descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt IV Ca 244/17

Postanowienie

Dnia 30 sierpnia 2017r.

Sąd Okręgowy w S. IV Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym :

Przewodniczący: SSO Mariola Watemborska (spr. )

Sędziowie : SO Elżbieta Jaroszewicz

SO Wanda Dumanowska

Protokolant: : starszy sekretarz Katarzyna Zadrożna

Uzasadnienie

(...) S.A. w G. wniósł o stwierdzenie, że nabył z dniem 1 stycznia 2002 roku przez zasiedzenie służebność gruntową o treści służebności przesyłu obciążającą nieruchomość gruntową położoną w J. stanowiącą działkę ewidencyjną o numerze (...), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą kw. nr (...) (zwanej dalej z nieruchomością obciążoną), polegającą na prawie korzystania z nieruchomości obciążonej, poprzez utrzymanie, eksploatowanie, konserwację i naprawianie urządzeń linii elektroenergetycznej napowietrznej niskiego napięcia 0,4 kV wraz ze słupami oraz wejście i wjazd na nieruchomość obciążoną w każdej chwili w okresie trwania służebności, w celu wykonania niezbędnych robót związanych z utrzymaniem konserwacją, naprawą i eksploatacją linii elektroenergetycznej napowietrznej niskiego napięcia 0.4 kv wraz ze słupami, w szczególności wejścia i wjazdu na teren nieruchomości obciążonej sprzętem także ciężkim (takim jak samochody ciężarowe i koparki).

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że prawo własności ww. nieruchomości przysługuje uczestnikom postępowania Z. Ś. i T. Ś.. Znajdujące się na nich elementy infrastruktury elektroenergetycznej w postaci linii elektroenergetycznej niskiego napięcia należą do (...) S.A. w G.. Wyjaśniono również, że linia ta przebiegająca przez nieruchomość uczestników została wybudowana w latach 1977-1981 na podstawie prawomocnej decyzji administracyjnej. Wnioskodawca powołał się na treść art. 292 k.c. w związku z art. 305 oraz 72 k.c. W uzasadnieniu wniosku przywołano orzecznictwo Sądu Najwyższego, które dopuszcza nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa (...) S.A. w G.. Podkreślono, że korzystanie z przedmiotowych urządzeń przejawia się przede wszystkim w przesyle prądu poprzez urządzenia znajdujące się na przedmiotowych nieruchomościach. Według przedsiębiorstwa od grudnia 1981 r. korzysta on nieprzerwanie z ww. urządzeń, przesyłając prąd poprzez urządzenia znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości i na nieruchomościach sąsiadujących oraz na dokonywaniu cyklicznych oględzin linii. Wnioskodawca powołał się również na przekształcenia wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych podkreślając, iż jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...), które przekształcono w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Spółka uległa przekształceniu na spółkę akcyjną pod firmą (...) S.A. w wyniku połączenia spółek w trybie określonym w art. 492 § 1 k.s.h. Wskazano, że dobra wiara posiadacza służebności wynika, w niniejszej sprawie, z przekonania o służącym prawie do korzystania z urządzeń elektroenergetycznych posadowionych na nieruchomości uczestników postępowania, które miało podstawę prawną w przepisach obowiązujących w czasie obejmowania w posiadanie: ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli – Prawo energetyczne z dnia 5 grudnia 1997 r. oraz dekretu z dnia 30 czerwca 1951 r. o obowiązku świadczeń w naturze na niektóre cele publiczne.

Jednocześnie wnioskodawca – w przypadku, gdyby ustalony w sprawie stan faktyczny doprowadził sąd do przekonania, że nabycie służebności nastąpiło po dniu 3 sierpnia 2008r. wniósł o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu obciążającą w/w nieruchomość w sposób określony we wniosku.

