Treść orzeczenia
Sygn. akt III Ca 1620/17
Postanowienie
Dnia 30 stycznia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Krystyna Wiśniewska-Drobny
Sędziowie: SO Urszula Walenta
SO Leszek Dąbek (spr.)
Protokolant Wioletta Matysiok
po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z wniosku E. K. z udziałem M. K. (1), S. W. i K. T. o stwierdzenie nabycia spadku po B. K. (1) na skutek apelacji uczestniczki postępowania M. K. (1) od postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I Ns 1557/16 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jastrzębiu Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju w postanowieniu z dnia 21 04 2017r. stwierdził, że spadek B. K. (2) nabyły wskazane w sentencji osoby
na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia oraz orzekł o kosztach postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia w ustalonym stanie faktycznym stwierdził, że spadkodawca nie pozostawił testament, co między innymi potwierdzają zeznania uczestniczki postępowania z których wynika, że nie zostały spełnione - przewidziane w art. 952 k.c. –przesłanki sporządzenia testamentu ustnego i uznał, że na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia uregulowanego w art. 931 § 1 k.c. spadek po nim dziedziczą wskazane w sentencji osoby.
O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacji art. 520 § 1 k.p.c. uznając,
że każdy z uczestników postępowania powinien ponieść koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Orzeczenie zaskarżyła uczestniczka postępowania M. K. (1) , która wnosił o jego zmianę i stwierdzenie, że nabyła ona spadek po spadkodawcy z dobrodziejstwem inwentarza oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzuciła, że przy ferowaniu postanowienia naruszono regulację art. 227 k.p.c., co miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie poprzez oddalenie dowodu z przesłuchania wskazanych przez nią świadków oraz oddalenia dowodów z dostarczonych przez nią dokumentów.
Ponadto zarzucała, że naruszono regulację art. 5 k.c. poprzez jej nieuwzględnienie
i braku ustalenia czy spadkodawca sporządził testament ustny.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawcy,
lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Przy jej rozpoznaniu umknęło bowiem jego uwadze, iż zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem prawnym w sprawach o stwierdzenie nabycie spadku sąd zobowiązany jest działać z urzędu w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co obligowało go do podjęcia czynności
w celu jednoznacznego wyjaśnienia czy spadkodawca pozostawił ważny testament,
czy pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie oraz co należy podkreślić ustalenia wszystkich potencjalnych uczestników postępowania i zagwarantowania im, jak również uczestnikom postępowania biorącym formalnie udział sprawie, możliwości uczestniczenia w postępowaniu.
Sąd Rejonowy z tych obowiązków się nie wywiązał.
Ze złożonego przez wnioskodawczynię zapewnienia spadkowego wynika bowiem, że spadkodawca oprócz małżonka i zstępnych biorących formalnie udział
w sprawie, miał jeszcze jedną córką M. K. (2) (k- 64 akt).
Jakkolwiek z tego zapewnienia wynika, iż zmarła ona około 20 lat temu,
to fakt jej śmierci nie została należcie zweryfikowany przez jego wykazanie aktem zgonu.
Więcej wynika z niego, że z chwili śmierci liczyła ona 18 lat i potencjalnie mogła ona pozostawić zstępnych, a to wymagało odebrania w tej kwestii o składającej zapewnienie jednoznacznego oświadczenia, czego nie uczyniono.
Powoduje to, iż w materiale sprawie krąg osób zainteresowanych w sprawie nie został należycie ustalony, co już tylko z tego powodu czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Niezależnie od tego przy rozpoznaniu sprawy nie wyjaśniono czy spadkodawca pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie (brak w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji pozwalającej w tej kwestii poczynić ustalenia).
Nie dochowano także należytej staranności w celu umożliwienia faktycznego udziału w sprawie uczestnikom postępowania K. T. S. W..
Pomimo bowiem, iż w sprawie uczestnicy ich siostra E. K., która z racji łączących ich więzi rodzinny powinna posiadać pewne informacje o ich aktualnym miejscu pobytu, nie odebrano od niej w tej kwestii żadnego oświadczenia.
Umknęło także uwadze Sądu, że wnioskodawczyni wnosiła o odebranie od niej oświadczenia o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza, co obligowało go - jako sądu spadku - do jego odebrania, gdyż dopiero złożenie tego oświadczenia pozwala sądowi dokonać oceny jego skuteczność.
Podobne ma się rzecz z zagadnieniem pozostawienia przez zmarłego testamentu ustnego.
Jakkolwiek bowiem skarżąca zeznała, że spadkodawca nie pozostawił testamentu, to równocześnie – co umknęło uwadze Sądu – konsekwentnie podnosiła ona
w toku postępowania a następnie zeznała, że spadkodawca miał wielokrotnie oświadczyć w obecności „większej ilości osób”, że ma ona po nim dziedziczyć (k- 64 akt)
i na tę okoliczność zaoferowała ona dowody z zeznań podanych przez nią świadków.
Dopiero w wyniku przeprowadzenia tych dowodów możliwe jest zatem pozyskanie informacji pozwalających ustalić okoliczności złożenia przez spadkodawcę tych oświadczeń, a następnie w sposób jednoznaczny ocenić ich charakter prawny, a w konsekwencji tego w sposób prawidłowy ocenić, czy pozostawił on testament ustny.
Dziedziczenie testamentowe wyprzedza dziedziczenie oparte na ustawowym porządku dziedziczenia (art. 926 § 2 k.c.) i okoliczność pozostawienia przez spadkodawcę testamentu sąd uwzględnia z urzędu (art. 670 k.p.c.), w konsekwencji czego
nie wyjaśnienia tych okoliczności jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Czyni to apelacje uzasadnianą i dodatkowo przemawiało, za koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji w oparciu o przepis art. 386
§ 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i w celu prawidłowego rozpoznania sprawy :
- pozyska akt zgonu M. K. (2) i przeprowadzi z niego dowód,
- uzupełni złożone przez wnioskodawczynie zapewnienie spadkowy i w jego ramach wyjaśni czy M. K. (2) pozostawiła zstępnych, jeżeli tak to po ustaleniu ich danych osobowych, zweryfikowania ich pokrewieństwa ze spadkodawcą - poprzez pozyskanie ich aktów urodzenia i przeprowadzenie z nich dowodów - wezwie te osoby
do udziału w sprawie,
- odbierze od uczestniczki postępowania M. K. (1) oświadczenie
o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza i dopiero po jego formalnym odebraniu dokona oceny jego skuteczności,
- wysłucha wnioskodawczynię na okoliczność aktualnego miejsca pobytu uczestniczek postępowania K. T. i S. W., a po jego ustaleniu umożliwi im faktyczny udział w sprawie i w tym celu ponownie doręczy im odpis wniosku,
- dopuści i przeprowadzi dowód z zeznań wskazanych przez skarżącą świadków
i po przeprowadzeniu tych dowodów ponownie oceni, czy spadkodawca pozostawił ważny testament ustny,
- przeprowadzi dowód z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników postępowania
w celu ustalenia czy zmarły w chwili śmierci posiadała gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie rolnym, a jeżeli tak to wyjaśni wszystkie okoliczności dotyczące jego dziedziczenia.
SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta