyzji Prezydenta Miasta V. z dnia 02 sierpnia 2023 roku znak sprawy (...) o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii: (...) do czasu uzyskania wymaganych kwalifikacji niezbędnych do kierowania pojazdami potwierdzonych pozytywnym wynikiem kontrolnego egzaminu sprawdzającego
- tj. o czyn z art. 180a k.k.
Sąd Rejonowy w Opocznie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2025 roku w sprawie II K 227/25 na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie karne wobec oskarżonego U. H. na okres próby 1 roku.
Na podstawie art. 67 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego U. H. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 1 roku.
Na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. w zw. z art. 43a § 1 k.k. orzekł od oskarżonego U. H. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej kwotę 2.000 złotych tytułem świadczenia pieniężnego.
Wymierzył oskarżonemu 60 złotych opłaty i zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 70 złotych tytułem wydatków poniesionych w postępowaniu.
Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego. Apelacja, skarżąc wyrok w całości na korzyść oskarżonego została wywiedziona z podstawy art. 438 pkt 2 k.p.k. i zarzuciła, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w związku z art. 170 § la k.p.k. w związku z art. 7 k.p.k. w związku z art. 2 § 2 k.p.k. w związku z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Opocznie lub o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego U. H..
SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE
Apelacja okazała się zasadna w takim stopniu, że w wyniku jej wniesienia doszło do zmiany zaskarżonego wyroku.
W przedmiotowej sprawie obrona starała się wykazać, iż oskarżony, w czasie zarzucanego mu czynu, nie miał wiedzy, że wobec jego osoby Prezydent Miasta V. wydał w dniu 2 sierpnia 2023 roku decyzję (znak (...)), w której cofnął U. H. uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii (...) do czasu uzyskania wymaganych kwalifikacji niezbędnych do kierowania pojazdami potwierdzonych pozytywnym wynikiem kontrolnego egzaminu sprawdzającego. W tym też kierunku zmierza wniesiona apelacja, aczkolwiek skarżący akcentuje przede wszystkim okoliczność, że Sąd meriti nie przeprowadził wszystkich dowodów, które miałyby wykazać tezę obrony o braku świadomości oskarżonego, co do istnienia prawomocnej decyzji o cofnięciu mu uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a tym samym braku zawinienia oskarżonego w kontekście zarzucanego mu przestępstwa z art. 180a k.k.
Punktem wyjścia dla dalszych rozważań musi być stwierdzenie, że Sąd Okręgowy w pełni akceptuje utrwaloną linię orzecznictwa zgodnie z którą, przestępstwo z art. 180a k.k. można popełnić wyłącznie umyślnie, dlatego też, dla przypisania oskarżonemu tego występku, niezbędnym jest dokonanie ustalenia, że prowadzący pojazd miał świadomość, iż wydana została wobec niego decyzja o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, a ponadto, że jest ona wykonalna. Wiedza jedynie w zakresie przekroczenia limitu dopuszczalnej liczby punktów karnych eliminuje w sferze podmiotowej możliwość przypisania oskarżonemu popełnienia przestępstwa z art. 180a k.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2020 roku - II KK 299/20; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2022 roku – III KK 500/21).
Przedmiotowa decyzja Prezydenta Miasta V. z dnia 02 sierpnia 2023 roku, została wysłana oskarżonemu na adres: V., ul. (...) i niewątpliwie została odebrana przez ojca oskarżonego (także U. H.) , o czym świadczy jednoznacznie adnotacja doręczyciela, że przesyłkę odebrał ,,dorosły domownik” (k. 19).
