Treść orzeczenia
Sygn. akt III Ca 597/23
Postanowienie
Dnia 29 maja 2024 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
Protokolant Aleksandra Sado-Stach
po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z wniosku B. S. (1) z udziałem M. S. (S.) o stwierdzenie nabycia praw do spadku po J. S. (1) (S.) na skutek apelacji uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt VIII Ns 547/22 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Leszek Dąbek
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Zabrzu w postanowieniu z dnia 17 04 2023r. stwierdził, że spadek po J. S. (1) zmarłym w dniu 28 09 2022r. w G. ostatnio stale zamieszkałym w Z. na podstawie testamenty własnoręcznego z dnia 10 01 2014r. nabyły z dobrodziejstwem inwentarza jego córki B. S. (2) i M. S.- sta oraz orzekł o kosztach postępowania i o nieuiszczonych kosztach sądowych.
W ustalonym stanie faktycznym jako podstawę prawną orzeczenia między innymi przywołał regulacje: art. 959 k.c. i art. 948 § 1 k.c. Stwierdził, że „spadkodawca w testamencie z dnia 10 01 2014r. powołał do całości spadku córki, wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania, dysponując opisanymi w testamencie rzeczami, tak aby otrzymały one po Z? części w opisanej w testamencie masie spadkowej. W dacie sporządzenia testamentu nieruchomość spadkodawcy położona przy ulicy (...) w Z., składająca się działki nr (...) stanowiła jedną całość, dopiero w 2022r. została podzielona na dwie części, działki nr (...) ora nr (...). Spadkodawca zadysponował w testamencie również składnikami, których nie był wyłącznym właściciele, gdyż składały się na majątek wspólny jego oraz jego małżonki A. S.. Jednakże z zapewnienia spadkowego oraz z zeznań wnioskodawczym oraz uczestniczki postępowania wprost wynikało, że wolą spadkodawcy było, aby w testamencie obdzielić wnioskodawczynię oraz uczestniczkę postępowania po równo. W szczególności spadkodawca dopiero po sporządzeniu testamentu darował wnioskodawczym nieruchomość składającą się z działki nr (...), położonej przy ulicy (...) w Z. Następnie ocenił, że z poczynionych ustaleń wynika, że „ brak okoliczności wyłączających wskazane powyżej osoby z kręgu spadkobierców. W szczególności, że nie zostały one uznane za niegodne dziedziczenia na podstawie art. 928 k.c., nie odrzuciły spadku i nie zrzekły się dziedziczenia ”.
Ocenił, że testament został sporządzony w przewidzianym prawie formie, zgodnie z art. 949 k.c. Następnie w konkluzji stwierdził, że w tym stanie na podstawie ar. 926 §
1 k.c., art. 948 k.c., art. 949 k.c. i art. 677 § 1 k.p.c. oraz art. 1015 § 2 k.c. - spadek po J. S. (1) na podstawie wskazanego powyżej testamentu nabyły z dobrodziejstwem inwentarza uczestniczki postępowania po Vi części.
O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacji art. 520 § 1 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżyła uczestniczka postępowania M. S.,
która wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez stwierdzenie, że nabyła ona w całości spadek po J. S. (1), bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz od wnioskodawczym zwrotu kosztów postępowania..
Zarzuciła, że przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia naruszono wskazane w apelacji regulacje prawa procesowego oraz materialnego, w sposób w niej podany.
W. B. S. (1) wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, wywodząc, iż zaskarżone postanowienie jest prawidłowe.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawczym, lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Przy jej rozpoznaniu umknęło bowiem jego uwadze, iż spadkodawca J. S. (2)- łasta w testamencie własnoręcznym sporządzonym dnia 10 01 2014r. „na wypadek śmierci przekazał majątek” uczestniczkom postępowania „w następujących częściach” po czym dokonał rozporządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi, w tym „ domami jednorodzinnymi ”, „gruntem zgodnie z mapką sytuacyjną ”, „ dwiema wiatami wolnostojącymi ” oraz wskazanymi w nim ruchomościami („samochodem osobowym marki F. (...) o nr.rej.(...), „meblami i wyposażeniem mieszkania”, maszyną krawiecką do szycia ”, ” pilą tarczową, spawarką eletr. do wspólnego użytku ”) oraz zobowiązał „ córkę B. i M. do wzajemnego udostępnienia drogi dojazdowej do posesji ” .
Tym samym - w rozumieniu art. 961 k.c. - przeznaczył on w testamencie „oznaczonym osobom ” poszczególne przedmioty majątkowe, co zgodnie z zawartą w tym przepisie regulacją prawną obligowało Sąd Rejonowy do ustalenia w toku postępowania z urzędu, czy przedmioty te „wyczerpują prawie cały spadek” i w tym celu ustaleniu ich wartości oraz składu i wartości całego spadku, a następnie ustaleniu stosunku wartości przeznaczonych przedmiotów” uczestniczkom postępowania, a jeżeli spadkodawca w testamencie zadysponował wyłącznie przedmiotami majątkowymi wchodzącymi w skład wspólności ustawowej małżeńskiej, przy określaniu wielkości udziałów spadkowych na podstawie art. 961 okoliczność tę należy uwzględnić (tak postanowienie SN z dnia 10 stycznia 1997 r., II CKN 50/96, LEX nr 286385).
Dla poczynienia tych ustaleń nie ma znaczenia przy tym, czy po sporządzeniu testamentu, a przed otwarciem spadku doszło do zbycia przez spadkodawcę - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - rozdysponowanymi przez niego w testamencie przedmiotami majątkowymi, a ustalenia tych wartości następuje według ich wartości z chwili sporządzenia testamentu (między innymi por. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 01 2008r. wydanego w sprawie o sygn.. akt V CSK 378/07).
Ze wskazanego powyżej obowiązku Sąd Rejonowy nie wywiązał się, co zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27
02 1985r. wydanym w sprawie o sygn.. akt III CRN 10/85 (LEX nr 8687) stanowi rażące naruszenie prawa i w obecnym stanie prawa, w swej istocie należy uznać za nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Niezależnie od oceny zasadności podniesionych przez skarżąca zarzutów czyni to apelację uzasadnioną i skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji przy zastosowaniu regulacji art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i w celu prawidłowego rozpoznania sprawy zakreśli wnioskodawczyni i uczestniczce postępowania termin do złożenia wniosków dowodowych dotyczących wskazanych powyżej okoliczności, które następnie rozpozna a dopuszczone dowody przeprowadzi.
Ustalając w toku postępowania ostatnią wolę spadkodawcy weźmie pod uwagę, że w testamencie rozporządził on także ruchomościami, co wymaga ustalenia ich stanu i wartości z chwili jego sporządzenia.
Weźmie także pod uwagę, że spadkodawca rozdysponowując nieruchomością odwołał się on do dołączonej do testamentu „mapki sytuacyjnej”, którą należy uwzględnić przy ustaleniu jego ostatniej woli i wymaga rozważenia konieczności przeprowadzenia z urzędu dowodów z opinii biegłego geodety oraz biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości, odpowiednio w celu ustalenia obszarów gruntów przeznaczonych w testamencie uczestniczkom postępowania i ich zabudowy oraz ich wartości (wraz z ich zabudową).
SSO Leszek Dąbek