Treść orzeczenia
Sygn. akt III Ca 348/17
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017 r., wydanym w sprawie z wniosku M. M., J. M., O. M., K. H. i J. P. z udziałem (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o dokonanie wpisu w dziale II księgi wieczystej Nr (...), Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi – rozpoznając skargę uczestnika postępowania na uwzględniający wniosek wpis dokonany przez referendarza sądowego w dniu 9 listopada 2016 r. – utrzymał w mocy zaskarżony wpis.
Sąd I instancji ustalił, że księga wieczysta Nr (...) prowadzona jest dla nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...), a w jej dziale II wpisana jest jako właściciel (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 13 marca 2008 r. Po skutecznym odstąpieniu przez wnioskodawców od tej umowy Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 7 marca 2012 r., wydanym w sprawie II C 176/11, zobowiązał uczestnika postępowania do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz M. M., J. M. i O. M. w udziałach po 2/24 części oraz na rzecz K. H. i J. P. w udziałach po 9/24 części za równoczesnym zwrotem zapłaconej części ceny sprzedaży w odpowiednich częściach. Orzeczeniu temu nadano klauzulę wykonalności prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 5 września 2013 r. Z kolei w dniu 9 lipca 2014 r. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. sprzedała przedmiotową nieruchomość (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W., jednak wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2015 r., wydanym w sprawie II C 1269/14, ustalono, że umowa ta jest nieważna, a wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 sierpnia 2016 r., wydanym w sprawie I ACa 1491/15, oddalono apelację od tego orzeczenia; postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 15 listopada 2016 r. wstrzymano jednak skuteczność obu wyroków do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej.
W ocenie Sądu meriti skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd wskazał, że stosownie do art. 626 8 § 1 i 2 k.p.c., rozpoznając sprawę o wpis do księgi wieczystej, bada tylko treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi, zaś wpis dokonywany jest w granicach wniosku. Oznacza to, że przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku referendarz sądowy miał za zadanie jedynie stwierdzić, czy przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty dają uzasadnioną podstawę do wpisu w księdze. Skoro wnioskodawcy dysponują opatrzonym prawomocną klauzulą wykonalności wyrokiem, zgodnie z którym wpisany do działu II księgi wieczystej uczestnik został zobowiązany do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na nich prawa własności przedmiotowej nieruchomości, zaś art. 1047 § 1 k.p.c. stanowi, że tego rodzaju prawomocne i opatrzone klauzulą orzeczenie sądu zastępuje samo oświadczenie, oznacza to, iż przedłożony wyrok jest podstawą do dokonania w księdze wpisu ich prawa własności. Argumentacji uczestnika, który powoływał się na wstrzymanie skuteczności wyroków Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2015 r. i Sądu Apelacyjnego z dnia 15 listopada 2016 r., Sąd nie podzielił, wskazując, że wyroki te nie stanowiły podstawy dokonanego wpisu, a dla możliwości jego uwzględnienia nie ma znaczenia kwestia ważności umowy sprzedaży zawartej pomiędzy (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W., ani też skuteczność wydanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć sądowych.
Orzeczenie to zaskarżył w całości uczestnik postępowania, domagając się jego zmiany poprzez uchylenie wpisu referendarza sądowego i oddalenie wniosku o wpis oraz zarzucając naruszenie art. 626 8 § 2 k.p.c. w związku z art. 228 § 2 k.p.c., art. 13 § 2 k.p.c. i art. 518 1 § 3 zd. II k.p.c. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego wpisu w sytuacji, gdy istnieje przeszkoda do jego dokonania w postaci wstrzymania skuteczności wyroku wydanego w sprawie II C 1269/14 Sądu Okręgowego w Łodzi. W uzasadnieniu apelacji skarżący wywiódł, że postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. postępowanie wieczystoksięgowe w sprawie niniejszej zostało zawieszone z uwagi na to, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku uzależnione było od wyniku postępowania w sprawie II C 1269/14 Sądu Okręgowego w Łodzi, tymczasem – z uwagi na wstrzymanie skuteczności tego wyroku i orzeczenia wydanego w postępowaniu odwoławczym – postępowanie to wciąż nie może być uznane za zakończone. W konsekwencji nieistnienia skutecznego orzeczenia stwierdzającego nieważność umowy, na podstawie której zbyto nieruchomość na rzecz (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W., nie może dojść, zdaniem skarżącego, do wpisu wnioskodawców do działu II księgi wieczystej.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcy domagali się jej oddalenia i zasądzenia na ich rzecz od skarżącego zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja nie jest zasadna.
