descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 906/22

Postanowienie

Dnia 22 listopada 2023 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Marcin Rak

SSO Marcin Rak

Uzasadnienie

(...) S. A. w K. wniosła o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 17 października 1988 roku, względnie (...) S.A. z dniem 6 lutego 2009 roku w dobrej wierze, względnie z dniem 17 października 2008 roku w złej wierze przez zasiedzenie – służebność przesyłu, względnie prawo służebności gruntowej w swojej treści odpowiadającej służebności przesyłu, obciążające nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), obejmującą działkę gruntu o numerze (...), położoną w Z. przy ul. (...), w odniesieniu do wkomponowanej stacji transformatorowej (...) wraz z powiązanymi z nią liniami kablowymi niskiego napięcia oraz liniami kablowymi średniego napięcia, która służebność obecnie przysługuje wnioskodawcy i polega na nieograniczonym w czasie prawie pozostawienia urządzeń elektroenergetycznych w obecnym miejscu oraz wykonywania bliżej określonych we wniosku czynności. Nadto wnioskodawczyni domagała się zasądzenia kosztów postępowania.

Na uzasadnienie podała, że na wskazanej we wniosku nieruchomości w posadowionym tam budynku, zlokalizowane są i nieprzerwanie eksploatowane, co najmniej od 16 października 1978 roku, urządzenia wnioskodawcy – stacja transformatorowa (...) wraz z powiązanymi liniami kablowymi średniego i niskiego napięcia. Pierwszym posiadaczem służebności było przedsiębiorstwo państwowe, następnie przekształcone i skomecjalizowane w kolejne spółki prawa handlowego będące poprzednikami prawnymi wnioskodawczyni. Według twierdzeń wniosku posiadanie służebności miało charakter nieprzerwany, spokojny i następowało w dobrej wierze.

W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowania Wspólnota Mieszkaniowa (...) przy ul. (...) w Z. wniosła o oddalenie wniosku i zasądzenie kosztów postępowania. Nie kwestionowała wykazania następstwa prawnego wnioskodawcy względem poprzednich posiadaczy nieruchomości oraz faktu posadowienia przedmiotowych urządzeń i instalacji elektroenergetycznych na nieruchomości oraz ich związku z prowadzoną przez wnioskodawczynię działalnością. Zarzuciła, że okres do 1 lutego 1989 roku nie mógł być wliczany do okresu zasiedzenia służebności przez przedsiębiorstwo państwowe. Zważywszy na złą wiarę posiadacza termin zasiedzenia mógł upłynąć w takiej sytuacji dopiero 1 lutego 2019 roku, lecz został przerwany pozwem uczestniczki z 30 stycznia 2019 roku o wydanie nieruchomości.

Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania Spółkę (...) S. A. w B. oraz Skarb Państwa - Wojewodę (...).

W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania Skarb Państwa - Wojewoda (...) wniósł o zwolnienie z uczestnictwa w niniejszym postępowaniu wskazując, że właściwym do reprezentowania Skarbu Państwa na podstawie art. 11a ustawy o gospodarce nieruchomościami jest starosta.

W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania Spółka (...) S.A. w B. poparła stanowisko uczestniczki postępowania Wspólnoty Mieszkaniowej (...) przy ul. (...) w Z..

Postanowieniem z 3 sierpnia 2022 roku Sąd Rejonowy w Zabrzu:

1) stwierdził, że (...) Spółka Akcyjna w G., nabył z dniem 8 stycznia 2011 roku prawo służebności przesyłu na nieruchomości, położonej w Z. przy ul. (...), obejmującej działkę gruntu o numerze (...), dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), w zakresie stacji transformatorowej (...) wraz z powiązanymi z nią liniami kablowymi niskiego napięcia oraz liniami kablowymi średniego napięcia, a także prawie pozostawienia tych urządzeń, prawie dostępu i dojazdu do nich celem zapewnienia ich prawidłowego funkcjonowania, dokonywania napraw, modernizacji, wymiany, usuwania awarii, konserwacji, remontów, przeglądów, pomiarów i innych prac związanych z ich eksploatacją, o powierzchni łącznej 0,011465 ha, której przebieg i powierzchnia zostały zaznaczone na mapie dla celów prawnych stanowiącej załącznik nr 1 do opinii pisemnej biegłego K. K. z dnia 21 październik 2021 roku, którą uczynić integralną częścią niniejszego postanowienia;

2) w pozostałym zakresie wniosek oddalił;

3) stwierdził, że wnioskodawca oraz Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. (...) w Z. ponoszą koszty postępowania i wydatki po połowie pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów i wydatków referendarzowi sądowemu;

4) stwierdził, że w pozostałym zakresie wnioskodawca i uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Postanowienie to zapadło po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych:

Wnioskiem z 12 kwietnia 1978 roku Urząd Miejski – Zarząd (...) Terenami w Z. wniósł o dokonanie wpisu do księgi wieczystej tom 39, karta 1193 M. prawa własności nieruchomości położonej w Z. przy Pl. (...) na rzecz Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli J. i A. B.. Nabycie własności uzasadniał przepisami dekretu z dnia 6 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Na mocy decyzji z dnia 9 marca 1993 roku wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stwierdzono nabycie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę Miejską Z.. Nieruchomość składała się z działek oznaczonych numerami (...).

Decyzją Prezydenta Miasta Z. z 25 kwietnia 1995 roku dokonano podziału działki o numerze (...) na działki o numerach (...). Następnie decyzją z 20 sierpnia 2013 roku dokonano podziału nieruchomości stanowiącej działkę o numerze (...) oznaczonej numerem księgi wieczystej (...). Wskutek tego podziału wydzielono działkę objętą wnioskiem, noszącą numer (...).

