descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 534/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 22 sierpnia 2014 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SO Tomasz Tatarczyk

Sędzia SO Gabriela Sobczyk

Sędzia SO Anna Hajda (spr.)

Protokolant Justyna Chojecka

SSO Anna Hajda SSO Tomasz Tatarczyk SSO Gabriela Sobczyk

Uzasadnienie

Powód E. M. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego (...) S.A. w W., tytułem zadośćuczynienia, kwoty 30.000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu oraz kosztami postępowania. Na uzasadnienie żądania powód podał, że w wyniku wypadku komunikacyjnego w dniu 14 maja 2000r., zginął jego ojciec, a sprawca zdarzenia komunikacyjnego w tej dacie posiadał ważna polisę OC u pozwanego. Powód wskazał na szczególną więź łączącą go z ojcem oraz na fakt, że od najmłodszych lat kochał go i szanował, a postawa ojca była dla powoda wzorem. W ocenie powoda dochodzona pozwem kwota zadośćuczynienia jest odpowiednia do rozmiaru doznanej przez niego krzywdy oraz cierpień spowodowanych utratą osoby najbliższej.

W odpowiedzi na pozew, pozwany (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na jego na rzecz kosztów postępowania. Pozwany przyznał, że w dacie wypadku, w wyniku którego poniósł śmierć W. M., łączyła go umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, zawarta z właścicielem samochodu marki P. nr rej. (...) G. G. (1) (sprawcą wypadku), jednakże podniósł, iż powód po upływie 11 lat od zdarzenia, tj. w dniu 14.07.2011r. zgłosił pozwanemu roszczenie o wypłatę zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych polegających na zerwaniu więzi rodzinnej z tragicznie zmarłym ojcem. Pozwany wskazał, iż podjął postępowanie likwidacyjne i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału wydał decyzję odmowną, powołując się na brak podstawy prawnej do uwzględnienia roszczenia powoda, przytaczając jednocześnie liczne orzecznictwo sądowe, pozostające w sprzeczności z orzeczeniem Sądu Najwyższego wskazanym przez powoda w uzasadnieniu pozwu.

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2014 roku Sąd Rejonowy w Jastrzębiu – Zdroju oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania.

Podstawą tej treści rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy.

Powód E. M. jest synem W. M., który w dniu 14 maja 2000r. został potrącony ze skutkiem śmiertelnym, podczas jazdy na rowerze przez sprawcę, kierującego pojazdem marki P. o nr rej. (...) – G. G. (2).

G. G. (2) został skazany przez Sąd Rejonowy w Myszkowie wyrokiem z dnia 27 grudnia 2000r., w sprawie o sygn. akt II K 463/00 za czyn z art. 177 § 2 kk polegający na tym, że w dniu 14 maja 2000r. w W. w woj. (...) umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując samochodem osobowym marki P. o nr rej. (...) w stanie nietrzeźwości (co najmniej 1 % alkoholu we krwi) nie zachował należytej ostrożności polegającej na niedostatecznej obserwacji przedpola jazdy, na łuku drogi o ograniczonej widoczności, co w konsekwencji doprowadziło do zbyt późnego podjęcia przez niego manewru skrętu w prawo, w wyniku czego zjechał na lewą stronę drogi, gdzie zderzył się z prawidłowo jadącym rowerzystą W. M., na skutek uderzenia przez pojazd i upadku na drodze W. M. doznał licznych i ciężkich obrażeń ciała, które spowodowały jego zgon, następnie G. G. (2) zbiegł z miejsca wypadku nie udzielając pokrzywdzonemu pomocy.

W dniu zdarzenia, w wyniku którego śmierć poniósł W. M., pozwanego łączyła z G. G. (1) umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdów mechanicznych. Powód, reprezentowany przez (...) S.A. w L. pismem z dnia 14 lipca 2011r. zgłosił pozwanemu roszczenie o wypłatę zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, polegających na zerwaniu więzi rodzinnej z tragicznie zmarłym ojcem. W piśmie z dnia 19.07.2011r., pozwany po przeprowadzonym postępowaniu likwidacyjnym odmówił przyznania powodowi zadośćuczynienia.

