descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 2078/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 maja 2018 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SO Teresa Kołeczko - Wacławik (spr.)

Sędzia SO Lucyna Morys - Magiera

SO Artur Żymełka

Protokolant Marzena Makoś

SSO Artur Żymełka SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Lucyna Morys – Magiera

Sygn. akt III Ca 2078/18

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 8 sierpnia 2017r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanej Gminy G. na rzecz powódki M. B. kwotę 2.301,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 sierpnia 2016 roku do dnia zapłaty (pkt 1); w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).

Sąd Rejonowy ustalił, że prawomocnym nakazem zapłaty w sprawie o sygn. akt I Nc 2039/05 powódka oraz M. P. zobowiązane były zapłacić na rzecz pozwanej kwotę 2 844,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 2 723,345 zł od dnia 1 listopada 2005 roku do dnia zapłaty z tytułu bezumownego korzystania z lokalu położonego w G. przy ulicy (...). W nakazie tym, Sąd wydał również rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Nadto ustalił, że powódka od 1 sierpnia 2004 roku nie zamieszkiwała w wyżej wymienionym lokalu i nie godząc się z nakazem zapłaty wniosła pozew o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Powództwo w sprawie I C 1564/07 zostało oddalone. Z obawy przed egzekucją komorniczą powódka postanowiła dokonywać spłat należności. Łącznie uiściła na rzecz pozwanej kwotę 5.698,43 zł. Pismem z dnia 10 grudnia 2014 roku wezwała pozwaną do zwrotu kwoty 5 698,43 zł z tytułu świadczenia nienależnego, ale bezskutecznie.

W tych okolicznościach wskazał sąd na okoliczności bezsporne i ocenił, że powództwo na gruncie art. 410§2 k.c. było częściowo zasadne. Zważył, że ustalenie, czy wzbogacenie nastąpiło kosztem świadczącego sprowadza się do stwierdzenia, czy doszło do spełnienia świadczenia nienależnego i nie ma potrzeby ustalania niczego innego, w tym czy wzbogaciło odbiorcę bądź czy majątek świadczącego uległ zmniejszeniu, gdyż przesłanki te wynikają z samego pojęcia świadczenia nienależnego. Dodał, że obowiązkiem powódki było wykazanie spełnienia na rzecz pozwanej świadczenia, które nie było jej należne. W ocenie Sądu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego powódka do spełnienia świadczenia zasądzonego nakazem zapłaty nie była zobowiązana, albowiem nie zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu od 1 sierpnia 2004 roku, który to fakt był pozwanej wiadomy, powódka byłą bowiem najemcą innego lokalu pozostającego w zasobach mieszkaniowych pozwanej. Nadto powódka spełniała świadczenie w celu uniknięcia egzekucyjnego ściągnięcia należności. W pozostałym zakresie powództwo sąd oddalił. O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 481 k.c. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c.