Wyrokiem z 15 czerwca 2015 roku, sygn. akt VIII C 1250/14, Sąd Rejonowy w Zabrzu nakazał Skarbowi Państwa – Prezydentowi Miasta Z. zawarcie ze Spółką (...) S. A. w B. umowy sprzedaży działki (...) za cenę 59.693 złotych.

(...) położone w Z. stanowiące: działkę nr (...) o powierzchni 640m 2, dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi księgę wieczystą (...), działkę nr (...) o powierzchni 211 m 2, opisaną w księdze wieczystej (...), działkę nr (...) o powierzchni 534 m 2, opisaną w księdze wieczystej (...) i działkę nr (...) o powierzchni 284 m 2, opisaną w księdze wieczystej (...), zostały w latach 1975-1982 zabudowane budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi przez Kopalnię (...) w Z., ze środków własnych kopalni.

W trzech pomieszczeniach w budynku posadowionego na działce (...), przy ul. (...), w Z. zlokalizowane są urządzenia wnioskodawcy – stacja transformatorowa (...) wraz z powiązanymi liniami kablowymi średniego i niskiego napięcia, które służą do dystrybuowania energii elektrycznej do budynków mieszalnych położonych na działkach nr (...). Urządzenia te są powiązane z Głównym Punktem Zasilana Sieci (...) położonym na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi księgę wieczystą numer (...), a której użytkownikiem wieczystym jest wnioskodawca.

Urządzenia te istnieją na nieruchomości co najmniej od 16 października 1978 roku i są nieprzerwanie eksploatowane. (...) ta działa każdego dnia. Urządzenie stacji transformatorowej jest widoczne, zajmują trzy pomieszczenia, komory transformatorowe z transformatorem, komory rozdzielnicy średniego napięcia z rozdzielnią SN, komory rozdzielnicy niskiego napięcia z rozdzielnicą nN. Z wyżej wymienioną stacją powiązane są linie kablowe niskiego i średniego napięcia wchodzące i wychodzące z tej stacji położone w gruncie na działce (...). Zabiegi eksploatacyjne są przeprowadzane zgodnie z zasadami eksploatacji, tj. co 5 lat przeprowadzane są oględziny i pomiary obciążeń oraz badania termowizyjne, zaś rok po oględzinach i pomiarach dokonuje się przeglądy lub czyszczenie stacji. Ponadto w razie konieczności dokonywane są inne czynności, takie jak podpięcia lub usuwanie usterek. Ze stacji transformatorowej korzysta obecnie 213 odbiorców. (...) jest używana zgodnie z przeznaczeniem i jest niezbędna do dalszego dystrybuowania energii elektrycznej. W przypadku likwidacji stacji niezbędne będzie wybudowanie nowej, ponieważ sąsiadujące najpewniej nie będą w stanie dostarczyć prądu do obecnych odbiorców.

(...) S. A. w K. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą polegającą w szczególności na dystrybucji energii elektrycznej, przesyłaniu energii elektrycznej i wykonywaniem instalacji elektrycznych.

Urządzenia stacji transformatorowej (...) wraz z powiązanymi z nią liniami kablowymi niskiego napięcia oraz liniami kablowymi średniego napięcia od 1978 roku wchodziły w skład Zakładu (...) w G. działającego w ramach przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakładów (...) w K.; przy czym zarządzeniem z dnia 16 stycznia 1989 r. utworzone zostało – w wyniku podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą (...) w K. na bazie zakładu Zakład (...) w G. – przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakład (...) w G.. Funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa nie uległo znaczącym zmianom aż do 12 lipca 1993 roku, gdy przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) w G. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa – (...) S. A. w G.. Nowo powstała Spółka przejęła mienie stanowiące dotychczas własność Zakładu (...) w G.. (...) S. A. w G. zawarła w dniu 1 lipca 2007 roku ze spółką (...) S. A. w G. umowę o objęcie akcji i wniesienie wkładu niepieniężnego, na podstawie której spółka (...) S. A. w G. nabyła zorganizowaną część przedsiębiorstwa wniesioną przez (...) S. A. w G. obejmującą własność urządzeń służących do dystrybucji energii elektrycznej, w tym również stacji transformatorowych, nieruchomości i innych praw i roszczeń majątkowych dotyczących korzystania z gruntów, budynków i ruchomości. Spółka (...) S.A. zmieniła nazwę na (...) SA z siedzibą w G. i następnie została przejęta przez (...) S. A. w K. poprzez przeniesienie całego majątku na spółkę przejmującą.

Zajęcie nieruchomości uczestniczki przez urządzenia wnioskodawcę ułatwia funkcjonowanie przedsiębiorstwa przesyłowego. (...) transformatorowa (...) była wybudowana i została odebrana z dniem 16 października 1978 roku, a następnie połączona pod napięcie w dniu 24 października 1978 roku. Od tego czasu jest nieprzerwanie eksploatowana w zakresie i z częstotliwością opisaną w karcie eksploatacji stacji oraz w zakresie wynikającym z przepisów prawa budowlanego dotyczących przeprowadzania przeglądów nie rzadziej, niż co 5 lat. W stacji znajdują się urządzenia elektroenergetyczne: transformator, rozdzielnica średniego napięcia, rozdzielnica niskiego napięcia oraz kable z głowicami. Urządzenia te są niezbędne dla dalszego dystrybuowania energii elektrycznej, bowiem ze stacji odprowadzono 6 odpływów do ul. (...), ul. (...) oraz do złącza kablowego. Szerokość pasa służebności niezbędnego do korzystania z nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem urządzeń przesyłowych w postaci stacji transformatorowej należy wyznaczyć jako pole powierzchni budynku w części użytkowanej przez wnioskodawczynię, wyznaczone poprzez obrys stacji powiększony z dwóch stron o opaskę o szerokości 1,5 m dla ścian z pomieszczeniami rozdzielni średniego i niskiego napięcia oraz komory z drogą dojazdową pod komorę transformatorową. Szerokość pasa służebności przesyłu koniecznego do korzystania przez wnioskodawczynię z należących do niej urządzeń w postaci linii kablowych średniego i niskiego napięcia wynosi 50 cm od skrajnych kabli/kabla po obu stronach.