Doręczenie korespondencji na adres domowy i odebranie jej przez dorosłego domownika (tzw. doręczenie pośrednie lub zastępcze), z całą pewnością wywiera skutki procesowe, tzn. pozwala uznać, iż dana przesyłka została skutecznie doręczona adresatowi. Jednocześnie jest to – przyjęte z przyczyn praktycznych – pewne domniemanie faktyczne, zakładające, iż osoba, której doręczono pismo kierowane do danego adresata, przekaże mu je niezwłocznie. Takich samych skutków, jak dla sfery doręczeń, nie można natomiast wprost odnosić do dziedziny prawa materialnego, gdzie od kwestii świadomości sprawcy zależy jego odpowiedzialność karna. Zgodnie z zasadą domniemania niewinności, oskarżonemu należy wykazać stosownymi dowodami, że posiadał ową świadomość. W tym kontekście odebranie przesyłki przez dorosłego domownika stanowi jedynie poszlakę (a nie pewnik), że adresat ją rzeczywiście otrzymał i się z nią zapoznał. Zwrócić też tu należy uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego który w wyroku z dnia 22 października 2020 roku (II KK 299/20) stwierdził, że ,,skoro decyzja Prezydenta (…) o cofnięciu uprawnień A. W. do kierowania pojazdami uprawomocniła się poprzez doręczenie zastępcze, brak jest dowodów wskazujących na to, by A. W. miał wiedzę o występowaniu w obrocie prawnym wykonalnej wobec niego decyzji o cofnięciu mu uprawnień do kierowania pojazdami”.
Sąd meriti także zapewne uznał, że skoro nie ma dowodu, iż oskarżony odebrał osobiście decyzję o cofnięciu mu uprawnień do kierowania samochodami, to nie można wiedzy oskarżonego o istnieniu takowej decyzji, wywodzić z faktu dokonania zastępczego doręczenia tejże decyzji. Przemawia za tym oddalenie przez Sąd Rejonowy wniosku dowodowego obrońcy o przesłuchanie w charakterze świadka U. H. (ojca oskarżonego U. H.), na okoliczność, czy przesyłkę, zawierającą decyzję Prezydenta Miasta V. z dnia 2 sierpnia 2023 r. odebrał U. H. (ojciec oskarżonego U. H.) i na okoliczność czy w dniu doręczenia tej decyzji oskarżony U. H. zamieszkiwał pod adresem ul. (...) V. oraz na okoliczność, czy U. H. (ojciec oskarżonego U. H.) przekazał oskarżonemu U. H. decyzję Prezydenta Miasta V. z dnia 2 sierpnia 2023 roku. Sąd Rejonowy uznał bowiem, że tego rodzaju dowód nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (k. 98). Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Rejonowy przyjął, iż oskarżony U. H. miał świadomość wydania wobec niego omawianej tu decyzji administracyjnej, nie dlatego, że otrzymał jej odpis, ale dlatego, że po zatrzymaniu do kontroli drogowej, sam oświadczył funkcjonariuszowi policji, że ,,nie posiada uprawnień do kierowania pojazdami, gdyż zostały mu one cofnięte za przekroczenie ilości punktów karnych” (k. 104).
W tym zakresie obrona również domagała się przeprowadzenia dodatkowych dowodów z zeznań świadków W. U. i C. S., na okoliczność przebiegu rozmowy oskarżonego z funkcjonariuszami policji w czasie zdarzenia z dnia 21 stycznia 2025 roku, a zwłaszcza, czy oskarżony U. H. przekazywał informację o tym, że nie posiada uprawnień do kierowania pojazdami. W ocenie Sądu odwoławczego, oddalenie powyższych wniosków dowodowych przez Sąd Rejonowy nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem przebieg rozmowy oskarżonego z policjantem C. W. jasno wynika z zeznań tegoż właśnie świadka. Wiarygodność świadka C. W. nie może przy tym budzić wątpliwości, zwłaszcza, że z uwagi na awarię systemu (...), na miejscu zdarzenia policjant sam nie miał możliwości sprawdzenia, czy oskarżony ma uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi i dopiero z uwagi na oświadczenie oskarżonego, potwierdzał tę okoliczność za pośrednictwem oficera dyżurnego (...) w J..
