descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III U 366/15

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 10 czerwca 2015 r.

Sąd Okręgowy w Przemyślu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący SSO Anna Kicman

Protokolant st. sekr. sądowy Katarzyna Maziarczyk - Kotwica

Uzasadnienie

wyroku z dnia 10 czerwca 2015 r.

Decyzją z dnia 11 maja 2015 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., uchylił decyzję z dnia 17 marca 2015 r. i odmówił wnioskodawcy B. S. przyznania emerytury.

W podstawie prawnej powołano art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

W uzasadnieniu wskazano, że Zakład odmówił przyznania emerytury, ponieważ do dnia 1 stycznia 1999 r. nie został udowodniony wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy nieskładkowe w wymiarze 8 miesięcy i 4 dni; składkowe – 26 lat i 15 dni; łącznie – 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni, w tym w szczególnych warunkach/charakterze – 8 lat, 7 miesięcy i 19 dni. Zakład nie uwzględnił okresu od 7 września 1983 r. do 31 maja 1993 r. w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym (po wyłączeniu urlopów bezpłatnych

i zasiłków chorobowych), jako pracy w szczególnych warunkach, ponieważ wnioskodawca nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca B. S., zaskarżając ją w całości i zarzucając błędne przyjęcie przez organ rentowy, że do dnia 1 stycznia 1999 r. nie został udowodniony wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy, a jedynie 6 lat, 8 miesięcy i 6 dni, podczas gdy również przez okres zatrudnienia od 7 września 1983 r. do 31 maja 1993 r., z wyłączeniem okresu urlopu bezpłatnego od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r., a więc 9 lat, 6 miesięcy i 11 dni, wykonywał stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy na rzecz (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego w P., będąc zatrudnionym na stanowisku montażysty, prace zbrojarskie i betoniarskie, zaliczane do prac wykonywanych

w warunkach szczególnych, ponadto posiada na dzień 1 stycznia 1999 r. ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, na skutek ukończenia w dniu (...) r. 60 lat życia.

Wskazując na powyższe wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie prawa do emerytury w ustawowej wysokości od dnia 26 stycznia 2015 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Na uzasadnienie swojego stanowiska wnioskodawca podniósł, że będąc zatrudniony w (...) S.A. w Z. i wykonując tam prace

w szczególnych warunkach od dnia 23 kwietnia 1975 r. powołany został do pełnienia zasadniczej służby wojskowej, którą odbywał od dnia 5 kwietnia 1977 r., zaś po jej odbyciu, w ustawowym terminie powrócił do pracy u tego pracodawcy, kontynuując nadal wykonywanie tam prac w szczególnych warunkach. W ocenie wnioskodawcy wykazał on zatem świadectwami wykonywania prac w szczególnych warunkach posiadanie okresu pracy

w szczególnych warunkach w tym zakładzie pracy wynoszącego łącznie 8 lat, 10 miesięcy i 3 dni. Ponadto w okresie od 7 września 1983 r. do 31 maja 1993 r. był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym

w P., gdzie z wyłączeniem okresu urlopu bezpłatnego od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r., będąc zatrudnionym na stanowisku montażysty, wykonywał prace polegające na łączeniu na wysokości gotowych żelbetowych elementów ścian i stropów wznoszonych budynków, przede wszystkim mieszkalnych, poprzez wykonywanie między tymi elementami konstrukcji zbrojarskich, a po ich spawaniu, betonowanie przestrzeni między tymi elementami. Były to prace zaliczane do prac wykonywanych w warunkach szczególnych.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o jego oddalenie.

W uzasadnieniu organ rentowy podał, że uchylono decyzję z dnia 17 marca 2015 r. i wydano nową decyzję z dnia 11 maja 2015 r., którą również odmówiono wnioskodawcy prawa do emerytury, ponieważ nie udowodnił on wymaganych 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach. We wniosku

o emeryturę wnioskodawca wskazał, iż nie należy do OFE, a ponadto posiada udokumentowanych 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni okresów składkowych

i nieskładkowych. Na podstawie przedłożonej dokumentacji ZUS przyjął do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach zatrudnienie od 17 czerwca 1974 r. do 22 kwietnia 1975 r., od 23 kwietnia 1975 r. do 5 kwietnia 1977 r. (służba wojskowa), od 6 kwietnia 1977 r. do 1 maja 1977 r., od 2 maja 1977 r. do 1 sierpnia 1979 r. w Zakładach (...), od 11 grudnia 1979 r. do 31 sierpnia 1983 r. w (...) (łącznie 8 lat, 7 miesięcy i 19 dni). Taki staż pracy w szczególnych warunkach nie stanowi podstawy do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury. Wnioskodawca natomiast na udokumentowanie spornego okresu pracy w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P. (9 lat i 16 dni) nie przedłożył świadectwa pracy w szczególnych warunkach. Przedłożona dokumentacja nie zawiera danych co do charakteru zatrudnienia z powołaniem się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze; nie zawiera stanowiska pracy z powołaniem się na zarządzenie resortowe obowiązujące w danej branży. Brak jest informacji, czy praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Pracy w szczególnych warunkach we wskazanym okresie nie potwierdzają również przedłożone

w sprawie uwierzytelnione kserokopie dokumentacji ze spornego okresu zatrudnienia.