Pas służebności przesyłu, jako powierzchnia bezpośrednio związana z faktycznym sposobem użytkowania nieruchomości przez wnioskodawczynię ma szerokość 1 metra ze środkiem na osi linii dla sieci energetycznych. Powierzchnia pasa służebności przesyłu związana z działką gruntu wynosi 0,0083 ha, zaś powierzchnia pasa służebności przesyłu związana z częścią budynku wielorodzinnego wynosi 31,65m2.

W 2019 roku uczestniczka postępowania Wspólnota Mieszkaniowa (...) przy ul. (...) w Z. wytoczyła przeciwko wnioskodawcy powództwo o opróżnienie i opuszczenie pomieszczeń, w których znajdują się urządzenia przesyłowe. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I C 524/19.

Mając na względzie te ustalenia Sąd Rejonowy odwołując się do poglądu wyrażonego w postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 roku sygn. akt III CSK 110/10, ocenił, że zainteresowaną w sprawie była przede wszystkim Wspólnota Mieszkaniowa, w budynku której posadowione były sporne urządzenia, z kolei powinność wezwania Skarbu Państwa – Wojewody (...) uzasadniał art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 roku (Dz.U. 2016, poz. 2259) o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Nadto za podmiot zainteresowany uznał właściciela nieruchomości gruntowej, a to Spółkę (...) S.A. w B..

Dalej Sąd Rejonowy odwołał się do regulacji art. 172 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 176§1 k.c. oraz art. 336 k.c. dotyczących możliwości zasiedzenia służebności posiadanej samoistnie przy doliczeniu czasu posiadania poprzednika oraz zważywszy na kwalifikację dobrej lub złej wiary posiadacza. Przywołał definicję służebności przesyłu ujęta w art. 305 1 k.c.

Odwołując się do poglądów orzecznictwa i doktryny wskazał, że w dobrej wierze będzie ten posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale uzasadnionym okolicznościami przeświadczeniu, że przysługuje mu wykonywane prawo w chwili objęcia go w posiadanie. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na tę ocenę.

Podkreślił, że co do zasady, zgodnie z art. 321§1 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. sąd jest więc związany żądaniem wniosku, jednakże w sprawach o zasiedzenie związanie to tyczy się przedmiotu zasiedzenia, nie zaś daty, w której to nabycie nastąpiło.

Sąd Rejonowy ocenił, że w dacie posadowienia infrastruktury przesyłowej na objętej wnioskiem nieruchomości, zarówno urządzenia jak i nieruchomość stanowiły własność Skarbu Państwa, co wynikało także z ujętej wówczas w art. 128 k.c. zasady jednolitej własności państwowej. Zatem według Sądu Rejonowego posadowienie urządzeń przesyłowych na nieruchomości wynikało z dobrej wiary i skutkowało uznaniem, że w ramach instalacji urządzeń nie doszło do naruszenia praw osób trzecich.

Wskazał nadto, z odwołaniem do poglądów orzecznictwa, że zasiedzenie służebności przesyłu może nastąpić, jeżeli okres zasiedzenia zakończył się po 3 sierpnia 2008 roku, to jest uregulowaniu tej służebności w kodeksie cywilnym. Przed ta datą możliwe było zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Do czasu posiadania służebności przesyłu, biegnącego od dnia 3 sierpnia 2008 r., może jednak zostać doliczony czas posiadania służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, rozpoczęty przed tą datą.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni korzystali z posadowionych na nieruchomości uczestniczki trwałych i widocznych urządzeń służących do dystrybucji energii elektrycznej. Dotyczyło to także części infrastruktury posadowionej pod ziemią. Wskazał, że uczestnicy postępowania nie zaprzeczali wiedzy o istnieniu tych urządzeń, ani nie przeczyli faktowi, że w związku z ich działaniem budynki posadowione na tej nieruchomości są zaopatrywane w energię elektryczną. Tak więc właściciel nieruchomości miał obiektywną możliwość powzięcia wiedzy, że na jego nieruchomości, także pod powierzchnią gruntu jest usytuowane trwałe urządzenie służące do przesyłania energii.

Dalej Sąd Rejonowy ocenił, że zasiadywanie służebności nie było możliwe w okresie obowiązywania ujętej 128 k.c. zasady jednolitej własności państwowej, a więc przed 1 lutego 1989 roku. Wówczas bowiem właścicielem urządzeń i gruntu był ten sam podmiot – Skarb Państwa. W szczególności, wówczas przedsiębiorstwo państwowe będące poprzednikiem prawnym wnioskodawczyni, korzystając z nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń, wykonywało jedynie uprawnienia należące do Skarbu Państwa. Dodał następnie, że uchylenie art. 128 k.c. nie spowodowało przekształcenia przysługujących państwowym osobom prawnym uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostających w ich zarządzie. Przekształcenie zarządu w odniesieniu do gruntów w prawo użytkowania wieczystego, a w odniesieniu do znajdujących się na tych gruntach budynków, innych urządzeń i lokali w prawo własności nastąpiło w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464); natomiast w odniesieniu do innych składników majątkowych – również w prawo własności – przekształcenie dokonało się w dniu 7 stycznia 1991 r., na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6), którym skreślono przepis, iż „przedsiębiorstwo państwowe wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych przepisami ustawowymi”, a jednocześnie wprowadzono przepis, że „przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia mu ochronę”. W wyniku tej zmiany przedsiębiorstwa państwowe nabyły własność urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa. Zatem od dnia 7 stycznia 1991 r., mocą ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - przedsiębiorstwa państwowe uzyskały autonomiczne uprawnienia w stosunku do wydzielonego i nabytego mienia.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd Rejonowy przyjął, że termin zasiedzenia służebności przesyłu w rozpoznawanej sprawie rozpoczął swój bieg od dnia 7 stycznia 1991 roku.

