descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 410/16

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi nakazał pozwanemu (...) Spółce Akcyjnej Oddział Ł.-Miasto w Ł. wydać Miastu Ł. w Ł. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. (...) o powierzchni 84 m2 oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) obręb W-48 dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) oraz orzekł o kosztach postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył pozwany, zarzucając mu naruszenie:

- art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przy cenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie polegających na:

- bezpodstawnym przyjęciu, że pozwany nie wykazał żadnego prawa do przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że swe władztwo sprawuje bez należytego tytułu prawnego;

- dowolnym przyjęciu, iż pozwany nie wykazał okoliczności czynności prawnych podjętych w celu uzyskania tytułu prawnego w postaci ustanowienia na rzecz pozwanego prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości;

- zaniechaniu gruntownej analizy zagadnienia prawnego w postaci następstwa prawnego między pozwanym, a jego poprzednikami prawnymi, jak również związanej z tym kluczowej dla niniejszego sporu okoliczności przejścia uprawnienia wynikającego z art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 2007 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2010 r.. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) na następców prawnych pozwanego.

- art. 222 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w ustalonym stanie faktycznym nad sporną nieruchomością włada osoba do tego nieuprawniona, tj. iż pozwanemu nie przysługuje względem właściciela uprawnienie do władania przedmiotową nieruchomością;

- art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 2007 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) w zw. z art. 222 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozwanej nie przysługuje roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego na ww. nieruchomości, a w konsekwencji stwierdzenie, iż pozwany nie wykazał aby przysługiwało mu jakiekolwiek prawo do spornej nieruchomości.

W oparciu o powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych, ewentualnie o uchylenie ww. orzeczenia i przekazanie Sądowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja jest bezzasadna.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne, jak również w następstwie bezbłędnie zastosowanych przepisów prawa materialnego.

Kwestią o pierwszorzędnym dla niniejszej sprawy znaczeniu było ustalenie, czy pozwanemu przysługuje tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, co pozwalałoby na oddalenie roszczenia powódki. Zgodnie bowiem z art. 222. § 1 k.c., właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W tym zakresie apelujący powoływał się na mająca mu przysługiwać, a wynikającą z art. 207 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774) ekspektatywę użytkowania wieczystego, jako skuteczne względem powódki uprawnienie do władania nieruchomością.

Z powyższym zgodzić się nie można. Skuteczne względem właściciela uprawnienie do władanie rzeczą może wynikać z rozmaitych stosunków prawnych, w tym stosunków o charakterze rzeczowym, takich jak użytkowanie, służebność, zastaw, czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. W grę wchodzą również stosunki obligacyjne, takie jak najem, dzierżawa, użyczenie, czy leasing.

Natomiast, ekspektatywa nabycia prawa nie może być, w świetle ww. przepisu, traktowana jako skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przyjęcie takiego założenia mogłoby bezterminowo uczynić bezskutecznym roszczenie windykacyjne właściciela. Owszem, w orzecznictwie przyjmuje się niekiedy konstrukcję tzw. prawa podmiotowego tymczasowego (ekspektatywy). Należy ona w zasadzie do tzw. prawa sędziowskiego i może być przyjęta na tle analizy określonej sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się podmiot prawa cywilnego, oczekujący na powstanie prawa podmiotowego definitywnego, a stan tego oczekiwania zasługuje już w pełni na ochronę prawną (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2002 r., V CKN 221/01, nie publ.). Oznacza to, że de lege lata nie jest wyłączone ocenianie niektórych, typowych i kwalifikowanych sytuacji prawnych jako „espektatywy prawa rzeczowego”.

Należy jednakże podkreślić, że powstanie ograniczonego prawa rzeczowego z reguły wymaga zachowania określonego przebiegu zdarzeń prawnych rozłożonych w czasie. Problem polega na tym, kiedy można mówić o prawnym ukształtowaniu się ekspektatywy jako prawa podmiotowego, samodzielnego w relacji do prawa oczekiwanego (definitywnego), czyli kiedy taki stan oczekiwania nie jest już indyferentny dla porządku prawnego i może być objęty ochroną prawną.

Apelujący wskazał, powołując się na art. 207 ust. 1 ww. ustawy, że przysługuje mu ekspektatywa prawa o ustanowienie użytkowania wieczystego, gdyż wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości został złożony przez jego poprzedników prawnych w dniu 14 listopada 1996 r. Jednakże, jak wynika z ustaleń Sądu Rejonowego postępowanie z wniosku (...) S.A. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ulicy (...) w Ł., prowadzone na podstawie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (znak sprawy: (...). (...),16,2014.AT) zostało zakończone 11 lipca 2014 r. odmową uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie.

Pozwany, w opisanej wyżej sytuacji, mógł dochodzić zawarcia umowy użytkowania wieczystego nieruchomości na drodze postępowania sądowego w trybie art. 64 k.c – czyli o zobowiązanie powódki do złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu takiego prawa, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pozwany jednak nie wykazał, aby wszczął ww. postępowanie. Podjęte przez pozwanego czynności w żaden sposób nie doprowadziły zatem do nabycia omawianego prawa rzeczowego.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że pozwany nie wykazał żadnego prawa do przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.