Sąd Okręgowy w Przemyślu ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca B. S., ur. dnia (...),

w dniu 26 stycznia 2015 r. złożył wniosek o emeryturę, oświadczając

w nim, iż nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.

W aktach emerytalnych wnioskodawcy zalega dokumentacja poświadczająca przebieg zatrudnienia, w tym m.in.: świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 10 lutego 2015 r. wystawione przez (...) S.A. w Z., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w tym zakładzie pracy od 1 września 1971 r. do 1 sierpnia 1979 r., w tym od dnia 17 czerwca 1974 r. do dnia 31 grudnia 1974 r. pracował na stanowisku montera maszyn i urządzeń, od dnia 1 stycznia 1975 r. do 2 maja 1977 r. – ślusarza remontowego urządzeń hutniczych, od dnia 3 maja 1977 r. do 1 sierpnia 1979 r. na stanowisku ślusarza - bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu,

w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie A, Dziale XIV, poz. 25, pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów oraz załącznika nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r., a na stanowiskach tych pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy; świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 17 lutego 2005 r. wystawione przez (...) S.A. we W., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w tym zakładzie pracy od 11 grudnia 1979 r. do 31 sierpnia 1983 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości wymienione w wykazie A, dziel V, poz. 5 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, na stanowisku montera konstrukcji metalowych wymienionym w wykazie A, dziale V, poz. 5, pkt 3 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach; zaświadczenie z dnia 27 grudnia 2004 r. wystawione przez Zakład (...) Urzędu Wojewódzkiego w R., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P.

w okresie od 7 września 1983 r. do 31 maja 1993 r. na stanowisku montażysty, z tym że w okresie zatrudnienia przebywał na urlopie bezpłatnym od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r.; kserokopia książeczki wojskowej, z której wynika, że odbywał on zasadniczą służbę wojskową w okresie od 23 kwietnia 1975 r. do 5 kwietnia 1977 r.; świadectwo pracy z dnia 8 lutego 1993 r. wydane przez (...) Przedsiębiorstwo Budowlane w P., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w tym zakładzie pracy od dnia 7 września 1983 r. do dnia 31 maja 1993 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku montażysty, z tym że w okresie od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r. korzystał z urlopu bezpłatnego w związku z pracą na eksporcie.

Na podstawie całości zgromadzonej w aktach rentowych dokumentacji, ZUS decyzją z dnia 11 maja 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania emerytury, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił on 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

ZUS przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy nieskładkowe w wymiarze 8 miesięcy i 4 dni; składkowe – 26 lat i 15 dni; łącznie – 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni, w tym w szczególnych warunkach/charakterze – 8 lat, 7 miesięcy i 19 dni.

Dowód – akta organu rentowego:

- wniosek emerytalny z dnia 26.01.2015 r.,

- świadectwa pracy, świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach,

- zaskarżona decyzja ZUS z dnia 11.05.2015 r.

Ponadto Sąd ustalił, że wnioskodawca pracował w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P. w okresie od 7 września 1983 r. do 31 maja 1993 r. na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych.

Zakład pracy zajmował się budową bloków mieszkalnych z wielkiej płyty m. in. na 0siedlu Rycerskim, Wieniawskiego, Bohaterów Getta

w P.. Pracownicy byli podzieleni na 4 brygady, w skład których wchodziło 3 montażystów i 1 spawacz. Prace wykonywane były na wysokościach począwszy od parteru do ostatniego - 10 piętra. Do obowiązków wnioskodawcy należał montaż płyt żelbetowych

i prefabrykowanych, a w szczególności zbrojenie i betonowanie w ramach łączenia poszczególnych elementów. Przy tych czynnościach wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W okresie od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r. wnioskodawca korzystał z urlopu bezpłatnego w związku z wyjazdem do pracy na budowę eksportową.