Wskazał dalej, z odwołaniem do poglądów Sądu Najwyższego, że logiczną konsekwencją uwłaszczenia przedsiębiorstwa na infrastrukturze przesyłowej, poprzedzonego wieloletnim zgodnym z prawem posiadaniem, z uwzględnieniem regulacji art. 7 k.c. jest przyjęcie dobrej wiary tego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w posiadanie służebności. Przedsiębiorstwo przesyłowe w chwili objęcia służebności w posiadanie wiedziało, że urządzenia przesyłowe, z których korzysta, zostały zbudowane na gruncie Skarbu Państwa, za zgodą właściciela. Po uwłaszczeniu na infrastrukturze przesyłowej przedsiębiorstwo państwowe korzystając nadal w tym samym zakresie z nieruchomości Skarbu Państwa, mogło pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie narusza praw właściciela gruntu.

Konkludując Sąd Rejonowy, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznał, że przedsiębiorstwo przesyłowe weszło w posiadanie służebności w dobrej wierze.

Ocenił nadto, że posiadanie służebności w okresie przewidzianym do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie było nieprzerwane, a w każdym razie domniemanie ciągłości posiadania (art. 340 w zw. z art. 352 k.c.) w tym zakresie nie zostało obalone.

W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że wymagany okres dwudziestu lat nieprzerwanego posiadania służebności, liczony od chwili objęcia służebności w posiadanie w dobrej wierze, upłynął w dniu 8 stycznia 2011 roku i wówczas nastąpiło nabycie w drodze zasiedzenia służebność przesyłu obciążającej objętą wnioskiem nieruchomość. Wobec tego wytoczenie przez uczestniczkę postępowania Wspólnotę Mieszkaniową (...) przy ul. (...) w Z. powództwa o opróżnienie i opuszczenie pomieszczeń, w których znajdują się urządzenia przesyłowe miało już miejsce po upływie okresu zasiedzenia i nie miało wpływu na jego bieg.

Czyniąc rozważania co do treści zasiadywanej służebności Sąd Rejonowy wskazał, że składają się na nią uprawnienia do posadowienia urządzeń przesyłowych na cudzej nieruchomości, ich utrzymywania, eksploatacji i konserwacji, a ponadto usuwania awarii związanych z urządzeniami przesyłowymi przez pracowników przedsiębiorcy. Prawo do rozbudowy urządzeń przesyłowych, jak również zmiana przebiegu urządzeń przesyłowych, co do zasady nie stanowi treści służebności, chyba, że zostało zastrzeżone przy jej ustanowieniu. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała by prawo dokonywania nowych przyłączy było niezbędne do prawidłowego wykonywania służebności przesyłu, zatem w tym zakresie wniosek został oddalony.

Mając na to względzie Sąd Rejonowy orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji postanowienia, uznając iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie za okres do dnia 7 stycznia 2011r oraz w zakresie szerszym niż to wynika z pkt 1 postanowienia.

O kosztach postępowania orzekł z powołaniem na art. 520§1 k.p.c.

Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka postępowania Wspólnota Mieszkaniowa (...) przy ul. (...) w Z. zarzucając naruszenie:

- art. 305 1 k.c. poprzez przyjęcie, że okres korzystania z nieruchomości przed 3 sierpnia 2008 roku może zostać zaliczony do okresu zasiedzenia służebności przesyłu, gdy do tej daty nie istniało w polskim prawie pojęcie służebności przesyłu i jednocześnie brak było możliwości doliczania do czasu posiadania tej służebności innego rodzaju prawa, a to posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu;

- art. 231 k.p.c. poprzez błędnie przyjęcie dobrej wiary posiadacza skutkująca przyjęciem 20 - letniego terminu zasiedzenia, gdy wobec istnienia złej wiary należało zastosować termin 30 – letni, który został przerwany przez skarżącą wytoczeniem powództwa o wydanie nieruchomości.

Formułując te zarzuty domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i oddalenia wniosku oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Wnioskodawczyni domagała się oddalenia apelacji i zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Sprawa podlegała rozpoznaniu w składzie jednoosobowym, a to zgodnie z art. 367 1§1 k.p.c. w zw. z art. 32 ust 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1860).

Wobec braku wniosków stron o wyznaczenie rozprawy, rozpoznanie apelacji nastąpić mogło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 374 k.p.c.

Ustalając na podstawie art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia na względzie, że w sprawie nie był sporny tytuł prawny do nieruchomości objętej wnioskiem, tytuł własności urządzeń przesyłowych na niej posadowionych jak i tego, że z od 1978 roku nieprzerwanie obywała się dystrubucja energii elektrycznej za ich pomocą. Ostatecznie nie było też kwestionowane ogólne następstwo prawne względem siebie poszczególnych szczegółowo opisanych przez Sąd Rejonowy podmiotów – poprzedników prawnych wnioskodawczyni – które na przestrzeni lat nieprzerwanie świadczyły usługi przesyłowe. Nie były kwestionowane okoliczności dotyczące samego posadowienia infrastruktury przesyłowej na wskazanej we wniosku nieruchomości, jak i wzniesienia tamże budynków wielorodzinnych (tzw. „bloków”) przez kopalnię (...). Poza sporem pozostawał nadto przestrzenny zakres służebności, której dotyczyło postępowanie, ustalony na podstawie w opinii biegłego z zakresu elektroenergetyki i zobrazowany na mapie w opinii biegłego geodety.