Uczestnicy postępowania Z. i T. Ś. w odpowiedzi na wniosek wnieśli o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazali, że są właścicielami przedmiotowej nieruchomości, która została bezumownie zabudowana przez wnioskodawcę urządzeniami elektroenergetycznymi w celu prowadzenia działalności komercyjnej. Działka nr (...), na której posadowiono urządzenia, wykorzystywana jest na cele rolne, ale sposób usytuowania urządzeń uniemożliwia racjonalne gospodarcze wykorzystanie całego gruntu oraz wiąże się z ponoszeniem zwiększonych nakładów i kosztów na zabiegi agrotechniczne na niezajętym przez urządzenia obszarze. Według uczestników, posadowienie 10 żelbetowych słupów energetycznych pojedynczych i podwójnych wraz z linią energetyczną oraz pasem eksploatacyjnym, wyłączyło z produkcji rolnej znaczny areał ziemi ornej, a ponadto stwarza potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa właścicieli i ich mienia. Jak wynika z pisma uczestnicy wielokrotnie występowali do wnioskodawcy o niezwłoczne uregulowanie posiadania oraz kwestii związanych z przesunięciem do granic działki najbardziej uciążliwych dla właścicieli urządzeń elektroenergetycznych oraz podpisanie stosownej umowy dotyczącej dzierżawy gruntu. Z uwagi na brak możliwości polubownego rozwiązania sporu, pozwem z dnia 30 czerwca 2014 ponownie wystąpili na drogę sądową, domagając się zasądzenia od wnioskodawcy wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu za okres od 1 stycznia 2008 do dnia 30 czerwca 2014. Prawo uczestników do domagania się wynagrodzenia zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C.w dniu 29 marca 2012 r. Obecnie - tak jak poprzednio - nie uwzględniają oni zarzutów co do zasiedzenia służebności przesyłu. Wskazano również, ze wnioskodawca nie przedstawił okoliczności faktycznych jak i dowodów, które wskazywałyby, że doszło do zasiedzenia służebności gruntu przy występowaniu dobrej wiary w rozumieniu art. 7 k.c. Zdaniem uczestników we wniosku skoncentrowano się tylko na powielaniu poglądów doktryny i judykatury na temat instytucji zasiedzenia, wejścia w posiadanie, dobrej wiary i złej wiary, możliwości doliczenia okresu posiadania poprzedników itd. Uczestnicy podkreślili, że poza dokumentami dotyczącymi przekształceń organizacyjno-prawnych, wnioskodawca nie przedstawił żadnych wniosków dowodowych wykazujących termin posadowienia urządzeń, termin oddania do eksploatacji i rozpoczęcie korzystania. Brak jest planu realizacyjnego, protokołów z rozruchu, protokołu odbioru i oddania do eksploatacji linii przebiegającej przez działkę. Podkreślono, że dokumenty są nieczytelne, bez dat ich wydania i nie wiadomo jakie okoliczności mają dowodzić. Ponadto zakwestionowali samoistne posiadanie przedmiotowych urządzeń przez wnioskodawcę. Wskazano również, że działkę nabyli w 1997 r. bez jakichkolwiek obciążeń i ciężarów, toteż wystąpienie z pozwem o zapłatę z dnia 6 września 2008 spowodowało skuteczne przerwanie biegu terminu zasiedzenia.

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy w C. oddalił wniosek (punkt 1 sentencji) i zasądził od wnioskodawcy (...) S.A. w G. solidarnie na rzecz uczestników Z. Ś. i T. Ś. kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt 2 sentencji).

Przedmiotowe orzeczenie zostało oparte na następujących ustaleniach. Na działce nr (...), położonej w miejscowości J., stanowiącej obecnie własność uczestników postępowania Z. i T. Ś. przebiega linia niskiego napięcia 0,4 kV,

Działka nr (...) położona jest w obszarze wiejskim i stanowi grunty orne. Na działce znajduje się napowietrzny kabel energetyczny linii niskiego napięcia, rozpięty na jedenastu słupach.

Powyższe urządzenia pierwotnie należały do Zakładów (...) z siedzibą w B.. Zarządzeniem z dnia 10 maja 1978r. wyodrębniono Zakład (...), który działał w (...) Zakładów (...) z siedzibą w B..

Zarządzeniem numer nr 57 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1989 r. utworzone zostało z dniem 31 grudnia 1989 r. przedsiębiorstwo państwowe pod firmą Zakład (...) z siedzibą w S.,

W dniu 9 lipca 1993r. przedsiębiorstwo państwowe pod firmą Zakład (...) z siedzibą w S. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa działającą pod firmą Zakład (...) Spółka Akcyjna w S., nastąpiło również przejęcie mienia.