Pozwana zaskarżyła wyrok w zakresie punktu 1 i 3. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 363 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. poprzez rozpoznanie sprawy, mimo tego, iż sprawa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, co stanowi przyczynę nieważności postępowania określoną w art. 379 pkt 3 k.p.c.; podniosła, że kwestia zasadności roszczenia jakie powódka spełniła, została już rozstrzygnięta w nakazie zapłaty z dnia 3 stycznia 2006 r., który uprawomocnił się z dniem 9 lutego 2007 r., wobec czego pozew z dnia 4 maja 2016 r. winien zostać odrzucony z uwagi na rozstrzygnięcie sprawy prawomocnym orzeczeniem, zgodnie z którym powódka M. B. - wówczas pozwana solidarnie wraz z M. P., zobowiązana była do zapłaty na rzecz Gminy G., kwoty 2.844,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 2.723,34 zł od dnia 1 listopada 2005 r. oraz 654,50 zł tytułem kosztów procesu, art. 233 § 1 k.p.c. przez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz wykroczenie poza swobodę jego oceny i w rezultacie błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, które to uchybienia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sporu, w szczególności przez przyjęcie, że powódka wnosiła o rozłożenie świadczenia na raty, ale tylko dlatego, że obawiała się wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez pozwaną, gdy tymczasem wniosek ten stanowił w swej istocie uznanie długu, oraz przez przyjęcie że powódka do spełnienia świadczenia nie była zobowiązana, co stanowi naruszenie zasad praworządności i zasad demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz podważenie prawomocności nakazu zapłaty z dnia 3 stycznia 2006 r.; wskazała na błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mających wpływ na jego treść, polegający na błędnym przyjęciu, iż powódka, od 1 sierpnia 2004 r. nie mieszkała w lokalu przy ul. (...), podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jedynie, iż z dniem 1 sierpnia 2004 r. wygasł między stronami łączący je stosunek najmu. Pozwana dochodziła natomiast zapłaty przez powódkę powstałych należności w wyniku zajmowania przez nią lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego w okresie od 1 sierpnia 2004 r. do 7 listopada 2005 r. gdyż pomimo ustawowego obowiązku, powódka nie uiszczała powyższych opłat w okresie objętym pozwem w sprawie I Nc 2039/05 zakończonej wydaniem nakazu zapłaty w dniu 3 stycznia 2006 r.; nakaz zapłaty opatrzony klauzulą wykonalności 8 listopada 2006 r. uprawniał powódkę do egzekucji zasądzonej należności. Zarzuciła, że sąd I instancji nie ocenił zachowania powódki w zakresie złożonego wniosku o rozłożenie zasądzonej nakazem zapłaty należności na raty jako uznania długu przez nią i wskazała, że pozwana Gmina G. miała prawo prowadzić egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego ze sprawy I Nc 2039/05.

Zarzuciła nadto naruszenie prawa materialnego, a to art. 410 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż świadczenie, którego domagała się pozwana od powódki na podstawie nakazu zapłaty stało się świadczeniem nienależnym, podczas gdy powódka niewątpliwie była obowiązana do spłaty należności wynikających z prawomocnego orzeczenia Sądu.

Na tej podstawie wnosiła o zmianę wyroku i odrzucenie pozwu w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, w razie nieuwzględnienie powyższego wnosiła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja pozwanej jest zasadna.

Błędna jest ocena prawna sądu, iż powódka do świadczenia na rzecz pozwanej nie była zobowiązana.

Świadczenie nienależne jest szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia i odnosi się do niego podstawowa reguła, zgodnie z którą, bezpodstawne wzbogacenie może stanowić podstawę roszczenia wówczas, gdy świadczenie nie miało podstawy prawnej.

Powódka całość świadczenia, którego zwrotu się domaga zrealizowała w oparciu o istniejącą podstawę prawną, a to tytuł wykonawczy stanowiący nakaz zapłaty z 3 stycznia 2006r. wydany w sprawie I Nc 2039 Sądu Rejonowego w Gliwicach zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Powództwo, jak i ustalenia sądu w niniejszej sprawie zostały oparte na okolicznościach faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie I Nc 2039/05. Nakaz zapłaty wydany w tej sprawie jest prawomocny, stąd ponowne badanie w niniejszej sprawie podstawy faktycznej (czyli zdarzeń, faktów, które miały miejsce przed rozstrzygnięciem sprawy I Nc 2039/05) jego wydania było niedopuszczalne.

Stanowiłoby to bowiem oczywiste naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. Wynikająca z tego przepisu zasada związania sądu treścią prawomocnego orzeczenia odnosi się po pierwsze, do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, i po drugie do waloru prawnego rozstrzygnięcia zawartego w treści orzeczenia. Skutkiem pozytywnym (materialnym) jest to, że rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu stwarza taki stan prawny, jaki z niego wynika, czyli sądy rozpoznające spór muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym, prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym zatem postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być już ona badana. Związanie dotyczy sentencji orzeczenia i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. W konsekwencji nikt nie może kwestionować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści (vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 4 lutego 2011 r., III CSK 161/10, LEX nr 785884 i 20 stycznia 2011 r., I UK 239/10, LEX nr 738532).