Co się tyczy zmian właściciela nieruchomości na przestrzeni lat oraz geodezyjnej historii zmian gruntowych (numeracji działek), to ustalenia Sądu Rejonowego wymagały korekty o tyle, że wskazana we wniosku nieruchomość na której znajduje się budynek Wspólnoty, nigdy nie była własnością Gminy Z.. Dokładna analiza dokumentacji znajdującej się w aktach księgi wieczystej GL1Z/00001316/8 prowadzi bowiem do wniosku, że działka geodezyjna (...) (opisana w KW (...), na której wnioskodawczyni domagała się ustanowienia służebności) powstała z działki (...), ta z kolei z działek (...). Działki (...) powstały z działki (...), zaś działka (...) z działki (...), przy czym wcześniej działka (...) powstała z działek (...) (dowód: wyciągi zmian gruntowych i decyzje k. 31, 34, 38, 153, 158, 196, 202 akt księgi wieczystej GL1Z/00001316/8).

Przez cały czas działki te były własnością Skarbu Państwa, który nabył je na podstawie przepisów cytowanego przez Sąd Rejonowy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a to prawo własności, dotyczące pierwotnych działek zostało po raz pierwszy ujawnione w KW (...) , na postawie wniosku z 18 września 1953 roku, na podstawie którego utworzono także księgę wieczystą o ówczesnym numerze (...) (dowód: wniosek k. 2, wykazy zmian gruntowych k. 146-150 księgi wieczystej (...)). Następnie w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z 15 czerwca 2015 roku, sygn. akt VIII C 1250/14, własności istotnej w sprawie działki (...) przeniesiona została na Spółkę (...) S.A. w B., co dalej, w konsekwencji sprzedaży lokali w budynku, doprowadziło do powstania Wspólnoty Mieszkaniowej będącej uczestniczką postępowania.

Zatem z tą jedynie korektą Sąd Okręgowy uznał ustalenia Sądu Rejonowego za własne, co czyniło zbędnym ich ponowne przytaczanie (art. 387§2 1 k.p.c.).

Co się natomiast tyczy zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy przede wszystkim, że przed wejściem w życie art. 305 1-305 4 k.c. było dopuszczalne nabycie w drodze zasiedzenia na rzecz przedsiębiorcy służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu zaś okres występowania na nieruchomości stanu faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305 1-305 4 k.c. podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia tej służebności. Dopuszczalność takiej wykładni przepisów prawa została bowiem wyrażona w dominującym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Rozstrzyga ono przy tym, że po dniu 3 sierpnia 2008 r., na skutek upływu terminu zasiedzenia po tym dniu, ale rozpoczętego wcześniej, przedsiębiorca nabywa służebność przesyłu, przy czym okres występowania stanu faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu, podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia służebności przesyłu. Jeżeli natomiast termin zasiedzenia upływa przed tą datą przedsiębiorca nabywał służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu, bez potrzeby wskazywania przy tym nieruchomości władnącej (por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 11 czerwca 2015 roku, III CZP 112/14, OSNC 2015/11/127 jak i uchwał 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11, OSNC 2011/12/129; z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 73/02, OSNC 2003/11/142; z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08, Lex nr 458125 oraz postanowień z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 606/11; Lex nr 1218193, z dnia 6 lutego 2013 r., V CSK 129/12, Lex nr 1294483, z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 261/16, z 10 listopada 2017 r., V CSK 33/17, z 24 sierpnia 2018 r., II CSK 190/18, z 12 września 2018 roku, II CSK 876/16, z 25 września 2020 roku, V CSK 598/18, por. też decyzję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 17 maja 2016 r., nr 8585/13, Piekarska i inni przeciwko Polsce).

Ilość judykatów potwierdzających kwestionowaną przez skarżącą możliwość jest tak duża, że zbędnym jest ponowne przytaczanie, podzielanej przez Sąd Okręgowy, szczegółowej argumentacji na jej poparcie. Dość powiedzieć, odwołując się do uzasadnienia cytowanego postanowienia Sądu Najwyższego ze sprawy II CSK 876/16 (popartej odwołaniem do licznych postanowień i uchwał tego Sądu), że zaczątkiem tej linii orzeczniczej była cytowana uchwała, III CZP 79/02, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że okoliczność, iż nieruchomość władnąca wchodzi w skład przedsiębiorstwa energetycznego, sama przez się nie wyklucza możliwości zrealizowania przez strony umowy o ustanowienie służebności gruntowej celu określonego w art. 285§2 k.c., a więc zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Konieczną jego konsekwencją było przyjęcie, że możliwe jest także zasiedzenie służebności gruntowej o treści umożliwiającej korzystanie z urządzeń przesyłowych (por. art. 49 k.c.) posadowionych na cudzych nieruchomościach. Nie sposób przy tym zgodzić się z poglądem, że linia orzecznicza zapoczątkowana uchwałą III CZP 79/02 oznaczała „wykreowanie” nieznanego dotychczas prawa rzeczowego, równoznaczne ze złamaniem zasady numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych. Linia ta bowiem miała solidne podstawy w wykładni art. 285§2 k.c., uwzględniającej argumenty funkcjonalne, systemowe i historyczne. (...) dopiero w 2003 r. możliwości wykorzystania tradycyjnej konstrukcji służebności gruntowej w celu zaspokajania potrzeb związanych z działalnością przesyłową, nie było wynikiem spóźnionego „prawotwórstwa” sądowego, lecz wynikiem wykładni, uwzględniającej ujawnione wówczas - także wskutek zmian ustrojowych i wzrostu świadomości prawnej - potrzeby społeczno-gospodarcze. Co też istotne, pierwszy impuls, stwarzający okazję do rozważenia omawianego zagadnienia prawnego przez Sąd Najwyższy, pochodził od stron zgodnie dążących do zapewnienia przedsiębiorcy energetycznemu trwałej możliwości korzystania z nieruchomości, na której posadowione były jego urządzenia.