W dniu 26 listopada 2004r. nastąpiło w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., przeniesienie całego majątku Zakładu (...) S.A. z siedzibą w S. na (...) SA, która zmieniła nazwę na (...) Spółka Akcyjna.

Uczestnik postępowania Z. Ś. w dniu 11 września 2008 r. wniósł do Sądu Rejonowego w C. przeciwko wnioskodawcy (...) SA w S. pozew o zapłatę kwoty 15.456 zł. tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości gruntowej m.in. działki nr (...) w okresie od 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Wyrokiem w sprawie o sygn. akt I C 114/08 Sąd Rejonowy w C. zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników kwotę 1.613 zł. tytułem dochodzonego wynagrodzenia.

Analizując zebrany w prawie materiał dowodowy Sąd I instancji uznał wniosek (...) S.A. w G. za niezasadny.

W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wyjaśnił, że ustawa z dnia 30 maja 2008r. nie zawiera przepisów przejściowych w zakresie służebności przesyłu, a tym samym należy przyjąć, w sprawach o zasiedzenie, w przypadku dotyczącym korzystania z urządzeń przesyłowych, że jeżeli termin prowadzący do zasiedzenia służebności upłynął przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r.), to sąd stwierdzi nabycie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (na podstawie art. 292 k.c.), jeżeli zaś po tej dacie - sąd stwierdzi zasiedzenie służebności przesyłu (na podstawie art. 305 1 k.c. oraz art. 305 4 k.c.).

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się stwierdzenia, że nabył przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającej treści służebności przesyłu. Podniósł, że zgodnie z art. 610 § 1 k.p.c. w zw. z art. 677 k.p.c. zakres niezwiązania sądu żądaniem w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia dotyczy możliwości określenia innego nabywcy, innej daty nabycia, ewentualnie innego ograniczonego przedmiotowo zakresu nabycia własności. Nie obejmuje natomiast możliwości orzekania o innym przedmiocie, ani o innym prawie. W świetle powyższego naruszeniem art. 321 §. 1 k.p.c. byłoby orzeczenie o nabyciu przez wnioskodawcę służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy przedmiotem żądania wnioskodawcy było żądanie zasiedzenia służebności przesyłu i odwrotnie.

Sąd Rejonowy zauważył, że w toku postępowania nie był kwestionowany fakt, że nad powierzchnią działek należących do uczestników znajdują się trwałe i widoczne urządzenia w postaci urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej, które zostały opisane we wniosku. Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie było więc ustalenie momentu, od którego liczyć należy termin zasiedzenia, a więc objęcie przez przedsiębiorstwo przesyłowe posiadania służebności. Objęcie w posiadanie służebności gruntowej odpowiadającej obecnie służebności przesyłu najczęściej następowało w związku z wejściem na cudzy grunt w celu budowy trwałych i widocznych urządzeń. Sąd wskazał, że z wniosku wynika, iż przez przedmiotową działkę przebiega napowietrzna linia energetyczna, którą przesyłana jest energia elektryczna, która jest w posiadaniu wnioskodawcy od 31 grudnia 1981 r. i od tej daty rozpoczął wnioskodawca obliczać okres zasiedzenia. Z materiału dowodowego wynika, ze urządzenia zostały posadowione na nieruchomości nie później niż w dacie wskazanej przez przedsiębiorstwo. W związku z powyższym nie budzi wątpliwości fakt, że nad powierzchnią działki należącej do uczestników znajdują się przedmiotowe urządzenia i nie zmieniano ich położenia. Z dokumentów i z zeznań świadka M. P. wynika, ze urządzenie te istnieją co najmniej od 1979 r. Z materiału dowodowego tj. dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę wynika, że urządzenia przesyłowe znajdują się na działkach od 1979r. Z dokumentu decyzji (k. 47) wynika, ze plan realizacyjny na budowę linii zatwierdzono 27 listopada w 1981r. Z karty ewidencyjnej (k. 49) wynika, że linię wybudowano w 1979 r. Okoliczności powyższe potwierdził świadek M. P. (2), którego zeznania były rzeczowe, logiczne, konsekwentne i spójne z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie.

Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że wnioskodawca i jego poprzednicy korzystali w sposób stały i nieprzerwany z biegnących nad gruntem widocznych urządzeń (linii napowietrznych) do przesyłu energii elektrycznej. Świadek M. P. (2) zeznał, że poprzez te urządzenia stale przesyłana jest energia elektryczna, dokonywane są bieżące naprawy i konserwacje. Oględziny linii przeprowadzane są cyklicznie w odstępach 5 letnich.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Sąd musiał rozstrzygnąć, czy poprzednicy prawni wnioskodawcy korzystali z gruntów w dobrej czy złej wierze. Wskazał w tym miejscu, że orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że nieuregulowanie po zmianach własnościowych kwestii korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela, który staje się od tego momentu cudzą nieruchomością, oznacza brak tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości w zakresie posadowionych na niej urządzeń przesyłkowych należących do dotychczasowego właściciela gruntu. Sąd podzielił pogląd Sądu Najwyższego, że korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej na podstawie oświadczenia bez zachowania formy aktu notarialnego jest posiadaniem tej służebności w złej wierze. Skoro do posiadania służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu przed wprowadzeniem do regulacji kodeksowej służebności przesyłu, stosowane były wyłącznie przepisy o służebności gruntowej, brak jest podstaw, aby inaczej oceniać źródło powstania tego rodzaju służebności. Brak zachowania formy notarialnej oświadczenia dla ustanowienia prawa rzeczowego nie może uzasadniać przyjęcia dobrej wiary przy obejmowaniu w posiadanie. Okoliczności objęcia służebności w posiadanie w żaden sposób nie usprawiedliwiały przekonania, iż prawo o treści służebności przedsiębiorstwu przesyłowemu przysługiwało, a więc że wykonując te uprawnienia nie narusza cudzego prawa. Ustalony sposób wejścia w posiadania urządzeń przesyłowych oraz służebności ich dotyczących w pełni uzasadnia obalenie domniemania wynikającego z art. 7 k.c.

W ocenie Sądu Rejonowego tylko decyzja bądź zgoda właściciela (wyrażona w formie aktu notarialnego) mogła usprawiedliwić przekonanie, że dysponuje on częścią nieruchomości należącej do osoby trzeciej, zgodnie z prawem. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie przedstawił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, ze wykonywane prawo mu przysługuje. Powołanie się ogólnie w niniejszej sprawie na domniemanie z art. 7 k.c., to za mało, aby uznać dobrą wiarę. Brak własnego tytułu oraz tytułu uprawniającego do korzystania z tych gruntów przez poprzednika prawnego wyłącza dobrą wiarę, skoro powinien wzbudzić poważne wątpliwości odnośnie do tego, czy posiadaczowi przysługuje prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu I instancji brak jest jakichkolwiek podstaw aby uznać objęcie w posiadanie tej służebności w dobrej wierze przez poprzednika prawnego wnioskodawcy i 20-letni okres zasiedzenia wynikający z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. przy zastosowaniu art. 292 k.c. Oznacza to, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze złą wiarą, czyli 30-letnim okresem zasiedzenia.

W związku z powyższym uwzględniając okres posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu poprzedników prawnych wnioskodawcy jak i wnioskodawcy, zasiedzenie przedmiotowej służebności mogło by nastąpić dopiero po 1 stycznia 2012 roku, a tym samym nie mogło dojść do zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadające służebności przesyłu, o co wnosił wnioskodawca. W związku z powyższym wniosek o stwierdzenie zasiedzenia Sąd I instancji oddalił.

Niezależnie od powyższego Sąd Rejonowy zauważył, że w dniu 11 września 2008 r. uczestnicy wnieśli przeciwko wnioskodawcy (...) S.A. w S. pozew o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości gruntowej m.in. działki nr (...) w okresie od 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Doprowadzili tym samym do skutecznego przerwania biegu terminu zasiedzenia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c., z uwagi na fakt, że interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowania w niniejszej sprawie były sprzeczne.