Powód był silnie związany z tragicznie zmarłym ojcem, gdyż matka powoda zmarła, gdy ten był młodym mężczyzną. Ojciec powoda był rolnikiem i powód od dzieciństwa pomagał mu w pracach przy gospodarstwie. Po ukończeniu szkoły zawodowej i odbyciu służby wojskowej powód ożenił się i opuścił dom rodzinny. Od 1994r. powód pozostawał jedynym żyjącym potomkiem W. M.. Z uwagi na to oboje wspierali się wzajemnie, żyli w dobrych stosunkach. Ojciec był szczególnie ważną postacią w życiu powoda. Powód ze względu na to, że jego ojciec zamieszkiwał w W. odwiedzał go średnio dwa razy w miesiącu. O śmierci ojca powód dowiedział się będąc w pracy, nie był w tym dniu w stanie prowadzić samochodu. Po śmierci ojca powód był poruszony emocjonalnie, przygnębiony i rozżalony, nie potrafił pojąć, że w taki sposób zginął jego ojciec, który był porządnym i uczciwym człowiekiem. Powód miał jednak świadomość, że musiał zająć się zorganizowaniem pogrzebu ojca. Jego przygnębienie dodatkowo się nawarstwiło, ponieważ w dniu 07 lipca 2000r. (niespełna dwa miesiące po śmierci ojca) zginęła w wypadku samochodowym również córka powoda. Z upływem czasu stany przygnębienia powoda mijały, gdyż wychodził on z założenia, że czas leczy rany i nie można się ciągle „katować” myślami. Powód nie leczył się w związku ze stanem emocjonalnym związanym ze stratą bliskich mu członków rodziny, nie korzystał z żadnych konsultacji u specjalistów, ponieważ uważał, że najlepsze dla psychiki ludzkiej jest jak nawzajem wspiera się rodzina.

Śmierć ojca była dla powoda tożsama z zerwaniem szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy osobami najbliższymi. W wyniku śmierci ojca powód doznał naruszenia dobrostanu emocjonalnego oraz psychicznego, nie wykraczającego jednak poza ramy typowej reakcji żałoby. Naruszenie to nie miało dezorganizującego wpływu na dalsze funkcjonowanie powoda w życiu rodzinnym, osobistym i zawodowym. U powoda nie wystąpiły zaburzenia posttraumatyczne w rozumieniu ostrej reakcji na stres, jak również zespół stresu pourazowego. Po śmierci ojca nie istniały wobec powoda bezwzględne wskazania do psychoterapii, farmakoterapii lub leczenia psychiatrycznego. W związku ze śmiercią ojca powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu w aspekcie psychologicznym. Powód nie cierpi na chorobę psychiczną w postaci psychozy bądź zaburzeń afektywnych (w tym depresji), upośledzeń bądź zaburzeń psychicznych. Obecnie stan psychiczny powoda jest prawidłowy, a funkcjonowanie emocjonalne wyrównane i względnie stabilne. Obraz funkcjonowania psychicznego powoda jest trudny do określenia ze względu na nałożenie się w jego życiu kolejnej tragedii – śmierci córki w przeciągu dwóch miesięcy od wypadku ojca. Z uwagi na zbyt krótki okres pomiędzy tymi zdarzeniami nie jest możliwe jednoznaczne rozdzielenie przyczyn ewentualnych trudności i zaburzeń w funkcjonowaniu psychologicznym, rodzinnym i zawodowym powoda. Pomimo tak trudnych przeżyć powód cały czas pozostawał aktywny zawodowo, nie korzystał w tym czasie ze zwolnień lekarskich, nie był hospitalizowany psychiatrycznie ani konsultowany ambulatoryjnie. Ogólne funkcjonowanie powoda nie było w znaczący sposób zdezorganizowane, a jego stan zdrowia pozwalał mu na podejmowanie codziennych czynności.

W tak ustalonym stanie faktycznym zważył Sąd Rejonowy, że jako podstawę swojego roszczenia powód wskazał art.448 k.c. art. 24 § 1 k.c., wiążąc roszczenie o zadośćuczynienie z naruszeniem dobra osobistego w postaci zerwania więzi rodzinnych wynikających ze śmierci ojca w wypadku komunikacyjnym. Strona pozwana przyznała, że sprawca wypadku w dacie zdarzenia posiadał zawartą z nią umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, niemniej jednak zakwestionowała podstawę prawną dochodzonego przez powoda roszczenia.