Nie można też podzielić zapatrywania, że omawiane „odkrycie" potencjału tkwiącego w konstrukcji służebności gruntowej, skutkujące możliwością zasiedzenia służebności zaspokajającej potrzeby przesyłowe prowadziło do niedopuszczalnego naruszenia praw osób będących właścicielami nieruchomości, na których posadowione zostały urządzenia przesyłowe. Istnienie i utrzymywanie instytucji zasiedzenia w systemie prawa opartym na fundamencie poszanowania wolności i praw człowieka i obywatela jest podyktowane tym, iż pełni ona doniosłą rolę społeczną i gospodarczą, eliminując - z korzyścią dla racjonalnego i społecznie użytecznego korzystania z rzeczy - długotrwałą rozbieżność między stanem faktycznym a stanem prawnym, której właściciel nie przeciwstawił się przez wykorzystanie dozwolonych środków prawnych. Racje te są w pełni aktualne także w odniesieniu do zasiedzenia służebności gruntowej zaspokajającej potrzeby przedsiębiorstw przesyłowych, a na straży interesów właścicieli stoją ogólne przesłanki zasiedzenia służebności, określone także w art. 292 k.c. W ich świetle zasiedzenie jest możliwe tylko wtedy, gdy właściciel przez odpowiednio długi czas nie przeciwstawił się, choć było to możliwe, korzystaniu z jego nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe w zakresie służącym eksploatacji trwałych i widocznych urządzeń.

Korektę tej linii orzeczniczej, polegającą na dopuszczeniu możliwości ustanowienia i zasiedzenia jeszcze przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a więc bez konieczności oznaczania nieruchomości władnącej, także uznać należy za utrwaloną i dominującą. Z punktu widzenia ochrony prawa własności rezygnacja z konieczności oznaczania nieruchomości władnącej - stanowiąca konstrukcyjne odstępstwo od art. 285 § 1 k.c. - ma bowiem znaczenie drugorzędne, ponieważ zasiedzenie tego rodzaju służebności nie prowadzi do dalej idącej ingerencji w prawa właściciela niż w przypadku tradycyjnej służebności gruntowej. Rezygnacja ta jest w istocie jedynie technicznym uproszczeniem, służącym przyspieszeniu postępowania i nie świadczy o braku wystąpienia przesłanki merytorycznej w postaci nieruchomości władnącej.

Konkludując i powtarzając zarazem przytoczony na wstępnie pogląd, posiadanie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu było zatem możliwe jeszcze przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu. Posiadanie to może być doliczone do czasu posiadania służebności przesyłu biegnącego od dnia 3 sierpnia 2008 r. Służebność „gruntowa” o treści odpowiadającej służebności przesyłu jest instytucjonalnym odpowiednikiem służebności przesyłu (art. 305 1 k.c.), a o tym, jaka służebność zostaje in casu zasiedziana, decyduje data, w której upłynął okres potrzebny do zasiedzenia.

Przedstawiona przez skarżącą argumentacja nie mogła zatem podważyć samej zasady odnoszącej się do możliwości zasiadywania służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 roku i doliczania czasu posiadania w tym okresie do czasu posiadania służebności przesyłu wprowadzonej do systemu prawnego ze wskazaną datą.

W rozpoznawanej sprawie niewątpliwe posiadanie służebności miało charakter ciągły, skoro sporne urządzenia nieprzerwanie, od daty ich instalacji, służyły do dystrybucji energii elektrycznej. Posiadanie to było przenoszone na kolejne przedsiębiorstwa i podlegało doliczeniu na zasadzie art. 176 k.c.. Istotnym jest tu bowiem, że przejęcie posiadania jest czynnością faktyczną. W przypadku posiadania służebności przesyłowej w zasadzie wydanie rzeczy polega na przejęciu przedsiębiorstwa przesyłowego, którego użyteczność jest zwiększana przez korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności gruntowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2015 roku, V CSK 26/14, LEX nr 1648193 i z dnia 13 stycznia 2016 roku, V CSK 224/14, Lex nr 1977833).

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie wykazane zostało ogólne następstwo prawne względem siebie kolejnych przedsiębiorstw energetycznych, to brak było podstaw do kwestionowania ciągłości posiadania służebności. Jej przeniesienie było bowiem konsekwencją przeniesienia na te przedsiębiorstwa składników majątku służących do dystrybucji energii. Jak przy tym wynika z okoliczności sprawy, wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni stanowili zorganizowaną na określonym, wydzielonym obszarze, powiązaną funkcjonalnie całość gospodarczą obejmującą także elementy sieci posadowione na wskazanej we wniosku nieruchomości. Żadna z ujawnionych okoliczności sprawy nie wskazywała przy tym, aby jakiekolwiek składniki tak zorganizowanej całości gospodarczej zostały przekazane podmiotowi funkcjonującemu poza obszarem działalności kolejnych przedsiębiorstw energetycznych, których następstwo względem siebie ustalił Sąd Rejonowy. Co istotne, twierdzeń takowych nie przytaczali uczestnicy postępowania. Wobec tego zasadnym było przyjęcie w trybie domniemania faktycznego z art. 231 k.p.c., przy uwzględnieniu niekwestionowanej ciągłości funkcjonowania instalacji przesyłowej, że elementy sieci przesyłowej przechodziły na kolejne podmioty, konsekwencją czego było przeniesienie posiadania służebności wynikające z przeniesienia rzeczy (art. 348 k.c.). Przedłożona przez wnioskodawczynię dokumentacja wskazywała, że utworzenie przedsiębiorstwa państwowego o nazwie Zakład (...) było elementem przekształceń prawnych w procesie zmian właścicielskich dotyczących spornej stacji transformatorowej, które to zmiany ostatecznie doprowadziły do tego, że jej aktualną właścicielką jest wnioskodawczyni. Z materiału sprawy nie wynikało przy tym aby wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni mogli nabyć własność funkcjonującej stacji (a w konsekwencji uzyskać posiadanie służebności w trybie art. 348 k.c.) w inny sposób niż na skutek tychże przekształceń.