Wnioskodawca zaskarżył powyższe postanowienie apelacją, domagając się jego zmiany, poprzez uwzględnienie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od uczestników zwrotu kosztów postepowania. Skarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez przekroczenie przez Sąd zasady swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających istnienie dobrej wiary;

⚫

art. 227 k.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez niezastosowanie i w konsekwencji nieustalenie na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej, przedmiotem czyjej własności prywatnej, czy państwowej, była działka gruntu obecnie oznaczona jako (...) i zaniechanie na tej podstawie ustalenia charakteru wiary zasiadującego posiadacza;

⚫

art. 321 k.p.c. w zw. z art. 191 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez nierozpoznanie przez Sąd żądania ewentualnego, zawartego we wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności z dnia 22 czerwca 2016 roku i pominięciu rozstrzygnięcia o tym żądaniu w orzeczeniu kończącym postępowanie, poprzez uznanie, że wnioskodawca domagał się tylko zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, podczas gdy wnioskodawca wniósł ewentualne żądanie o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 roku;

⚫

art. 234 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez uznanie, iż doszło do obalenia dobrej wiary wnioskodawcy, podczas gdy uczestnik nie wskazał żadnych dowodów przeciwnych na obalenie domniemania zawartego w art. 7 k.c.;

⚫

art. 7 k.c., poprzez uznanie, iż wnioskodawca pozostawał w złej wierze w momencie obejmowania służebności w posiadanie;

⚫

art. 123 k.c. w zw. z art. 175 k.c., poprzez błędne przyjęcie, że wyrok zasądzający wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przerywa bieg zasiedzenia służebności;

⚫

art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. oraz w zw. z art. 285 § 1 k.c., poprzez oddalenie wniosku w zakresie żądania zasiedzenia służebności gruntowej, pomimo upływu terminu wymaganego do zasiedzenia prawa służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, zarówno w dobrej jak i w złej wierze, liczonego od ustalonej przez Sąd początkowej daty biegu terminu zasiedzenia;

⚫

art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 292 k.c. oraz w zw. z art. 305 4 k.c., poprzez oddalenie wniosku w zakresie żądania zasiedzenia służebności gruntowej w wyniku ustalenia daty zasiedzenia po 2013 roku i uznania, że po wejściu w życie przepisów regulujących służebności przesyłu w 2008 roku nie można zasiedzieć służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a zasiedzeniu podlega prawo służebności przesyłu;

⚫

art. 305 1-4 w zw. z art. 292 i art. 352 § 1 k.c. oraz art. 172 § 1 k.c., poprzez niezastosowanie i błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż wnioskodawca nie nabył służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przez zasiedzenie, ewentualnie służebności przesyłu.

Uczestnicy postępowania w odpowiedzi na apelacje wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz od wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.

Zważyć należy, że mając na uwadze treść art. 382 k.p.c., sąd II instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97 - za pośrednictwem Systemu (...) Prawnej Lex). Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest więc przedłużeniem procesu przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się on na nowo.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi rozpoznającemu apelację na konstatację, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia stanu faktycznego stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku, jak i samo rozstrzygnięcie nie były prawidłowe.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wnioskodawca domagał się w niniejszej sprawie stwierdzenia, że nabył przez zasiedzenie służebność gruntową o treści służebności przesyłu ewentualnie służebność przesyłu obciążającą nieruchomość gruntową położoną w J., stanowiącą działkę ewidencyjną o numerze (...), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr (...). To drugie żądanie (ewentualne), umknęło uwadze Sądu I instancji, który wobec, jak stwierdził „związania żądaniem wnioskodawcy w zakresie stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu”, nie czuł się uprawniony do analizowania okoliczności sprawy pod kątem przesłanek zasiedzenia służebności przesyłu. Wobec ewentualnego sformułowania żądania wnioskodawcy, stanowisko to było błędne, a rzeczą Sądu było – w przypadku braku podstaw do stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu – wypowiedzieć się co do ewentualnego zasiedzenia ograniczonego prawa rzeczowego wprowadzonego do polskiego systemu prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 roku.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że z dniem 3 sierpnia 2008 roku, na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731) została wprowadzona do polskiego systemu prawnego instytucja służebności przesyłu (art. 305 1 i następne k.c.). Był to trzeci - obok służebności gruntowych i służebności osobistych - rodzaj służebności.