Sąd Rejonowy wywiódł natomiast z zeznań świadka C. W. zbyt dalekie i nieuprawnione wnioski. Otóż świadek ten zeznał, że kierujący od razu przyznał się, że nie ma uprawnień do kierowania pojazdami, bo zostały mu zabrane za przekroczenie punktów (k. 97v). Podobna relacja wynika też ze sporządzonej w dniu zdarzenia świadka C. W. notatki urzędowej: ,, kierujący […] od razu oświadczył, że nie posiada uprawnień do kierowania pojazdem, gdyż zostało mu ono zatrzymane za przekroczenie ilości punktów karnych” (k. 1). Z powyższego wynika, że oskarżony wcale nie oświadczył policjantowi, iż wie, że uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi zostały mu cofnięte i nastąpiło to w drodze decyzji właściwego organu administracji. Czym innym jest natomiast decyzja administracyjna uprawnionego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami (art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku o kierujących pojazdami – tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 1226), a czym innym zatrzymanie prawa jazdy. Wprawdzie zatrzymanie prawa jazdy także może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej (art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku o kierujących pojazdami), ale karno prawne skutki wskazane w art. 180a k.k. wiążą się tylko i wyłącznie ze niezastosowaniem się przez kierującego do decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami. Jak wynika ze stanowiska orzecznictwa i doktryny intencją ustawodawcy była penalizacja naruszeń jedynie definitywnych decyzji administracyjnych o cofnięciu uprawnień, a nie rozstrzygnięć mających charakter tymczasowy. Pociągnięcie do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 180a k.k. osoby, której uprawnienia zostały jedynie zawieszone, stanowiłoby naruszenie zakazu stosowania wykładni rozszerzającej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 roku – V KK 466/20, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2019 roku – III KK 558/17; M. Królikowski, R. Zawłocki [red.], Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do artykułów 117–221. Tom II, wyd. 5, 2023 Legalis).
Reasumując, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało w sposób pewny i niewątpliwy, który byłby w stanie przełamać zasadę domniemania niewinności oraz zasadę in dubio pro reo (art. 5 § 1 i 2 k.p.k.), że oskarżony w chwili czynu miał świadomość, iż została wydana wobec niego decyzja administracyjna o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, a ponadto, że jest ona wykonalna. W sposób pewny można jedynie przyjąć, iż oskarżony miał świadomość, że ma zatrzymane prawo jazdy. Tym samym oskarżonemu nie można przypisać popełnienia przestępstwa z art. 180a k.k., gdyż w świetle tego przepisu karze podlega sprawca, który na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, prowadzi pojazd mechaniczny, nie stosując się do decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami.
Oskarżony niewątpliwe popełnił natomiast wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. Przepis ten określa odpowiedzialność za wykroczenie polegające na prowadzeniu – na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu – pojazdu, nie mając do tego uprawnienia. Taka sytuacja miała miejsce, gdyż ponad wszelką wątpliwość oskarżony w chwili kierowania samochodem w dniu 21 stycznia 2025 roku nie posiadał wymaganych uprawnień niezbędnych do kierowania pojazdami mechanicznymi, o czym wiedział.
Spowodować to musiało w konsekwencji zmianę zaskarżonego wyroku, w ten sposób, że w miejsce czynu zarzucanego w akcie oskarżenia, Sąd Okręgowy uznał U. H. za winnego tego, że w dniu 21 stycznia 2025 roku o godz. 16:31 w miejscowości V., gm. U., woj. (...), kierował na drodze publicznej pojazdem marki C. o numerach rejestracyjnych (...), nie mając do tego uprawnień, a więc popełnienia wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.
Wymierzona za ten czyn kara 1.500 złotych grzywny, stanowić będzie, zdaniem Sądu odwoławczego, właściwą reakcję karną, adekwatną do popełnionego wykroczenia, spełniając w stopniu dostateczny cel zapobiegawczy oraz wychowawczy, jak również cele kary w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Ponadto Sąd Okręgowy orzekł wobec U. H. na podstawie art. 94 § 3 k.w. obligatoryjny środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego na okres 6 miesięcy. Wymiar tego środka jest adekwatny do stopnia zawinienia oskarżonego i okoliczności popełnionego czynu.
Na podstawie art. 634 k.p.k. i art. 627 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.s.w., art. 10 ust. 1 i art. 21 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. opłatach w sprawach karnych (Dz. U Nr 49 poz. 223 z 1983 z późn. zm.) Sąd odwoławczy zasądził od oskarżonego 150 złotych tytułem opłaty za obie instancje oraz kwotę 120 złotych tytułem wydatków poniesionych w całym postępowaniu.