Kwestionowanie wydanego nakazu zapłaty, z powołaniem się na argumenty wskazujące na jego - choćby częściową - bezzasadność, nastąpić mogło wyłącznie w postępowaniu wywołanym skutecznym wniesieniem sprzeciwu w sprawie I Nc 2039/05. Zagadnienia objęte tym orzeczeniem zostały prawomocnie rozstrzygnięte, ze skutkami dla przebiegu każdego innego postępowania sądowego, określonymi w art. 365 § 1 k.p.c.

Podobnie irrelewantne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostawały wszelkie zarzuty powódki, dotyczące zdarzeń zaistniałych po wydaniu ww. nakazu zapłaty, w szczególności wysokości dokonanych przez nią wpłat. Rozpoznaniu tego rodzaju kwestii służy specjalnie do tego celu powołana instytucja prawna w postaci powództwa przeciwegzekucyjnego, przewidzianego w art. 840 § 1 k.p.c. To w jego ramach mogła ona wyłącznie powoływać się na okoliczności zaistniałe po powstaniu tytułu egzekucyjnego, w szczególności zarzut spełnienia świadczenia ( art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). I w tym zakresie powódka nie zdołała uzyskać ochrony prawnej.

Skoro wynikiem oceny prawnej Sadu I Instancji było ustalenie, że powódka nie zamieszkiwała w lokalu od dnia 1 sierpnia 2004r., a okoliczność ta, jako związana z faktami istotnymi będącymi podstawą wydanego w sprawie I Nc 2039/05 nakazu zapłaty, nie podlega weryfikacji w obecnym postępowaniu o zapłatę z tytułu świadczenia nienależnego, nie wykazała zatem powódka przesłanek wynikających z art. 410§2 kc. Świadczenie, którego zwrotu się domaga było spełnione w wykonaniu ważnej czynności, a wynikającej z tytułu egzekucyjnego, którego pozbawienia wykonalności zgodnie z art. 840 kpc, powódka nie wykazała. W bezspornych zatem okolicznościach faktycznych, spełnione w całości świadczenie nie utraciło swojego ścisłego związku z wydanym nakazem zapłaty.

Nadto w przypadku spełnienia świadczenia w ramach postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o niepodważony tytuł wykonawczy nie może być mowy o tym, aby jakakolwiek część tego świadczenia stanowiła świadczenie nienależne, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c.

W tych warunkach zgodzić się należy z apelującą, że Sąd Rejonowy naruszył art. 410 § 2 k.c. W przypadku świadczenia nienależnego wzbogacenie następuje kosztem świadczącego, bowiem dochodzi w ten sposób do zwiększenia cudzego majątku, które nie miało przyczyny, albo którego przyczyna odpadła lub nie została urzeczywistniona.

W sprawie niniejszej przyczyną spełnienia świadczenia był nakaz zapłaty, którego zasadności powódka nie mogła w żaden sposób podważyć w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i z tych względów nie zachodzi podstawa do jego zwrotu.

Ponieważ zawarte w pozwie żądanie zwrotu nienależnego świadczenia wymagało ustalenia i oceny jego materialnoprawnej podstawy, nie mógł odnieść skutku zarzut nieważności postępowania, a tym samym nie podlegał uwzględnieniu wniosek pozwanej o odrzucenie pozwu.

Z tych przyczyn Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 386 § 1 kpc.

O kosztach procesu w I i II instancji sąd orzekł stosując zasadę słuszności z art. 102 k.p.c.

Jej zastosowanie w niniejszej sprawie uzasadnione było trudną sytuacją życiową i materialną powódki, a ponadto tym, że przedmiot sprawy dotyka podstawowej potrzeby życiowej powódki i jej rodziny jaką jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Sąd odwoławczy miał też na uwadze, że z uwagi na odrzucenie sprzeciwu w sprawie I Nc 2039/05, powódka utraciła możliwość przedstawienia swych racji w zakresie dochodzonego w postępowaniu nakazowym upominawczym roszczenia, a będąc subiektywnie przekonaną o jego bezzasadności, poszukiwała możliwości ochrony w niniejszej sprawie.

SSO Artur Żymełka SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Lucyna Morys – Magiera

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

G.,(...)