W myśl art. 305 1 k.c., nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu, dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia tzw. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Była to specyficzna służebność gruntowa, nabywana przez przedsiębiorstwo w drodze zasiedzenia, jako prawo do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa. Odpowiadała więc w zakresie funkcji i treści wykreowanej dopiero w 2008 roku służebności przesyłu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08 – za pośrednictwem Systemu (...) Prawnej Lex).

Owa służebność nie była jednak służebnością przesyłu, a odrębną od niej konstrukcją prawną. Oba wymienione prawa posiadają wprawdzie analogiczna treść i pełnią te same funkcje, jednakże posiadają różne konstrukcje i podstawy prawne - służebność gruntowa odpowiadająca treści służebności przesyłu (art. 145 k.c. i art. 292 k.c.), służebność przesyłu (art. 305 1 – 305 4 k.c.). Z tego też względu nie mogą być ze sobą utożsamiane (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013r., sygn. akt III CZP 18/13 – za pośrednictwem Systemu (...) Prawnej Lex).

Przy czym ten sam stan faktyczny (nieprzerwane, samoistne posiadanie służebności, rozumiane jako korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe przez odpowiednio długi okres z trwałego i widocznego urządzenia) do dnia 2 sierpnia 2008 roku może wskazywać na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a od dnia 3 sierpnia 2008 roku służebności przesyłu.

W realiach rozpoznawanej sprawy nie budził wątpliwości fakt, iż na należącej obecnie do uczestników postępowania położonej w J. nieruchomości, stanowiącej działkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr (...), znajdują się elementy napowietrznej linia energetycznej 0,4 kV należącej do wnioskodawcy, którą przesyłana jest energia elektryczna. Rzeczona linia energetyczna weszła w posiadanie poprzednika prawnego wnioskodawcy w dniu 31 grudnia 1981 roku i od tego momentu jest nieprzerwanie eksploatowana. Co istotne, w tej dacie, sporna nieruchomość stanowiła własność osoby fizycznej (akta księgi wieczystej (...) oraz (...)).

Sąd II instancji w pełni podzielił stanowisko Sądu Rejonowego w kwestii złej wiary poprzednika prawnego wnioskodawcy, w dacie wejścia w posiadanie służebności będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Co za tym idzie, uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdzie dłuższy termin zasiedzenia, przewidziany dla posiadacza, który nabył posiadanie będąc w złej wierze.

Art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny, znowelizował dotychczasowy przepis art. 172 k.c., wprowadzając 20–letni (dobra wiara) i 30–letni (zła wiara) termin zasiedzenia. W pełni uzasadnionym było więc w realiach rozpoznawanej sprawy - zważywszy na fakt, iż nabycie posiadania służebności przez poprzednika prawnego wnioskodawcy nastąpiło w złej wierze - zastosowanie 30–letniego okresu zasiedzenia. W konsekwencji, bieg terminu zasiedzenia służebności, który rozpoczął się w dniu 31 grudnia 1981 roku, mógł upłynąć najwcześniej w dniu 1 stycznia 2012 roku.

Biorąc pod uwagę ww. datę, w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały okoliczności umożliwiające nabycie wnioskodawcy, przez zasiedzenie służebność przesyłu. Wykluczona była natomiast możliwość nabycia przez wnioskodawcę (jego poprzednika prawnego) służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, której nabycie było dopuszczalne jedynie przez ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu, tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 roku.

Wobec wypełnienia ustawowych przesłanek nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu, kluczowa z punktu widzenia żądania wnioskodawcy, stała się podnoszona przez uczestników kwestia, przerwania biegu zasiedzenia, poprzez wytoczenie przez nich w dniu 11 września 2008 roku przeciwko (...) S.A. w S. powództwa o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości gruntowej m.in. działki nr (...) w okresie od 1 stycznia 2007 roku do dnia 31 grudnia 2007 roku.

W tym miejscu Sąd II instancji odwołał się do najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 lutego 2014 r. (sygn. V CSK 167/13 – za pośrednictwem Systemu (...) Prawnej L.), Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że wytoczenie przez właściciela nieruchomości obciążonej przeciwko posiadaczowi służebności powództwa o zasądzenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu, nie przerywa biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu.