Dodać też trzeba, że po 3 sierpnia 2008 roku przeniesienie służebności regulowane było wprost art. 305 3§1 k.c., z którego wynika, że służebność przesyłu przechodzi na nabywcę urządzeń przesyłowych.

Nadto co istotne, wpływu na zmianę kwalifikacji posiadania nie miały okoliczności które zaistniały po objęciu służebności w posiadanie przez pierwszego posiadacza służebności. W kontekście art. 176 k.c. orzecznictwo wyjaśnia bowiem, że w odniesieniu do posiadania prowadzącego do zasiedzenia o rodzaju wiary posiadacza, a w następstwie o długości terminu niezbędnego do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, decyduje wyłącznie chwila objęcia jej w samoistne posiadanie. Zasada, zgodnie z którą „późniejsza zła wiara nie szkodzi” („ mala fides superveniens non nocet”), wprost wynika z art. 172 k.c. („uzyskał posiadanie”) i na mocy art. 176 k.c. ma zastosowanie do następców pierwotnego posiadacza przy doliczaniu posiadania poprzednika („jeżeli poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze”). (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2003 roku, III CZP 35/03, Lex 83981, postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2014 roku, III CSK 306/13, Lex 1622318, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 stycznia 2019 roku, V ACa 655/17, Lex nr 2628995, wyrok Sądu Najwyższego z 26 maja 2021 roku, (...) 65/21, Lex 3220241 i powołane tam dalsze liczne orzecznictwo w tym przedmiocie).

Oceniając natomiast od kiedy w rozpoznawanej sprawie można było mówić o posiadaniu służebności i jak kwalifikować wiarę posiadacza, należało mieć na względzie, że inwestycja dotycząca budowy stacji transformatorowej była realizowana przez podmiot państwowy, na państwowym gruncie, w 1978 roku, to jest w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej. Z punktu widzenia prawa rzeczowego została więc zrealizowania przez Skarb Państwa na gruncie Skarbu Państwa. Następnie w wyniku zmian ustrojowych nieruchomość gruntowa pozostała własnością Skarbu Państwa, zaś własność urządzeń przesyłowych przeszła na kolejne przedsiębiorstwa przesyłowe stanowiące odrębne osoby prawne.

Co się tyczy daty objęcia w posiadanie, to w orzecznictwie początkowo przeważał pogląd, że wykonywanie przez przedsiębiorstwo państwowe „dla siebie” posiadania służebności względem nieruchomości państwowej mogło się rozpocząć z dniem 5 grudnia 1990 r. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, OSNC 2015/6/72, z 20 stycznia 2015 r., V CSK 106/14, z 5 maja 2016 r., II CSK 329/15, z 2 marca 2017 r., V CSK 356/16 i z 14 marca 2017 r., II CSK 463/16). W nowszej judykaturze coraz silniej reprezentowane jest jednak stanowisko, że do nabycia własności urządzeń przesyłowych oraz posiadania mogącego prowadzić do zasiedzenia służebności umożliwiającej korzystania z tych urządzeń doszło dopiero z dniem 7 stycznia 1991 r. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 maja 2017 r., III CZP 101/16, a także uchwała z 15 lutego 2019 roku, III CZP 81/18, OSNC 2020/1/4).

Sąd Rejonowy przyjął, że początkiem biegu zasiedzenia była późniejsza ze wskazanych dat, stanowisko swoje w tym zakresie przekonywująco uzasadnił. Te wywody Sąd Okręgowy w całości akceptuje i uznaje za własne, zwłaszcza, że znajdują one potwierdzenie w bieżącym dominującym orzecznictwie wskazującym, że do rozdzielenia własności urządzeń przesyłowych i własności nieruchomości w przypadku przedsiębiorstw państwowych doszło z dniem uwłaszczenia ich tymi urządzeniami, to jest 7 stycznia 1991 r. (por. cytowaną uchwałę Sądu Najwyższego III CZP 81/18 oraz postanowienie z 26 maja 2021 roku, (...) 65/21).

W rozpoznawanej sprawie – także w kontekście zarzutów apelacji – istotne znaczenie miało to, czy poprzednikowi prawnemu wnioskodawczyni – ówczesnemu przedsiębiorstwu państwowemu Zakład (...) w G. można było przypisać dobrą wiarę, w chwili objęcia służebności w posiadanie. Jak już bowiem wskazano – fakt przeniesienia posiadania służebności został w sprawie wykazany, a późniejsza zmiana stanu świadomości kolejnych posiadaczy nie miała znaczenia.

Wskazać zatem trzeba, że w kontekście zasiedzenia służebności przesyłu (lub służebności gruntowej o tej treści) dobra wiara oznacza usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że podmiotowi, który zajął nieruchomość przysługuje uprawnienie do wykorzystywania nieruchomości na cele przesyłu płynów, pary, gazów czy energii elektrycznej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2015 roku, IV CSK 132/15, LEX nr 1974079 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r. II CNP 15/13, LEX nr 1411305).