Między stronami istniał zatem spór, czy w związku ze śmiercią osoby najbliższej (ojca) w wypadku w dniu 14 maja 2000r., przysługuje powodowi roszczenie z tytułu zadośćuczynienia za ból i cierpienie związane z tym faktem.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powód jest uprawniony do dochodzenia zadośćuczynienia z powyższego tytułu. Wprawdzie dopiero na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2008r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1996 r., nr 114, poz. 542) z dniem 03.08.2008 r. do obowiązującego porządku prawnego został wprowadzony przepis art. 446 § 4 k.c. statuujący roszczenie o zadośćuczynienie dla najbliższych członków rodziny zmarłego za doznaną krzywdę wskutek śmierci osoby najbliższej w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, niemniej jednak nie wyklucza to dochodzenia zadośćuczynienia na innej podstawie prawnej związanej z naruszeniem dobra osobistego jakim jest więź rodzinna. Powyższa okoliczność ma w niniejszej sprawie o tyle istotne znaczenie, iż śmierć ojca powoda w wypadku komunikacyjnym nastąpiła w dniu 14 maja 2000r., czyli przed wprowadzeniem do porządku prawnego art. 446 § 4 k.c., który nie może mieć zastosowania w przypadku roszczenia powoda. Jednakże ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza dochodzenie zadośćuczynienia przez osoby bliskie w związku ze śmiercią osoby najbliższej przed dniem 02.07.2008 r. na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych. Takie stanowisko Sądu Najwyższego zostało m.in. wyrażone w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 32/11, z którego wynika, że sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w związku z art. 24§1 k.c., także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15.03.2012 r., sygn. akt I CSK 314/11 wyjaśnił, że w stanie prawnym sprzed dnia 3 sierpnia 2008 r. spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Prawo do życia w rodzinie i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi bowiem dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i art. 24 k.c.

Zadośćuczynienie jest szczególną formą naprawienia niemajątkowej szkody na osobie (krzywdy) stanowiącej rodzaj rekompensaty pieniężnej za doznane przez osobę pokrzywdzoną czynem niedozwolonym cierpienia fizyczne lub psychiczne i powinno ułatwić przezwyciężenie przez nią ujemnych przeżyć psychicznych.

Zgodnie z ogólną regułą dowodową wynikającą z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., powód był zobowiązany do udowodnienia okoliczności, które szczegółowo opisał w uzasadnieniu pozwu, a dotyczących jego krzywdy i cierpień spowodowanych utratą ojca. Okoliczności tych jednak powód nie udowodnił.

Z opinii psychologicznej biegłej sądowej Z. B., którą Sąd Rejonowy w pełni podzielił, wynika, iż w wyniku śmierci ojca powód co prawda doznał naruszenia dobrostanu emocjonalnego oraz psychicznego, nie wykraczającego jednak poza ramy typowej reakcji żałoby po stracie osoby bliskiej. Opinia ta w zestawieniu z zeznaniami powoda jednoznacznie wskazuje, iż pomimo trudnych przeżyć (śmierć ojca i córki) powód cały czas pozostawał w tym czasie aktywny zawodowo, nie korzystał wówczas ze zwolnień lekarskich, nie był hospitalizowany psychiatrycznie ani konsultowany ambulatoryjnie. Jego ogólne funkcjonowanie nie było w znaczący sposób zdezorganizowane, a jego stan zdrowia pozwalał mu na podejmowanie codziennych czynności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje również podstaw do uznania, że zerwanie szczególnej więzi rodzinnej z ojcem powodowało u powoda ból, cierpienie i poczucie krzywdy, które wykraczałoby poza typowe ludzkie odczucia związane ze stratą najbliższej osoby. Co więcej, z materiału dowodowego nie wynika, aby w związku ze śmiercią ojca stan zdrowia psychicznego powoda pogorszył się w znaczący sposób. Powód nie podjął po śmierci ojca leczenia psychiatrycznego, ani terapii psychologicznej, a z jego zeznań wynika, że nie miał nawet potrzeby skorzystania chociażby z konsultacji specjalisty, wychodząc z założenia, że „czas leczy rany”. U powoda nie wystąpiły po śmierci ojca żadne zaburzenia psychiczne mogące świadczyć o naruszeniu jego równowagi psychicznej po nagłej utracie ojca. Powód bez większych problemów radził sobie z bieżącymi sprawami życia codziennego. Nie doszło do osłabienia aktywności życiowej powoda. Powód nie wykazał też, aby po śmierci ojca borykał się z depresją. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje także okoliczność, iż dopiero po ponad 11 latach od zdarzenia powód zgłosił pozwanemu roszczenie o wypłatę zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych polegających na zerwaniu więzi rodzinnej z tragicznie zmarłym ojcem. Obecnie stan psychiczny powoda – jak wskazała biegła - jest prawidłowy, a funkcjonowanie emocjonalne wyrównane i stabilne.

W tym stanie rzeczy powództwo podlegało oddaleniu na podstawie powołanych wyżej przepisów.

O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.