Podobne stanowisko w ostatnim czasie zajmuje doktryna prawnicza przyjmując, że nie zasługuje na aprobatę twierdzenie, że wniesienie pozwu o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy jest czynnością, za pomocą której uczestnik postępowania, jeszcze przed upływem okresu zasiedzenia służebności, zamanifestował wolę ukształtowania między stronami stosunku prawnego, dotyczącego zasad korzystania z rzeczy przez wnioskodawcę z jego gruntu. Należy wskazać, iż celem roszczeń uzupełniających jest przesunięcie określonych dóbr majątkowych z majątku jednego podmiotu na rzecz drugiego, w sposób odbiegający od ogólnych zasad wynikających z prawa zobowiązań oraz art. 222 k.c. Dlatego też przez wniesienie powództwa o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy właściciel nieruchomości wyraża wolę uzyskania rekompensaty za zajmowanie jego nieruchomości bez tytułu prawnego. Nie można jednakże twierdzić, iż w tenże sposób właściciel nieruchomości manifestuje wolę ukształtowania stosunku prawnego między stronami, ponadto, że stanowi ono zezwolenie na korzystanie z nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń przesyłowych na zasadach ustalonych przez właściciela i zaaprobowanych przez sąd. Celowi takiemu nie służą bowiem roszczenia uzupełniające, które ze swej istoty zmierzają jedynie do uzyskania wynagrodzenia za dolegliwości związane z bezumownym korzystaniem z nieruchomości. Roszczenia te mają bowiem charakter rozliczeniowy i uzupełniający wobec roszczeń windykacyjnych i - jak należy przyjąć - również wobec roszczeń negatoryjnych. Roszczenia uzupełniające nie mogą jednak pełnić funkcji roszczeń windykacyjnych i negatoryjnych, a także innych roszczeń, a co najmniej nie jest zasadne wywodzenie, że przez wystąpienie z roszczeniem uzupełniającym właściciel nieruchomości manifestuje coś więcej niż wynika z istoty i charakteru tychże roszczeń. Dlatego też wniosek, że wniesienie pozwu o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy przerywa bieg zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, pozostaje w sprzeczności nawet z odpowiednio stosowanym art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Trudno bowiem uznać, że jest to czynność zmierzająca do pozbawienia posiadacza bezprawnego posiadania, czy nawet czynność zmierzająca do regulacji stosunku właściciela nieruchomości z posiadaczem, w tym do zmiany charakteru posiadania (Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2013 r., IV CSK 30/13. Cywilne prawo - rzeczowe prawo - zasiedzenie - służebność przesytu - posiadanie służebności. M. B.-S. – za pośrednictwem Systemu (...) Prawnej LexOmega).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do przerwania okresu zasiedzenia. W konsekwencji, rozpoczęty w dniu 31 grudnia 1981 roku bieg terminu zasiedzenia doprowadził do nabycia przez (...) S.A. w S., w dniu 1 stycznia 2012 roku, w drodze zasiedzenia służebności przesyłu obciążającej nieruchomość gruntową położoną w miejscowości J., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr (...), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), będącą własnością uczestników Z. i T. Ś. polegającą na prawie korzystania z nieruchomości obciążonej poprzez utrzymanie, konserwację, naprawę i eksploatację słupów i linii elektroenergetycznej napowietrznej niskiego napięcia 0.4 kV oraz wejście i wjazd na nieruchomość obciążoną, w każdej chwili w trakcie trwania służebności w celu wykonania niezbędnych robót związanych z utrzymaniem, konserwacją, naprawą i eksploatacją słupów i linii elektroenergetycznej napowietrznej niskiego napięcia 0.4 kV w szczególności sprzętem ciężkim takim jak samochody ciężarowe i koparki w przebiegu służebności ustalonej dla linii niskiego napięcia 0,4 kV zgodnie z opinią biegłego sądowego R. B. z dnia 22 sierpnia 2016 roku zawartą na karcie 143-146 akt Sądu Rejonowego w C. I Ns 360/15. Sąd Okręgowy nie miał przy tym wątpliwości, że sporządzona na potrzeby niniejszego postępowania opinia biegłego sądowego jest rzeczowa, rzetelna, obiektywna, niesprzeczna, a płynące z niej wnioski poparte zostały wiedzą i doświadczeniem zawodowym sporządzającego ją specjalisty.

Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (punkt 2 sentencji).