W tym aspekcie w orzecznictwie, które trafnie powołał Sąd Rejonowy, decydujące znaczenie przypisywano okoliczności, że uzyskując posiadanie służebności, przedsiębiorstwo przesyłowe wiedziało, że urządzenia przesyłowe, z których cały czas korzystało bez czyjegokolwiek sprzeciwu, zostały zbudowane na nieruchomości Skarbu Państwa za jego zgodą (jako formalnie wzniesione przez Skarb Państwa na gruncie Skarbu Państwa), a zatem ich budowa i korzystanie z nich były legalne i nie wymagały żadnych dodatkowych czynności prawnych czy administracyjnych, poza pozwoleniami budowlanymi. Za niespójne z celem uwłaszczenia i ustawową metodą przyznania praw uznawano zatem przyjmowanie, że wolą ustawodawcy było nakładanie na przedsiębiorstwa państwowe niezwłocznego zawierania ze Skarbem Państwa umów niezbędnych do fragmentarycznego korzystania z jego nieruchomości. Po uwłaszczeniu na infrastrukturze przesyłowej przedsiębiorstwo państwowe korzystając nadal w tym samym zakresie z nieruchomości Skarbu Państwa, mogło bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie narusza praw właściciela gruntu, mimo że nie dysponowało administracyjnoprawnym ani cywilnoprawnym prawem do korzystania z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności zbliżonej do służebności przesyłu. Miało ono w takiej sytuacji podstawy do przyjęcia, że korzystając z gruntu Skarbu Państwa, który uwłaszczył go na urządzeniach przesyłowych nie narusza cudzego prawa. Ponadto analiza regulacji prawnych dotyczących przedsiębiorstw państwowych wskazywała na to, że zamiarem Skarbu Państwa było kompleksowe uregulowanie praw przedsiębiorstw państwowych do mienia znajdującego się w ich dyspozycji, tak by zapewnić im samodzielność gospodarczą przez stworzenie stabilnej podstawy majątkowej do ich funkcjonowania niezależnie od Skarbu Państwa, co w założeniu miało im zapewnić możliwość prowadzenia dotychczasowej działalności w warunkach wolnego rynku i ułatwić ich późniejszą prywatyzację. Przedsiębiorstwo państwowe miało więc obiektywne podstawy do przyjęcia, że kwestia korzystania z urządzeń przesyłowych została również objęta uwłaszczeniem

Logiczną konsekwencją uwłaszczenia przedsiębiorstwa na infrastrukturze przesyłowej poprzedzonego wieloletnim zgodnym z prawem posiadaniem z uwzględnieniem regulacji art. 7 k.c. jest więc przyjęcie dobrej wiary tego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w posiadanie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 26 maja 2021 roku, V CSK 65/21, Lex 3220241 oraz cytowana już uchwała Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 81/18 i powołane tam dalsze orzecznictwo)

Odnosząc te założenia do ustalonych okoliczności faktycznych sprawy istotnym było, że poprzednik prawny wnioskodawczyni, w dacie uwłaszczenia korzystał bez przeszkód z wybudowanej przez właściciela i na gruncie właściciela infrastruktury przesyłowej. Fakt uwłaszczenia – poza oderwaniem się prawa własności stacji transformatorowej od prawa własności gruntu – w żadnej mierze nie zakłócił władania posadowionymi na nieruchomości urządzeniami energetycznymi.

W takim stanie faktycznym – w kontekście dobrej wiary – niezasadnym było wymaganie od poprzednika prawnego wnioskodawczyni uzyskiwania dalszych pozwoleń na korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa. Pozwalało to na przypisanie podmiotowi władającemu ujętą we wniosku nieruchomością w zakresie służebności przesyłu, błędnego lecz usprawiedliwionego okolicznościami przekonania o przysługiwaniu określonego prawa do dysponowania nieruchomością.

Za zachowaniem poprzedników prawnych pozwanej przemawiała więc dobra wiara, która nadto jest ustawowo domniemana (art. 7 k.c.). Twierdzenie o złej wierze w chwili objęcia w posiadanie nieruchomości powinno więc zostać wnioskodawczyni dowiedzione (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2009 r., II CSK 560/08, LEX 511039). Niewątpliwie natomiast skarżąca, jak i pozostali uczestnicy postępowania, nie obalili opisanego domniemania przysługującego wnioskodawczyni.

W konsekwencji, uwzględniając przeniesie posiadania na kolejnych przedsiębiorców realizujących przesył za pomocą spornej stacji transformatorowej, do zasiedzenia służebności doszło po upływie 20 lat od objęcia służebności w posiadanie (art. 172 k.c. w zw. z art. 176 k.c. i art. oraz art. 348 k.c. i art. 352 k.c., a także art. 292 k.c. oraz art. 305 1 k.c ).

Trafne było zatem rozstrzygnięcie stwierdzające zasiedzenie spornej służebności z dniem 8 stycznia 2011 roku przez jej ówczesnego posiadacza. Prawo to przeszło następnie na wnioskodawczynię, zgodnie z art. 305 3 k.c., co jednak nie wymagało odrębnego wyartykułowania w sentencji rozstrzygnięcia.

Z tych też względów Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną, a to na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c., po uprzednim sprostowaniu zaskarżonego postanowienia w zakresie wadliwego oznaczenia siedziby wnioskodawczyni, a to na podstawie art. 350§3 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520§3 k.p.c. obciążając nimi uczestniczkę postępowania, przeciwko której wnioskodawczyni uzyskała tytuł do korzystania z nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie zachodziła bowiem wyraźna kontradykcja co do oczekiwanego wyniku sprawy. Wszak wnioskodawczyni oczekiwała uwzględnienia wniosku zaś Wspólnota wnosiła o jego oddalenie kwestionując zasiedzenie. Działania w celu usunięcia niepewności co do stanu prawnego nie sposób było przy tym utożsamiać z takim samym interesem. Skoro zatem zainteresowani nie mieli wspólnych interesów, to w zasadzie wyłączona była możliwość orzekania na podstawie art. 520§1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. Gudowski w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego, pod red. T. Erecińskiego, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2016, tom IV, teza 7 do art. 520 i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz dotyczące służebności drogi koniecznej ale adekwatne także dla służebności przesyłu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 roku, I CZ 148/12, OSNC-ZD 2013/2/45, oraz z dnia 19 listopada 2010 roku, III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88).

Zasądzona na rzecz wnioskodawczyni tym tytułem należność obejmowała wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości stawki minimalnej zgodnej z § 5 pkt 3 w zw. z §10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).

SSO Marcin Rak