Dowód:

- dokumentacja zawarta w aktach osobowych wnioskodawcy z okresu zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P.,

- zeznania świadka S. G.,

- zeznania świadka Z. K.,

- zeznania świadka J. R.,

- przesłuchanie wnioskodawcy.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów

z dokumentów zgromadzonych w aktach emerytalnych wnioskodawcy oraz w aktach osobowych wnioskodawcy z okresu zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P., których domniemanie prawdziwości wynika z art. 244 i nast. k.p.c., a ponadto ich wiarygodność nie została obalona przez żadną ze stron.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków S. G., Z. K. i J. R. oraz wnioskodawcy B. S., jako logicznym, spójnym, wzajemnie się uzupełniającym. Wynika z nich jednoznacznie, w jakim charakterze, w jakich warunkach i przy jakich pracach był zatrudniony wnioskodawca w spornym okresie pracy w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P.. Istotnym pozostaje również fakt, że zakład pracy w chwili obecnej już nie istnieje, a po zakończeniu zatrudnienia nie wystawiał pracownikom odpowiednich świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W związku z tym świadkowie S. G., Z. K. i J. R., którzy w tym zakładzie pracy również pracowali w warunkach szczególnych, ale nie otrzymali od pracodawcy stosownego świadectwa pracy, uprawnienia do emerytury wcześniejszej z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych nabyli w ramach postępowania toczącego się na skutek odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przed tut. Sądem.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie wnioskodawcy B. S. należy uznać za uzasadnione.

Na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U.

z 2013, poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego

w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat -

dla mężczyzn oraz

2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa

(ust. 2 art. 184).

Zgodnie z art. 32 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa

w ust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 2 i 3.

Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się: okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a pkt 1).

Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1,

za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości

dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2).

Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4 art. 32).

Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8,

poz. 43 ze zm.).

Zgodnie z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43

ze zm.) - pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach określonych w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeśli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Ponadto według § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych

w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy

na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac

w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.

W myśl § 3 powołanego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat

dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi

do okresów zatrudnienia.

Poza sporem pozostaje, że wnioskodawca B. S. w dniu (...) r. ukończył 60 lat, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, a ponadto wykazał na dzień 1 stycznia 1999 r. wymagany okres zatrudnienia wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn.

ZUS przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy nieskładkowe w wymiarze 8 miesięcy i 4 dni; składkowe – 26 lat i 15 dni; łącznie – 26 lat, 8 miesięcy i 19 dni, w tym w szczególnych warunkach – 8 lat, 7 miesięcy i 19 dni.

Na podstawie przedłożonej dokumentacji organ rentowy przyjął do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach zatrudnienie od 17 czerwca 1974 r. do 22 kwietnia 1975 r., od 23 kwietnia 1975 r. do 5 kwietnia 1977 r. (okres odbywania zasadniczej służby wojskowej), od 6 kwietnia 1977 r. do 1 maja 1977 r., od 2 maja 1977 r. do 1 sierpnia 1979 r. w Zakładach (...) oraz od 11 grudnia 1979 r. do 31 sierpnia 1983 r. w (...)

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało nadto, że wnioskodawca był zatrudniony w szczególnych warunkach w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym w P. w okresie od 7 września 1973 r. do 31 maja 1993 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych i prefabrykowanych na wysokości.

Z okresu pracy w warunkach szczególnych Sąd wyłączył okres przebywania na urlopie bezpłatnym od 18 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r.

Wskazane wyżej stanowisko wymienione zostało w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w wykazie A, Dziale V –

„W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”, poz. 5 – „Prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości” oraz w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy podległych ministrowi budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach w wykazie A, Dziale V, poz. 4, pkt 2 – „monter konstrukcji żelbetowych

i prefabrykowanych na wysokości”.

Należy mieć na uwadze, że w postępowaniu przed sądami pracy

i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi dowodami przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, w tym również zeznaniami świadków i stron.

W postępowaniu wszczętym odwołaniem od decyzji organu rentowego Sąd kieruje się regułami dowodzenia określonymi w art. 227-309 k.p.c., zwłaszcza że w przepisach regulujących postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 477 8 i nast. k.p.c.) nie ma jakichkolwiek odrębności lub ograniczeń. Przeciwnie, art. 473 § 1 k.p.c. stanowi, że

w sprawach z tego zakresu nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron, co oznacza,

że fakty, od których uzależnione jest prawo do emerytury i renty oraz wysokość tych świadczeń, mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi, w tym także zeznaniami świadków i stron.

Z poczynionych wyżej ustaleń wynika, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał łącznie ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a tym samym spełnił wszystkie przesłanki niezbędne

do przyznania mu prawa do emerytury w świetle wyżej powołanych przepisów.

Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z FUS, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca,

w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

W niniejszej sprawie wnioskodawca wszystkie przesłanki do nabycia świadczenia spełnił od dnia 7 stycznia 2015 r., a więc od ukończenia 60 roku życia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c.

w związku z powołanymi wyżej przepisami prawa orzeczono, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisów art. 98, art. 99 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).