Z wyżej wskazanym orzeczeniem nie zgodził się powód wywodząc apelację i zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo co do kwoty 10.000,00 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz w części orzekającej o kosztach postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc polegające na błędnej wykładni treści tegoż przepisu w odniesieniu do pojęcia „ szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy osobami najbliższymi” i na przyjęciu, że między powodem a ojcem W. M. nie istniała silna więź emocjonalna uzasadniająca przyznanie zadośćuczynienia oraz nie wykazanie konkretnych stanów psychicznych powoda związanych ze śmiercią ojca. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia od pozwanego na swoja rzecz kwoty 10.000,00 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja powoda okazała się być skuteczna. Podkreślenia jednak wymaga, że Sąd Rejonowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody na których się oparł. Zatem ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za swoje. Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wyprowadził jednak Sąd I instancji nietrafne wnioski. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Okręgowy w pełnym zakresie podziela stanowisko zawarte w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia dotyczące uprawnienia do dochodzenia zadośćuczynienia przez powoda w oparciu o regulacje art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który jednoznacznie wskazał, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. ( uchwała z dnia 22 października 2010 roku, sygn. akt III CZP 76/10).

W tej sytuacji rozważenia wymaga czy ziściły się przesłanki, o których mowa w treści art. 448 kc uzasadniające przyznanie powodowi zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W ocenie Sądu II instancji okoliczności sprawy pozwalają na uznanie, że wskutek zdarzenia z dnia 14 maja 2000 roku powód doznał krzywdy uzasadniającej przyznanie stosownego zadośćuczynienia. Jak to trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, rodzina i wzajemne więzi rodzinne są źródłem szczęścia i wpływają na poczucie bezpieczeństwa osób bliskich poprzez wzajemne wspieranie się w różnych sytuacjach życiowych. Indywidualne relacje poszczególnych członków rodziny związane są z określoną osobą i stanowią więź rodzinną, będącą dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 kc i art. 24 kc. Przenosząc powyższe na okoliczności rozpoznawanej sprawy nie sposób nie zauważyć, że zmarły ojciec był dla powoda osobą szczególnie ważną. Jak wynika z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z uwagi na schorzenie matki powoda, praktycznie ojciec zajmował się wychowaniem powoda. Ponadto od 1994 roku ojciec był jedynym żyjącym członkiem rodziny z której powód się wywodził, a to wobec wcześniejszej śmierci matki i rodzeństwa powoda. W tej sytuacji oczywistym jest, że łącząca powoda z ojcem relacja była szczególnie silna i bliska. Jak wynika z treści opinii sądowo – psychologicznej sporządzonej na potrzeby niniejszego postępowania śmierć ojca była dla powoda tożsama z zerwaniem szczególnej emocjonalnej więzi pomiędzy osobami najbliższymi. Wskutek tej śmierci powód doznał naruszenia dobrostanu emocjonalnego oraz psychicznego. Okoliczność, że naruszenie dobrostanu emocjonalnego nie wykraczało poza ramy typowej reakcji żałoby i nie miało dezorganizującego wpływu na dalsze funkcjonowanie powoda w życiu rodzinnym, osobistym i zawodowym, a także nie spowodowało ostrej reakcji na stres, sama w sobie nie może stanowić o uznaniu roszczenia powoda za bezzasadne. Okoliczności powyższe wpływają natomiast na wysokość sumy należnej powodowi z tytułu zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie należne osobie poszkodowanej deliktem ma na celu przede wszystkim złagodzenie doznanych cierpień fizycznych i moralnych. Wysokość zadośćuczynienia musi zatem pozostawać w zależności od intensywności tych cierpień, czasu ich trwania oraz ujemnych skutków, jakie osoba poszkodowana musiała już bądź będzie zmuszona znosić w przyszłości. Biorąc powyższe pod uwagę, przy uwzględnieniu faktu, że zdarzenie z dnia 14 maja 200o roku doprowadziło do zerwania szczególnej więzi łączącej powoda z ojcem i spowodowało naruszenie dobrostanu emocjonalnego i psychicznego, doszedł Sąd Okręgowy do przekonania, że stosowną kwotą zadośćuczynienia z tego tytułu będzie suma 10.000,00 złotych. Dlatego zaskarżone orzeczenie zostało zmienione i zasądzono od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 10.000,00 złotych , stosownie do treści art. 448 kc w zw. z art. 24 kc. Ustawowe odsetki zasądzono od dnia 22 lutego 2012 roku, na zasadzie art. 445 kc i art. 481 § 1 kc. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania przed Sądem I instancji orzeczono stosownie do treści art. 100 kpc, stosunkowo je rozdzielając i obciążając nimi powoda w 2/3 części, a stronę pozwaną w 1/3 części.

Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego uzasadniają przepisy art. 98 kpc i § 6 pkt 4 w zw. z § 12 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez prawnego ustanowionego z urzędu.

SSO Anna Hajda SSO Tomasz Tatarczyk SSO Gabriela Sobczyk