Skarżący jako zasadniczy argument przemawiający na korzyść jego stanowiska powołuje fakt wydania w dniu 18 kwietnia 2016 r. przez referendarza sądowego postanowienia zawieszającego postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy II C 1269/14 Sądu Okręgowego w Łodzi, w którego uzasadnieniu wywiedziono – po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, ale bez jednoczesnego przedstawienia jakiejkolwiek argumentacji prawnej skłaniającej do przyjęcia, że wypełnia on hipotezę art. 177 § 1 pkt. 1 k.p.c. – iż możliwość wpisu wnioskodawców do działu II księgi zależy od wyniku tego postępowania. Zważywszy, że autor apelacji odwołuje się do wywodów tam zawartych, a tych wywodów w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia po prostu brak, dla Sądu odwoławczego nie jest ostatecznie jasne, dlaczego skarżący jest zdania, że wstrzymanie skuteczności orzeczeń dotyczących kwestii ważności umowy zawartej przez uczestnika z (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. stanowi przeszkodę do dokonania wpisu w rozumieniu art. 626 9 k.p.c., zaś żądanie wnioskodawców mogłoby zostać uwzględnione jedynie wówczas, gdyby nieważność tej czynności prawnej została stwierdzona prawomocnym i skutecznym rozstrzygnięciem Sądu.
Przypomnieć trzeba, że rozstrzygnięcie w przedmiocie nieważności ma jedynie charakter deklaratoryjny i stwierdza ewentualne istnienie lub nieistnienie prawa własności po stronie nabywcy nieruchomości, czyli (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.. W postępowaniu wieczystoksięgowym sąd jednak nie rozstrzyga sporu o prawo i nie bada, czy stan prawny po dokonaniu wpisu będzie zgodny ze stanem rzeczywistym, tylko ocenia, zgodnie z zasadą legalizmu, czy zgodne z prawem będzie dokonanie wnioskowanego wpisu. W wypadku stwierdzenia braku podstaw albo przeszkód do dokonania wpisu wniosek podlega oddaleniu (art. 626 9 k.p.c.). W judykaturze ukształtował się pogląd, że wystąpienie „przeszkody” w rozumieniu wskazanego przepisu należy wiązać z zaistnieniem takiego zdarzenia, które – mimo formalnego wykazania przez wnioskodawcę podstawy wpisu – nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie, zatem z okolicznościami natury prawnej determinującymi skuteczność czynności stanowiącej podstawę wpisu; przeszkodą taką mogą być również okoliczności znane sądowi z urzędu (tak np. w postanowieniu SN z dnia 9 sierpnia 2016 r., II CSK 710/15, niepubl., tak również w powoływaną przez skarżącego uchwałą składu 7 sędziów SN z dnia 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15, OSNC Nr 7-8 z 2016 r., poz. 81). Stwierdzić trzeba, że kwestia ważności umowy zawartej pomiędzy (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w W. nie wpływa w żaden sposób na skuteczność prawomocnego i opatrzonego klauzulą wykonalności wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, na który powołali się wnioskodawcy jako na podstawę dokonania wnioskowanego wpisu. Istnienie dwóch tytułów własności nie upoważnia w żaden sposób Sądu wieczystoksięgowego do rozstrzygania sporów o własność, zaś postępowanie w sprawie o wpis do działu II niniejszej księgi (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. zostało już wszakże prawomocnie zakończone poprzez wydanie postanowienia z dnia 29 sierpnia 2016 r. oddalającego wniosek. W rzeczywistości wynik sprawy niniejszej zależał bowiem od rozstrzygnięcia sprawy wszczętej tym właśnie wnioskiem, nie zaś od wyniku postępowania w sprawie II C 1269/14 Sądu Okręgowego w Łodzi, skoro ewentualne wpisanie do działu II księgi (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. mogło stanąć na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku w sprawie niniejszej. W chwili obecnej jednak ani treść księgi, ani też załączonych do przedmiotowego wniosku dokumentów, nie sprzeciwia się wpisaniu wnioskodawców do działu II księgi, a jak już powiedziano wyżej – przeszkody takiej nie stanowi też notoryjna urzędowo okoliczność w postaci niezakończenia postępowania w sprawie o ustalenie nieważności umowy sprzedaży. Po drugie, dodać trzeba, że nawet prawomocne oddalenie powództwa w sprawie, na którą powołuje się skarżący, nie stanowiłoby przeszkody do dokonania wpisu, a fakt nabycia nieruchomości przez (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. nie byłby w ramach rozpoznawania niniejszego wniosku w ogóle objęty kognicją Sądu wieczystoksięgowego. Sąd I instancji trafnie powołuje się na art. 626 8 § 2 k.p.c., który określa zakres tej kognicji, a z przepisu tego nie wynika możliwość przeprowadzenia dowodu ze znajdującego się w aktach księgi wieczystej dokumentu załączonego do innego wniosku; wyjątkiem jest sytuacja, gdy wnioskodawca powoła się na taki dokument jako na podstawę swego wniosku o wpis, ponieważ w orzecznictwie przyjmuje się, że ponowne składanie tego samego dokumentu do akt przy kolejnym wpisie byłoby wyrazem zbędnego formalizmu (tak np. w postanowieniu SN z dnia 9 marca 2005 r., III CK 233/04, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 31 stycznia 2014 r., II CSK 225/13, OSP Nr 7-8 z 2015 r., poz. 75). Innymi słowy mówiąc, nie leżałoby w kompetencji Sądu – choćby nawet ostatecznie odmówiono stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 9 lipca 2014 r. – przeprowadzenie dowodu z aktu notarialnego dołączonego do prawomocnie już oddalonego wniosku (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o wpis prawa własności i stwierdzenia w oparciu o okoliczności na jego podstawie ustalone, że zachodzi przeszkoda do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, o ile z dowodu takiego możliwe byłoby nawet wywiedzenie okoliczności stanowiących taką przeszkodę. Podkreślić trzeba ponownie, że w postępowaniu wieczystoksięgowym Sąd nie rozstrzyga sporów o prawo własności, ale bada to, czy dołączone do wniosku dokumenty i aktualna treść księgi wieczystej dają podstawę do uwzględnienia wniosku określonej treści. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja zachodzi, ponieważ w dziale II księgi figuruje jako właściciel (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W., zaś wnioskodawcy przedstawili dokument stanowiący dowód przejścia prawa własności z tego podmiotu z powrotem na nich. Obowiązkiem Sądu działającego w ramach kognicji zakreślonej przez art. 626 8 § 2 k.p.c. było uwzględnienie wniosku, a na rozstrzygnięcie sprawy nie miał jakiegokolwiek wpływu wynik postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy przenoszącej własność nieruchomości na (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W.. Ewentualne spory o prawo własności mogące być skutkiem zapadłego ostatecznie w tej sprawie orzeczenia będą mogły być rozstrzygnięte w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Wobec bezzasadności zarzutu apelacyjnego i zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa apelacja zostaje oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 520 § 3 zd. I k.p.c., przyjmując, że na koszty poniesione przez wnioskodawców składa się wynagrodzenie ich pełnomocnika w kwocie 120,00 zł, określone na podstawie § 10 ust. 1 pkt. 1 w związku z § 5 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).